فاجعه بندرعباس؛ پرده‌برداری از پنهان‌کاری و نقش بنیاد مستضعفان در انفجار اسکله رجایی
انفجار مهیب اسکله رجایی در بندرعباس در تاریخ ۶اردیبهشت ۱۴۰۴ (۲۶آوریل ۲۰۲۵)، یکی از مرگبارترین حوادث صنعتی و بندری در تاریخ معاصر ایران بود که نه‌تنها خسارات جانی و مالی گسترده‌ای به بار آورد، بلکه بار دیگر ناکارآمدی و فساد ساختاری در مدیریت نهادهای حکومتی را عیان کرد. گزارش‌های رسمی از کشته شدن دست‌کم ۷۰نفر، مصدومیت بیش از ۱۲۰۰نفر، و مفقودی و غیرقابل‌شناسایی بودن تعداد قابل‌توجهی از قربانیان حکایت دارد.
بااین‌حال، آن‌چه این فاجعه را از یک حادثه صنعتی به یک جنایت سازمان‌یافته تبدیل می‌کند، شواهد متعدد پنهان‌کاری، اظهارات متناقض مقامات، و عدم شفافیت درباره ماهیت محموله‌های منفجرشده است. گزارش اخیر روزنامه شرق، به‌عنوان یکی از رسانه‌های نزدیک به حاکمیت، که به‌طور غیرمستقیم به پنهان‌کاری در این حادثه اشاره کرده، نقطه عطفی در افشای این فاجعه است. بررسی ابعاد این حادثه، نقش شرکت توسعه خدمات دریایی و بندری سینا (وابسته به بنیاد مستضعفان)، دخالت نهادهای نظامی مانند سپاه پاسداران، و پیامدهای این فاجعه برای مردم ایران بسیار ضروری است.
شرح حادثه و ابعاد فاجعه بندرعباس
انفجار اسکله رجایی در ظهر روز ۶اردیبهشت ۱۴۰۴ رخ داد و به گفته منابع رسمی، منشأ آن کانتینرهایی در محوطه اختصاصی شرکت توسعه خدمات دریایی و بندری سینا بود. شدت انفجار به‌حدی بود که به تخریب کامل یک ساختمان اداری، شکستن شیشه‌های خودروها و ساختمان‌های اطراف، و ایجاد گودالی عظیم در محل حادثه منجر شد. گزارش‌های اولیه حاکی از آتش‌سوزی جزئی بود که به دلیل دمای بالای هوا و انباشت مواد اشتعال‌زا، به‌سرعت گسترش یافت و به انفجار منجر شد.
آمار رسمی تلفات تا ۴روز پس از حادثه به ۷۰کشته، ۱۲۴۲مصدوم، ۶مفقود، و ۲۲جسد غیرقابل‌شناسایی رسید. بااین‌حال، منابع غیررسمی و پست‌های منتشرشده در شبکه اجتماعی ایکس ادعا می‌کنند که تعداد واقعی قربانیان ممکن است بسیار بیشتر باشد، به‌ویژه با توجه به گزارش‌هایی مبنی بر ناپدید شدن صدها کارگر و راننده در محوطه‌های سینا و بتا. هم‌چنین، تخلیه روستای خونسرخ در نزدیکی بندر و تأثیرات زیست‌محیطی ناشی از آلودگی گسترده، ابعاد فاجعه را تشدید کرد.
نقش شرکت سینا و بنیاد مستضعفان در فاجعه
شرکت توسعه خدمات دریایی و بندری سینا، زیرمجموعه بنیاد مستضعفان، یکی از بازیگران کلیدی در مدیریت بنادر ایران است و محوطه‌ای اختصاصی در اسکله رجایی بندرعباس دارد. سعید جعفری، مدیرعامل این شرکت، در اظهاراتی بی‌سابقه به خبرگزاری ایلنا اعلام کرد که انفجار ناشی از «اظهار خلاف» محموله‌های وارداتی بوده و محموله‌های «بسیار خطرناک» تحت عنوان کالاهای معمولی وارد و انبار شده بودند. این اظهارات، که به‌نوعی اعتراف به تخلفات جدی در فرآیند ارزیابی و انبارش کالاها است، پرسش‌های متعددی را درباره نظارت، ایمنی، و فساد در این شرکت مطرح می‌کند.
بنیاد مستضعفان، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین نهادهای اقتصادی تحت نظارت مستقیم خامنه‌ای، سال‌هاست که به‌دلیل عدم شفافیت مالی و دخالت در فعالیت‌های غیراقتصادی مورد انتقاد قرار دارد. حسین دهقان، رئیس بنیاد مستضعفان، در واکنش به این حادثه وعده ارائه جزئیات بیشتر داد اما مسئولیت را به وزارت راه و شهرسازی واگذار کرد. این رویکرد، که به‌نوعی فرار از پاسخگویی است، نشان‌دهنده تلاش برای منحرف کردن توجه عمومی از نقش بنیاد در این فاجعه است.
ماهیت محموله‌های منفجرشده در بندرعباس
یکی از مهم‌ترین پرسش‌های بی‌پاسخ در این حادثه، ماهیت دقیق محموله‌های منفجرشده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که کانتینرهای منفجرشده در اسکله رجایی، حاوی موادی با قدرت تخریب بالا بودند که به‌درستی اظهار نشده بودند. برخی منابع، از جمله پست‌های ایکس، به احتمال وجود موادی مانند آمونیوم پرکلرات (ماده‌ای که در سوخت موشک استفاده می‌شود) یا نیترات آمونیوم (عامل انفجار بندر بیروت در سال ۲۰۲۰) اشاره کرده‌اند. این گمانه‌زنی‌ها با توجه به‌شدت انفجار و شعاع تخریب آن تقویت شده است.
