۲۶دی ۵۷ روزی که محمدرضا شاه از ایران گریخت!
چرا باید فرار شاه از ایران را گرامیداشت در حالیکه چهل و پنج سال از فرار او از ایران می‌گذرد؟
۲۶دیماه۱۳۵۷روزی که استبداد سلطنتی فرو ریخت و یکی از مهمترین وقایع تاریخ ایران رقم خورد.
چرا که با سرنگونی دیکتاتوری سلطنتی انرژی عظیم اجتماعی که ۵۷ سال محبوس شده بود آزاد شد.
اگرچه دیکتاتور پیشین، حکومت را به خمینی نماینده روحانیت «شیخ‌فضل‌اللهی» که همواره متحد تاریخی دیکتاتوری سلطنتی بود؛ تحویل داد. او نیز با خیانت به اعتماد مردم استبداد دینی را جایگزین استبداد سلطنتی کرد. اما نباید فراموش کرد که این دو همواره متحد هم بودند. دیکتاتوری سلطنتی در تمام ادوار تاریخ مشروعیت اجتماعی خودش را از روحانیت مرتجع می‌گرفت.
به همین دلیل هم در زمان محمدرضا آخوند‌ها در سایه حمایت ساواک، در شرایطی که انقلابیون واقعی دسته دسته شکنجه و اعدام می‌شدند، شبکه سنتی خود را نه تنها حفظ نمود بلکه مورد حمایت ساواک بودند. این چنین بود که انقلاب مردم برای آزادی و استقلال در غیاب انقلابیون اسیر، توسط خمینی به سرقت رفت.
اما چرا باید خروج شاه از ایران را گرامی بداریم؟
اجازه بدهید به عقب برگردیم.!
به انقلاب مشروطه.در حقیقت رویارویی با استعمار و استبداد سلطنتی که نماینده طبقه فئودال حاکم بود؛ با همه نقطه ضعف‌هایش از انقلاب مشروطه آغاز شد.
فراموش نکنم که محاکمه و اعدام شیخ مرتجع «فضل‌الله نوری» همدست محمد‌علی شاه توسط انقلابیون مشروطه انجام شد!
اما این انقلاب هم به مسلخ رفت!
بیشتر بخوانید
خمینی چگونه ولیعهد شاه شد؟ قسمت پایانی
چگونه؟
این بار هم دستان استعمار و ارتجاع و سلطنت در کار بود.
به دلیل سلطه فئودالیسم و ضعف طبقه نوظهور بورژوازی ملی، توانستند با کودتای ژنرال آیرونساید انگلیسی و با صحنه گردانی سیدضیا‌ء‌الدین طباطبایی و رضاخان قزاق انقلاب مشروطه را سر بریده و راه را برای سلطنت رضاخان که حالا از سوی مردم به دلیل جنایاتش لقب قلدر گرفته بود، باز کنند.
کشاکش مردم آزادیخواه ایران با نظام پادشاهی
در اوائل دهه ۳۰ کشاکش مردم آزادیخواه ایران با استعمار و نظام پادشاهی در حمایت از دکتر محمدمصدق به اوج رسید، مصدق رودرروی شاه و استعمار، با حمایت مردم توانست با ملی کردن صنعت نفت دستان استعمار انگلیس را از منابع طبیعی ایران قطع کند.
البته بهای این اقدام میهن‌پرستانه مصدق کودتای ۲۸مرداد و ۱۲سال حبس خانگی بود. در این کودتا باز هم دستان همان مثلث استعمار این‌بار از نوع بروز شده، ارتجاع دینی به رهبری کاشانی و استبداد سلطنتی محمدرضاشاهی در کار بود.
اما در دهه۴۰، شاه که زیر فشار آمریکا برای فراهم کردن زمینه‌های صدور سرمایه آمریکایی، از جمله فراهم شدن نیروی کار در کارخانجات، همچنین وجود سرمایه‌دارانی که ظرفیت تولیدات صنعت صادراتی را داشته باشند؛ به دنبال تغییر بافت جامعه از بورژوا ملاک به سرمایه‌داری وابسته بود.
تضاد منافع بین ارتجاع مذهبی با ارتجاع سلطنت
از این نقطه به دلیل تضاد منافع با متحد تاریخی‌اش یعنی ارتجاع مذهبی بر سر رفرم ارضی تصادم ایجاد شد و این بار خمینی از موضع ارتجاعی به مخالفت برخاست. اگرچه شبکه سنتی آخوندی نه تنها هیچگاه محدود نشد بلکه برای مقابله با نیروهای انقلابی به مدت ۱۵سال مورد حمایت ساواک شاه هم قرار گرفت.
هنوز دل‌های مردم ایران از کشتار ۱۷شهریور ۱۳۵۷(جمعه سیاه) جریحه‌دار بود، ناگهان در ۱۳آبان همان سال، بر صفحه تلویزیون‌ها صحنه دیگری قلب‌ها را به‌درد آورد. شلیک مستقیم مأموران حکومت نظامی شاه به‌سمت دانش‌آموزان و دانشجویان سنگر گرفته در پشت درهای بسته دانشگاه.
از روز ۶آبان هیأت علمی دانشگاه به‌مدت یک هفته که به «هفته همبستگی ملی» معروف شد، دست به تحصن زده بود. هدف از این تحصن، لغو حکومت نظامی، آزادی زندانیان سیاسی، مجازات عاملان کشتارها، انحلال گارد دانشگاه و بازگشت استادان و دانشجویان اخراج‌شده به دانشگاه بود. در روز ۱۳آبان، با پیوستن دانش‌آموزان به این تحصن، گارد شاهنشاهی به دانشگاه یورش برد و دست به کشتار زد. فیلم‌های این کشتار از تلویزیون پخش گردید و مردم با چشم‌های از حدقه درآمده این صحنه‌ها را نگریستند و قیام شتاب گرفت.
