نگاهی به علل و خاستگاه قیام آبان ۹۸ در شیراز
وقتی قیام آبان خونین ۹۸ رخ داد، حکومت ابتدا تلاش کرد آن را احساسات مشتی جوان فریب خورده جلوه بدهد. در مدار بعدی تلاش کرد بخشی از این جوانان را مرتبط به خارج از کشور معرفی کند که بقیه نادانسته در دام آنها افتادند. در مدار بالاتر و مثلا کارشناسی‌تر چنین سطحی از اعتراض و خشم را طبیعی در شرایط کنونی جامعه و مشکلات مردم تلقی کرد.
اما هرگز در سطح سیاسی به این سوال پاسخ داده نشد که چرا قیام آبان ۹۸ به قیام آبان خونین تبدیل شد. چرا رادیکالیزم جوانان و مردم شرکت کننده در تظاهرات این قدر بالا بود؟ و اگر این تظاهرات و اعتراضات دوباره تکرار شود آیا سطح خواسته‌ها و مطالبات و بالطبع رفتار تظاهرکنندگان مثل قبل خواهد بود؟
اما در سطوح دانشگاهی و کارشناسی در مورد دلائل رادیکال شدن قیام بحث‌های متعددی در گرفت.
۱. امیر محبیان از تئوریسین‌های باند خامنه ای در یک میزگرد در روزنامه جمهوری اسلامی در آذر۹۸ می گوید: شرایط جامعه به نحوی است که من انتظار داشتم زلزله ۷ ریشتری اتفاق بیفتد اما آن چه که روی داد زلزله ۴ ریشتری بود. اما من همچنان معتقدم که باید منتظر وضعیت شدیدتر از این باشیم. وقوع این اعتراض‌ها درحال نزدیک شدن به یکدیگر است.
او در ادامه همین مصاحبه می گوید: فوران خشم و نفرت از دیگر خصوصیات این اعتراضات است.یعنی خشم کاملا متراکمی در این جا دیده می شد که خودش را آزاد می کند و از آن به عنوان ظهور طبقه خشمگین یاد می شود.
۲. رحیم ابوالحسنی که گفته می شود استاد دانشگاه و از اعضای یکی از باندهای اصلاح طلب بود در مورد ماهیت قیام آبان ۹۸ چنین رهنمودی به حکومت می دهد.
معتقد نیستم که اعتراضات آبان ۹۸کور بود. اعتراضات ۷۸ کاملا سیاسی بود… اعتراضات ۸۸ هم سیاسی بود. آن هم توسط طبقه متوسط که البته این بار فقط دانشجویان نبودند.
ازسال ۹۶ ما وارد فضای جدیدی می شویم. از سال ۹۶ سر و کله پابرهنگان پیدا می شود. قیام پابرهنگان و گرسنگان. بنابر این ما درسال ۹۶ می بینیم که در بالای ۸۰ شهر که غالبا غیر سیاسی هستند، معترضان ظهور می کنند. اعتراضات کاملا معلوم است و جهت دارد. اولا مراکز اقتصادی را اتش می زنند….
دوم اینکه سراغ نهادهای سیاسی و فرهنگی و شهری مثل حوزه علمیه، فرمانداری و شهرداری می روند. شهرداری بین نهادهای حکومتی کمترین اعتماد و سرمایه اجتماعی را دارد و بدنام ترین دستگاه است.
۳. محرومیت و حاشیه نشینی در شیراز:
در آبان ۹۷ ایسنا به نقل از مدیر کل مسکن استان فارس می نویسد: مناطق حاشیه نشین اطراف کلان شهر شیراز ۱۴۰۰ هکتار وسعت دارد.
وی با بیان اینکه ۱۸ هزار و ۴۰۰ خانوار در حاشیه های اطراف شیراز ساکن هستند و این افراد در بدترین شرایط زندگی می‌کنند، گفت: استفاده از انشعابات غیر مجاز آب و برق مناظر نا‌خوشایندی در این مناطق به وجود آورده است و اغلب مردم در این مناطق در تنگنای معیشتی قرار دارند.
تسنیم در ۳ آبان ۹۹ در گزارشی از فقر در روستاها و حاشینه نشین های شیراز می نویسد: یکی از مشکلات اصلی کلانشهر‌هایی مانند شیراز وجود حاشیه‌هایی است که در اطراف شهر به وجود آمده است. یکی از دلایل اصلی افزایش حاشیه شهرها مهاجرت از روستاها و دیگر نقاط به شهرهای بزرگ است. این موضوع خود دلایل دیگری از جمله بیکاری و غیره دارد.
خشکسالی‌های پی در پی در سالیان بسیار یکی از علل اصلی مهاجرت از نقاط روستایی و عشاریری به حاشیه کلان شهر شیراز است.
شیراز آبستن قیام و جنبشی دیگر
تسنیم در ادامه گزارش خود از وجود ۴۰ روستا در نزدیکی شیراز خبر داد که عمده این روستاها از خدمات زیربنایی محروم هستند و در حقیقت درحاشیه قرار دارند. تسنیم از قول یکی از مقامات استان می‌گوید: بیش از ۶۰ درصد مردم این روستاها فقر در پوست و استخوان‌شان ریشه کرده است. روز به روز با افزایش تورم و اجاره بها مردم بیشتری به سمت این روستاها و حاشیه نشینی روی می آورند.
به این ترتیب به اذعان آمار و اطلاعات علنی شده خود حکومت، آن چه که قیام و جنبش مردم را در کلان شهری مثل شیراز رادیکال می سازد، وجود انبوه مطالبات بر زمین مانده اقشار محروم نگه داشته شده بوده است. این وضعیت اکنون نسبت به چهار سال پیش که قیام آبان شروع شده بود، وخیم‌تر و به مراتب رادیکالتر است. پس باید پاسداران هر لحظه در نگرانی و تب و تاب باشند.
