ثقه الاسلام تبریزی به همراه ۷ مشروطه خواه دیگر به دار کشیده شد!
صبح عاشورا مطابق ۹دی ماه سال ۱۲۹۰ شمسی روس‌ها ۸ تن از مشروطه خواهان از جمله ثقه‌الاسلام و دو جوان ۱۶ و ۱۸ ساله را به تبریز آوردند. آدمکشان حکومت آنان را در برابر چشمان مردم عزادار تبریز به دار کشیدند.
حسن، جوان ۱۸ساله تبریزی هنگام اعدام فریاد زد: «زنده باد ایران، زنده باد مشروطه». او فرزند علی مسیو بود.
روس‌ها برای انتقام از پدرش او و قدیر برادر کوچکش را اعدام کردند. کربلایی علی مسیو، فرزند حاج محمدباقر تبریزی یکی از سران مشروطه و از مغزهای متفکر در هدایت مبارزات مسلحانه علیه محمدعلی شاه بود.
علی مسیو در کنار ستارخان و باقرخان در نجات جنبش مشروطه نقش موثری داشت. او پس از فتح تهران به مرگ طبیعی در تبریز درگذشت. حاجی‌خان پسر بزرگ علی مسیو در جنگ‌های چهار روزه حضور داشت و مجبور شد تبریز را پس از اشغال روس‌ها ترک کند. پس از آن خانه علی مسیو غارت شد و دو فرزند ۱۶ و ۱۸ ساله او دستگیر و اعدام شدند.
تبریز کانون انقلاب و مشروطه
برجسته‌ترین کسی که در این روز اعدام شد، ثقه‌الاسلام بود. بعد از آغاز جنبش مشروطه توسط مشروطه خواهان، ثقه‌الاسلام هوادار جنبش مشروطه شد و پس از اعلام مشروطیت با انجمن اسلامیه که مخالفان مشروطه آن را بنیان گذاشته بودند مخالفت کرد. از حامیان انجمن ایالتی شد. پس از محاصره تبریز توسط روس‌ها، عثمانی‌ها به وی پیشنهاد دادند به آنها پناهنده شود اما او از مخفی شدن و اعلام پناهندگی خودداری کرد.
در پی قلع و قمع انقلابیون در تبریز، ثقه الاسلام به کنسولگری روسیه رفت. کنسول روسیه از ثقةالاسلام خواست کاغذی بنویسد و بگوید که جنگ را مجاهدین شروع کردند و مسبب خون‌ریزی‌ها، مجاهدین تبریز هستند. ثقة الاسلام با اینکه می‌دانست مرگ در انتظار اوست این پیشنهاد را نپذیرفت و روس‌ها را مسئول جنایت در تبریز و اشغال تبریز اعلام کرد.
ثقه الاسلام با تلاش‌های بسیار مجاهدان تبریز را قبل از رسیدن نیروهای روسیه، از تبریز خارج کرد. سرانجام ثقة الاسلام تبریزی توسط روس‌ها دستگیر و در دهم دی‌ماه ۱۲۹۰ بدست نیروهای تزاری که تبریز را اشغال کرده بودند به همراه ۷تن دیگر از انقلابیون تبریز اعدام شد.
در همین زمینه
میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل، چهره تاثیرگذار انقلاب مشروطه
مشروطیت و ثقه‌الاسلام
ثقة الاسلام با آغاز جنبش به مشروطه خواهان پیوست و به تبلیغ آن پرداخت. از آنجایی که عده‌ای از روحانیون در آن دوران با تشکیل انجمن اسلامیه با مشروطیت به مخالفت برخاستند، وی در مقابل روحانیون موسس انجمن اسلامیه ایستاد و از انجمن ایالتی آذربایجان دفاع کرد. ثقةالاسلام بعد از اعلام مشروطه در انتخابات دوره اول مجلس ملی در تبریز به عنوان نفر اول انتخاب شد، اما به مجلس نرفت.
