لزوم اسب بودن! -قسمت دوم
بقلم: پیچا
و این جمله، انگار زنگ خطری را در او بیدار کرد. “همه چی عادی می‌شه”. هم زنگ خطر بود، و هم همزمان، دلیل و جواب همه‌ی سوال‌های نپرسیده‌اش بود که چطور به این زندگی حال حاضرمان راضی شدیم! نه فقط من. نه، بلکه بدتر. همه‌ی ما. چه شد که این همه محدودیت‌هایی که به خصوص برای اوی دختر وضع شده بود- از محتوای حرف‌ها تا حتی نحوه‌ی حرف زدن و تن صدا! گرفته، تا تعیین و چارچوب گذاری ظاهر و شکل و لباسش- همچون همان اژدها، دیگر این قدر عادی شد که دیگر این اژدهایی که آزادی و انسانیت را تکه تکه کرده و هر تکه را خون آلود به گوشه ای انداخته و می اندازد، باعث واکنش مان نشود.
تن پوش آزادی!
و باعث نمی شود که برای اینکه حداقل نگذاریم به هدفش برسد و تکه پاره مان کند، به طرف خطر بزرگ‌تر –یا رهایی- بدویم و ترمز کرده، یا نکرده‌ی ماشین‌ها را بشنویم یا با مرگمان حسش کنیم! اما برای آزادی. اگر به نظر می رسد هزینه‌ی آزادی زیاد است، به پشت سر هم باید نگاه کرد و هزینه‌ی ۴۴سال سکوت را هم دید! نتیجه‌ی هر دو مرگ است. با این تفاوت که یکی شکست است، و یکی پیروزی و گرسنه ماندن اژدهای دیکتاتوری و محدودیت. نتیجه‌ی نهایی، حتی معنای جدیدی هم به روند اجرایی شدن هم می دهد. بدون مرگ، مگر آزادی به وجود می اید؟
در همین زمینه
لزوم اسب بودن!
توی تاریکی اتاقش نشسته بود و عملا احساس می کرد چیزی را کم دارد. به طرف پنجره رفت که آن هم به تاریکی شب باز می شد. هوای سرد گلویش را سوزاند. احساس کرد تکه های ریز یخ را با بینی اش بالا کشیده. در آن لحظه نمی دانست اتاقش که طبق عادت، همه ی چراغ هایش را خاموش کرده بود، تاریک تر است، یا ذهنش. به میز و صندلی تنهای توی اتاقش چشم دوخت. به جا لباسی تنها. چراغ تنها. دیوار تنها. به “تنهایی تنها”ی توی اتاقش نگاه می کرد. هر کدام تکه تکه و جدای از هم در گوشه ای از اتاق، هیچ وحدتی در بین اجرا اتاق حس نمی‌کرد.
آن وقت بود که متوجه شد کمبودی که حس می کرد اصلا کمبود نبود. نیاز نبود. حرف از نداشتن و نداشته ها نبود. نه. بلکه میل بود. “میل”…همان ارتباط, نه برای غلبه بر فقدان یا جدایی. ما میل می کنیم نه به دلیل فقدان یا نیاز، بلکه به این دلیل که خود زندگی فرایندی از گسترش فزاینده،ارتباط و آفرینش است.”[1]
پس آنلاین شد. و پیام دوست نویسنده اش را خواند و فهمید که او هم گویی همین نیم ساعت پیش در جهان حالتی بوده که خودش حالا در آن است.
“ساعت از نیمه ی خودش گذشته. نمی دانم در این ساعت هم زندگی چیزی یا حرفی برای گفتن دارد… من اغلب شب ها زندگی می کنم .
امروز صبح کوه بودیم. چقدر آبی آسمان از دود های شهر مازوت سوز ما، دوری می کرد. رگه های خونین ابرها، هاشورهای خون مرده داشت روی صورت آسمان .
