مجازات اعدام در برابر وجدان بشری
معمول نیست زندانهایی که اساساً برای منزوی کردن مخالفان و خاموش ساختن صدای آنان ایجاد شدهاند، به صحنه اعتراضات سیاسی و حقوقبشری تبدیل شوند؛ اعتراضاتی که پژواک آنها از دیوارهای زندان فراتر رود و به نهادهای بینالمللی برسد.
اما این دقیقاً همان پدیدهای است که کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» بازتاب میدهد؛ کارزاری که زندانیان در ایران بیش از دو سال و هشت ماه است با اعتصاب غذای هفتگی، در اعتراض به اجرای احکام اعدام، آن را پیش میبرند.
این حرکت معنایی فراتر از مخالفت با یک مجازات مشخص دارد و اعتراض به مجموعه سازوکارهای سرکوبی است که جامعه ایران را در محاصره خود قرار دادهاند.
اهمیت این ابتکار در آن است که پیشگامان آن از ابزارهای معمول تأثیرگذاری بر افکار عمومی محروماند. آنان نه میتوانند کنفرانس برگزار کنند، نه امکان تظاهرات خیابانی دارند و نه قادرند آزادانه با افکار عمومی سخن بگویند.
این انسانهای محبوس در سلولها با شدیدترین شکلهای انزوا روبهرو هستند، اما با وجود این شرایط، تصمیم گرفتهاند رنج و دشواری زندگی روزانه خود را به اقدامی اعتراضی، سازمانیافته و مستمر تبدیل کنند.
آزادی انسان و حق او برای زندگی، پشت میلههای زندان از بین نمیرود.
این کارزار با پیوستن شماری از گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد و شخصیتهای حقوقبشری و همچنین اعلام مواضع برخی دولتها، ابعاد بینالمللی گستردهتری پیدا کرده است.
از جمله این مواضع میتوان به بیانیه وزارت امور خارجه کانادا اشاره کرد که خواستار توقف اعدامها و آزادی افرادی شده است که خودسرانه بازداشت شدهاند. همچنین مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران، در سخنان خود در کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل به این کارزار پرداخت و تأکید کرد که مخالفت با مجازات اعدام اکنون از درون خود زندانها برخاسته است.
بیشتر بخوانید
ابعاد نگرانکننده این مسئله با توجه به گزارشهایی که از اعدام دستکم ۴۶ زندانی سیاسی و معترض از مارس ۲۰۲۶ تاکنون خبر میدهند، آشکارتر میشود؛ در حالی که صدها تن دیگر همچنان در معرض تهدید به سرنوشتی مشابه قرار دارند.
این آمارها، اگر در چارچوب واقعی خود بررسی شوند، نشان میدهند که مجازات اعدام دیگر صرفاً یک اقدام قضایی در پروندههای فردی نیست، بلکه به مسئلهای تبدیل شده است که ماهیت رابطه میان حکومت و جامعه و حدود استفاده از نهادهای حکومتی برای مقابله با مخالفان را زیر سؤال میبرد.
اراده اعتراض را نمیتوان پشت دیوارها محصور کرد
همبستگی بینالمللی، با وجود تمام اهمیتی که دارد، با آزمونی جدی روبهرو است: آیا این همبستگی در حد صدور بیانیهها و اعلام مواضع باقی خواهد ماند، یا به فشار سیاسی و حقوقبشری مؤثری تبدیل خواهد شد که بتواند تغییراتی ملموس ایجاد کند؟
محکومیتهای لفظی برای نجات جان محکومان کافی نیستند. همچنین ابراز نگرانی نمیتواند ماشین اعدام را متوقف کند، مگر آنکه با اقدامات عملی و پیگیری مستمر بینالمللی همراه باشد.
آنچه امروز در زندانهای ایران جریان دارد، از یک تناقض سیاسی قابلتوجه پرده برمیدارد: هر اندازه فضای آزادی بیان در بیرون از زندانها محدودتر میشود، صداهایی از درون شکنجهگاهها بلند میشوند تا نشان دهند که اراده اعتراض را نمیتوان پشت دیوارها محصور کرد.
شاید عمیقترین ارزش کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در همین باشد که بار دیگر پرسشی بنیادین را مطرح کرده است: وقتی حق انسان برای زندگی در معرض تهدید قرار میگیرد و اعتراض مسالمتآمیز به این تهدید، جرم تلقی میشود، چه چیزی از مشروعیت حکومت باقی میماند؟
امروز مسئولیت جامعه جهانی تنها به شنیدن صدای این زندانیان محدود نمیشود، بلکه حفاظت از آنان، تلاش برای توقف اعدامها و تضمین حقوق آنها را نیز در بر میگیرد.
زیرا این مسئله دیگر موضوعی صرفاً داخلی نیست که بتوان آن را از وجدان بشری جدا دانست؛ بلکه آزمونی واقعی برای سنجش میزان جدیت جهان در دفاع از حق زندگی، کرامت انسانی و آزادی است.
منبع:
وبسایت بحزانی عراق https://bahzani.net ۳ نوامبر ۲۰۲۶ «منی سالم الجبوری، وقتی سلولهای زندان در حکومت ایران…»