ثقة الاسلام بین مشروطه خواهان شخصیت با نفوذ و پرجاذبه‌ای به شمار می‌رفت و بیشتر تصمیم‌گیری‌ها با مشورت او صورت می‌گرفت. با توجه به اینکه وی به زبان فرانسه و عربی مسلط بود، ملاقات‌ها و روابط خارجی مشروطهخواهان را نیز پشتیبانی می‌کرد. ثقة الاسلام در تصمیم‌گیری‌ها فردی ریسک‌پذیر و بی‌محابا بود.
عدم تسلیم ثقه الاسلام و مشروطهخواهان
هنگامی‌که تهدیدات زیادی از طرف روسیه متوجه تبریز بود، ثقه‌الاسلام تبریزی تلاش بسیاری برای جلوگیری از اشغال تبریز و کمک به انقلابیون کرد. وقتی روس‌ها وارد تبریز شدند وی با نوشتن نامه‌ای به رئیس شهربانی اعلام کرد که باید مقابل روس‌ها بایستد.
ثقة الاسلام تبریزی بر آن بود تا محمدعلی‌شاه مشروطیت را قبول کند. او در طول ۱۱ ماه محاصره تبریز در کنار انقلابیون تبریز قرار داشت و باعث عقب راندن عین‌الدوله و شکستن محاصره و ورود آذوقه به تبریز شد. پس از آن که نیروهای روسیه که به دنبال اشغال تبریز بودند، به بهانه‌ای جنگ را با مجاهدان تبریز آغاز کردند. در جنگی که ۴ روز بین مجاهدان تبریز و نیروهای روسیه در تبریز به طول انجامید، نیروهای روسی کشته‌های بسیاری دادند اما از سمت ارس نیروی عظیمی از سپاه روسیه به سمت تبریز حرکت کرد، تا تبریز را اشغال کند. نیروهای روسیه تبریز را اشغال کردند و کشتار مجاهدانی که دستگیر شده بودند را آغاز کردند.
زمانی که ثقه الاسلام را برای اعدام می‌بردند روحیه‌ای قوی داشت و با مأموران اعدام تند برخورد می‌کرد. اما چهره‌اش شاداب و خندان بود و به این وسیله سعی داشت به دیگران روحیه بدهد. سرانجام ثقة الاسلام در تاریخ ۱۰دی ۱۲۹۰توسط نیروهای روسی که تبریز را اشغال کرده بودند، اعدام شد.
«صبح عاشورا بود. روس‌ها ثقه الاسلام و سایر مجاهدان را به میدان دانش‌سرا آوردند برای اعدام. یک میدان آنطرف‌تر در بازار تبریز صدها نفر قمه به دست می‌رفتند برای شکافتن سر؛ به آنها گفتند حسین را آنسوتر می‌کشند به یاری‌اش بشتابید؛ در پاسخ گفتند ما را با سیاست کاری نیست؛ ما عزادارحسینیم و این چنین بود که ثقة الاسلام و دیگر آزادی‌خواهان در سرمای گزنده‌ی صبح عاشورا و سکوت سوزاننده مردم عزادار بر دار شدند.
ادامه کشتار مشروطهخواهان
بعد از واقعه‌ی عاشورای ۱۳۳۰، کشتار مشروطه خواهان در تبریز ادامه پیدا کرد و روس‌ها محمدخان امیرتومان و کریم‌خان برادرزاده‌های ستارخان را اعدام کردند. یکی دیگر از مشروطه خواهان صاحب نام در تبریز حاجی علی دوافروش مدیر مدرسه سعادت بود که همزمان با برادرزاده‌های ستارخان اعدام شد و مدرسه سعادت نیز توسط مخالفان مشروطه منفجر و ویران شد. روس‌ها صمدخان را به فرماندهی تبریز منصوب کردند. صمدخان که مخالف مشروطه خواهان بود به کشتار مشروطه خواهان ادامه داد و ده‌ها مشروطه‌خواه را اعدام کرد.