ولی در آن بالا، ابرهایی سفید گویی چیزی را پوشانده بودند تا دیده نشود. زیبایی پنهانی رازآلود را، تا هر نگاهی، و بدون داشتن لیاقت دیدنش آن را به صورت اتفاقی، نبیندش. ابرها این زیبایی را در پس پرده حبس کرده بودند و با سفیدی جذابشان، نیمه نگاهی از شیطنت داشتند.
عطش آزادی
برف های نازکی که روی خاک آب می شد و خاک را گل می کرد، با صدای خاموش زیر پا با آه و ناله حرف می زدند. و آفتاب نه اینکه خسته باشد، نه اینکه گرمی و صمیمیت نداشته باشد، بلکه بی وجود باد “میان بهم زن”، آرام و سر به راه و گویی تسلیم، می خلید به تن ما.
تو چکار می کنی؟ حتما داری کلمات را حرف حرف می کنی، جان جنون‌زده‌شان را در لابلای فکر فکرهایت چنگ می‌زنی تا چیزی گفته باشی. تا کلمات تو از آن دالان‌های پیچ در پیچ افکار مه آلودت عبور کنند، گیج می‌زنند. تمام آن واژه ها، جایی در تاریکی‌های ذهن تو…حرف هایی برای کلمه شدن …
شاید هم تمنای یافتن کلمات برای فرو نشاندن عطش خودت و عطش خود کلمات، به گفته شدن، به وجودت چنگ زده. قلمت که روی کاغذ می‌دود، ناخن‌های دراز زنی‌ست که هی چنگ می‌زند به صورتی که در سیاهی غرق شده است.
مثل کسی که دستانش را به صورت ماه گره زده باشد و بوسه‌های کهنه را بغل کند… نمی دانست چرا ولی این جمله چیزی را که خوانده بود به یادش آورد.
“وقتی هنوز پسرکی با شلوار کوتاه بودم…مادرم بر میز کنار تخت خود نسخه‌ای از ٢٠ عاشقانه و یک غم آوا، پابلو نرودا گذاشته بود…مادرم مرا از خواندن آن منع کرده بود با این توضیح که این شعرها مال بچه‌ها نیست…پنهانی می خواندمشان بی آنکه چیزی بفهمم، به هیجان می‌آمدم و احساس می‌کردم پشت آن عبارات پرشور (پیکر زمخت کارگروار من در تو راه می‌گشاید و کودک را وا می‌دارد تا از ژرفای خاک بیرون بجهد) دنیایی نهفته که هرچه هست به گناه مربوط می‌شود.”[2]
حیرت زده از جادوی شب، چنان لذتی ناگهان به او دست داده بود که دوباره ضعف کلمات برای وصف دقیق قدرتمندی حس، به او یادآوری شد. چقدر این حس لذت بخش بود، حس کلمات. اینکه چیزی را بخوانی و بی آن که حتی دقیقا بفهمی‌اش، اما حس کنی و بدانی پشت آن عبارات پرشور، دنیایی نهفته، که هرچه هست چیز معمول و رایج و مجاز و عرف پسندی نیست!
سفیدی پر شیطنت به سوی آزادی
آن وقت متن دوستش را دوباره خواند و در حیرت ماند. شب، صبح، آّبی آسمان دوری کننده از دودهای شهر مازوت سوز…سفیدی های پر شیطنت پنهان کننده ی گفته ها و ناگفته های بین سطور. آن وقت بود که عملا این را متوجه شد و فهمید که واقعا شکل، بیان محتوا نیست, بلکه فقط نیروی جاذبه ی آن است.[3]و همین نیروی جاذبه شکل متن بود که او را در خود فرو برده بود.
آن وقت بود که دانست. دیگر می دانست. می دانست که در این ساعت هم، زندگی مهم ترین چیز یا حرف را برای گفتن دارد. چیزی که غرق در لذتت می کند و غرق در فکرت می کند. چیزی که وادارت می کند و دوباره یادآوری می کند که تغزل و نوازش، ممنوع. لمس کردن لازم تر است. حتی اگر این لمس کردن یا لمس شدن به معنای با پا کوبیدن یا کوبیده شدن واقعیت توی صورتت باشد. همین که نگاهش به اتاقش افتاد دوباره نورهای رنگی را که جالباسی اش توی اتاق می دواند را دید.