مرتضی محمودی، عضو هیئت اعزامی مجلس به بندرعباس، نیز به «دروغ‌اظهاری» در انتقال بارها به انبارهای مخصوص کالاهای غیرخطرناک اشاره کرد و اعلام کرد که این موضوع توسط دستگاه‌های امنیتی و قضایی در حال پیگیری است. بااین‌حال، سکوت مقامات درباره جزئیات محموله و عدم انتشار گزارش‌های رسمی، شائبه دخالت نهادهای نظامی، به‌ویژه سپاه پاسداران، را تقویت کرده است. برخی کاربران ایکس ادعا کرده‌اند که انبار مواد منفجره متعلق به سپاه بوده و این حادثه نتیجه مدیریت نادرست مواد تسلیحاتی است. سابقه سپاه در استفاده از بنادر تجاری برای انتقال تسلیحات (مانند موارد گزارش‌شده در تحریم‌های بین‌المللی) وجود دارد.
پنهان‌کاری و سانسور حکومتی
روزنامه شرق، در گزارشی، به‌طور غیرمستقیم به پنهان‌کاری در این حادثه اشاره کرده و از وضعیت اسف‌بار بازماندگان و مصدومان سخن گفته است. این گزارش، که به روایت‌های انسانی و تأثیرات بلندمدت فاجعه پرداخته، به‌نوعی شکستن تابوی سکوت رسانه‌های حکومتی محسوب می‌شود. بااین‌حال، تلاش‌های گسترده رژیم برای سانسور اطلاعات، از جمله دستور blackout رسانه‌ای (سانسور کامل خبری) و محدودسازی انتشار اخبار در شبکه‌های اجتماعی، نشان‌دهنده عمق پنهان‌کاری است.
اظهارات متناقض مقامات، مانند ادعای وزیر کشور مبنی بر پایان عملیات ملی مهار آتش، در حالی که سخنگوی سازمان مدیریت بحران از ادامه عملیات اطفا برای ۱۵ تا ۲روز خبر داد، به سردرگمی عمومی دامن زده است. هم‌چنین، انتقادات رسانه‌ای از صداوسیما به‌دلیل پوشش خبری غیرحرفه‌ای و عادی جلوه دادن این فاجعه، نشان‌دهنده تلاش برای کم‌اهمیت جلوه دادن ابعاد واقعی حادثه اسکله رجایی است.
در همین زمینه
گم‌شدگان فاجعه بندرعباس چه کسانی هستند؟
پیامدها و واکنش‌های مردم ایران
در داخل ایران، خشم عمومی از مدیریت ناکارآمد و پنهان‌کاری رژیم رو به افزایش است. پست‌های ایکس نشان‌دهنده نارضایتی گسترده مردم از عدم پاسخگویی مقامات و سوءمدیریت بنیاد مستضعفان و نهادهای نظامی است. برخی کاربران، این حادثه را «جنایت» توصیف کرده و خواستار قیام عمومی علیه رژیم شده‌اند.
ریشه‌ها و راهکارها
فاجعه اسکله رجایی بندرعباس نتیجه ترکیبی از فساد ساختاری، عدم نظارت مؤثر، و سوءمدیریت در بنادر استراتژیک ایران است. بندر رجایی، به‌عنوان بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران که ۸۰درصد تجارت دریایی کشور را مدیریت می‌کند، باید تحت استانداردهای بین‌المللی ایمنی و نظارت قرار گیرد. بااین‌حال، دخالت نهادهای غیرشفاف مانند بنیاد مستضعفان و احتمالاً سپاه پاسداران، این بندر را به بستری برای تخلفات و سهل‌انگاری‌های مرگبار تبدیل کرده است.
ریشه‌ها، فساد و عدم شفافیت
شرکت سینا، به‌عنوان بخشی از بنیاد مستضعفان، تحت تحریم‌های وزارت دارایی آمریکا قرار دارد، که می‌تواند به‌دلیل ارتباط با فعالیت‌های غیرقانونی یا نظامی باشد. عدم شفافیت در فرآیندهای مالی و عملیاتی این شرکت، زمینه‌ساز تخلفاتی مانند «دروغ‌اظهاری» شده است.
نبود پروتکل‌های سخت‌گیرانه برای ارزیابی و انبارش کالاهای خطرناک، به‌ویژه در محوطه‌ای که تنها یک کیلومتر با انبار مواد اشتعال‌زا فاصله دارد، نشان‌دهنده سهل‌انگاری سیستماتیک است.
دخالت نهادهای نظامی؛ شواهد قطعی برای دخالت مستقیم سپاه در این حادثه‌ها وجود دارد. سابقه استفاده از بنادر تجاری برای انتقال تسلیحات و مواد حساس، مؤید این واقعیت است.
فاجعه انفجار اسکله رجایی در بندرعباس نه‌تنها یک حادثه صنعتی، بلکه نمادی از بحران عمیق در ساختارهای حکومتی ایران است. اعتراف غیرمستقیم روزنامه شرق به پنهان‌کاری رژیم، هرچند گامی کوچک، اما نشانه‌ای از فشار افکار عمومی برای افشای حقیقت است. نقش شرکت سینا و بنیاد مستضعفان، همراه با شائبه دخالت نهادهای نظامی مانند سپاه پاسداران، این حادثه را به یک جنایت سازمان‌یافته تبدیل کرده که در آن جان انسان‌های بی‌گناه بهای فساد و سوءمدیریت شده است. برای جلوگیری از تکرار چنین فجایعی، شفافیت و پاسخگویی به مردم ضروری است. صدای مردم بندرعباس، که در سوگ عزیزانشان عزادارند، باید شنیده شود و عدالت برای قربانیان این فاجعه مطالبه گردد.