سقوط دولت شریف امامی
به‌دنبال این کشتار دولت ۵۷روزه شریف امامی سقوط کرد و در ۱۵آبان ۱۳۵۷ دولت نظامی ازهاری بر سر کار آمد اما قیام ضدسلطنتی دیگر وارد یک روند بی‌بازگشت شده بود. شاه آشکارا دچار استیصال شده بود. این جمله او در ملاقات با پارسونز، سفیر وقت انگلیس، بسیار گویاست:
«ما مثل برفی که در آب انداخته باشند، داریم ذوب می‌شویم»…
شاه مانند وضعیت امروزین علی خامنه‌ای در انپاس گیر کرده بود، نه می‌توانست به سرکوب ادامه دهد، نه دست روی دست بگذارد. حزب سوگلی او [رستاخیز]، در ۱۱مهر از هم پاشید. در ۲۸مهر، مردم همدان مجسمه‌هایش را از چهارراه‌ها و میدان‌ها به زیر کشیدند.
شاه صدای انقلاب مردم را شنید!
در ۴آبان، شاه ناچار شد ۱۲۲۶زندانی سیاسی را آزاد کند و در ۱۴آبان آن پیام رادیو – تلویزیونی را که به «صدای انقلاب‌تان را شنیدیم» معروف شد، داد. بخشی از آن از این قرار بود:
«ملت عزیز ایران! در فضای باز سیاسی که از ۲سال پیش به‌تدریج ایجاد می‌شد، شما ملت ایران علیه ظلم و فساد بپاخاستید. انقلاب ملت ایران نمی‌تواند مورد تأیید من به‌عنوان پادشاه ایران و به‌عنوان یک فرد ایرانی نباشد…
من به‌نام پادشاه شما که سوگند خورده‌ام که تمامیت ارضی مملکت، وحدت ملی و مذهب شیعه اثنی‌عشری را حفظ کنم. بار دیگر در برابر ملت ایران سوگند خود را تکرار می‌کنم و متعهد می‌شوم که خطاهای گذشته هرگز تکرار نشود. بلکه خطاها از هر جهت نیز جبران گردد. متعهد می‌شوم که پس از برقراری نظم و آرامش در اسرع وقت یک دولت ملی برای آزادی‌های اساسی و انجام انتخابات آزاد، تعیین شود تا قانون اساسی که خونب‌های انقلاب مشروطیت است به‌صورت کامل به مرحله اجرا درآید، من نیز پیام انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.»
در ۲۰آبان کارتر با خواندن گزارش سولیوان پی‌برد که دیگر باقی‌ماندن شاه در قدرت امکان‌پذیر نیست.
اوج گیری اعتراضات مردمی
از آن به بعد هر روز در شهرهای مختلف ایران، مردم با دست‌های خالی با مأموران حکومت نظامی شاه و دولت ازهاری درگیر بودند و روزی نبود که کف خیابان‌ها از خون فرزندان ایران رنگین نباشد. این دولت نیز به بن‌بست رسید و نتوانست دیکتاتوری را از سقوط نجات دهد.
در ۲۴آذر جرج بال، عضو شورای امنیت ملی و مشاور سیاسی کارتر، طی سفر به ایران گزارشی تنظیم کرد که در قسمتی از آن آمده بود:
«سقوط شاه اجتناب‌ناپذیر است و ملت آمریکا باید به‌سرعت وسایل انتقال قدرت را فراهم کند».
قبل از جرج بال، وزیر خزانه‌داری وقت آمریکا، بلومنتال و رهبر اکثریت سنا، رابرت بیرد نیز به ایران آمده و برآوردهای مشابهی از اوضاع داشتند.
مقدمات فرار شاه
در ۸دی ۱۳۵۷ شاه دست به‌دامن شاهپور بختیار شد و یک دولت موقت تشکیل داد.
در ۱۱دی، ازهاری از نخست‌وزیری استعفا داد و شاه در مصاحبه با چند خبرنگار گفت اگر موقعیت مناسب باشد برای استراحت به خارج از کشور خواهد رفت.
این گفتگو مقدمه‌ای برای فرار شاه از ایران بود. آمریکا پس از برگزاری کنفرانس گوادلوپ برای تعیین وضعیت شاه و نیز دیدارهایی با نمایندگان خمینی، تصمیم به انتقال مسالمت‌آمیز قدرت گرفت و با سران ارتش از جمله تیمسار قره‌باغی، رئیس ستاد وقت شاه، به‌توافق رسید تا از اقدام به کودتا جلوگیری شود.
در ۲۱دی سایروس ونس، وزیر خارجه کارتر، اعلام کرد شاه باید ایران را ترک کند و یک شورای سلطنتی را به‌عنوان جایگزین خود تشکیل دهد.
در ۲۶دی شاه از ایران فرار کرد. در این روز مردم در سراسر ایران به جشن و شادی پرداخته و مجسمه‌های شاه را در بسیاری از شهرها پایین کشیدند.
فرجام شاه و ذوب شدن دیکتاتوری او «مانند گلوله برفی که در آب افکنده باشند»، این واقعیت را به ما خاطرنشان می‌کند که شیخ نیز فرجامی چون او خواهد داشت.
به این دلیل باید رفتن شاه را گرامی داشت که او با رفتنش یکی از سه پایه عقب‌ماندگی ایران یعنی استبداد سلطنتی، ارتجاع مذهبی و استعمار فرو ریخت. با سرنگونی ارتجاع مذهبی راه رهایی، شکوفایی اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ایران در پیوند با همه ظرفیت‌های تاریخی‌اش باز خواهد شد.
چرا باید فرار شاه از ایران را گرامیداشت.