ذهنش می کوبید. رم رم رم.رم رم رم… آن همه شال… موبایلش را چنگ زد. اما حتی نگاه کردن به تقویم و دانستن تاریخ هم عذابش می داد. نه روز و ماهش. بلکه آن عدد ۲۰۲۳! سهم زندگی اش از این عددها چقدر بوده؟ عدد به این بزرگی، تاریخ به این بزرگی، و دردهایی به همین بزرگی! ابدیت و بقا همیشه هم خواستنی نیست. ابدیت و بقا برای چه و کجا و آخر در چه وضعیتی!
آزادی در قامت انسان
دوست داشت بدون لباس بردگی، و بی اینکه زندگی اش خلاف چیزی که فرهنگ اشتباه چندین دهه اش ساخته بود که بر این مبنا بود که کل زندگی اش بر اساس نیمه یک مرد تعیین می شد، نفس بکشد. ذهن عینی گرایش، در کمک به تصویر کشیدن بهتر آزادی، آزادی را به صورت انسانی با چهره ای محو در می آورد که فقط چشمان سیاهی که داشت، دیده می شد.
چشمان سیاهی که هیچ ترسی در به نمایش گذاشتن دالان‌ها و تونل‌ها و سالن‌های تاریک قرون ندارد و گویی همه آن‌ها را به نمایش گذاشته. به نمایش می گذاردشان تا به کمک ذهن عینی گرای آدم‌ها بیاید تا با جار زدن آن همه سیاهی و نبود آزادی در صورت‌شان، مجبور شوند محدودیت‌ها نقص‌ها و نداشته‌ها را ببینند. تا جای خالی آزادی را در غلظت آن سیاهی محض ببینند.
گوشی‌اش را برگرداند روی میز. می خواست در این چشم‌ها خیره بماند. خیره در چشمان این انسان، چقدر می خواستش. اصلا می خواست موی سیاهش را از روی صورتش کنار بزند و با هم به درون قاب یک عکس قدیمی بیفتند. قاب عکسی که او و آزادی در کنارش، را به نمایش می‌گذاشت. عکسی که در آن ازادی، دستش را دور شانه‌اش انداخته. قاب عکس قدیمی ای که آرزو و تمنا و میل تکرار دوباره‌ی این عکس و تبدیلش از “عکس” به “زندگی‌ای در جریان”، جرات و دلیل کشیدن نفس بعدی را به او بدهد. که بتواند زنده بماند. که خودش را راضی کند زنده باشد!
در جایی زندگی می کرد که حتی اگر درباره‌ی دلایل لزوم پیروی از قواعد و رسوم و فرهنگ پذیرفته شده و قانون‌های تصویب شده در ۴۴سال! پیش، و اصلا درستی و منطق آن‌ها سوال می کرد و این که آخر چرا باید از حرف ها و قوانین ۴دهه‌ی پیش پیروی کنیم، این توضیح سربسته ولی کوبنده و گویا و در واقع، اصل و مبنای بقای دیکتاتوری و توجیه کننده زور و تسلیم شدن را می شنید که: “نیازی نیست که هر گفته‌ای را راست یا درست بدانیم. فقط باید ضرورت آن را بپذیریم!”[4]
تکه تکه آزادی!
ادامه دارد
[1] کافکا به سوی ادبیات اقلیت. دلوز. گوتاری . ص ٥٩
[2] دعوت به تماشای دوزخ. صد سالگی پابلو نرودا.یوسا
[3] کافکا به سوی ادبیات اقلیت. دلوز. گوتاری.
[4] کافکا به سوی ادبیات اقلیت. دلوز. گوتاری
