تورم خوراکی‌ها سفره کارگران را کوچک‌تر کرده و قدرت خرید مزد را به‌شدت کاهش داده است
سبد معیشت کارگران هدف تورم و دستمزد ناچیز کارگران قرار گرفت. داده‌های تورمی تیرماه ۱۴۰۵ از تشدید فشار معیشتی بر خانوارهای کارگری حکایت دارد. قیمت کالاهای ضروری با سرعت زیادی افزایش یافته است. در این میان، خوراکی‌ها بیشترین فشار را بر بودجه خانوار وارد کرده‌اند. مسکن، درمان و آموزش نیز برای بسیاری از خانواده‌های مزدبگیر دشوارتر شده‌اند.
بر اساس داده‌های رسمی مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها در تیرماه به ۱۲۸.۱ درصد رسید. این رقم یعنی قیمت سبد مشخص خوراکی‌ها نسبت به تیرماه سال گذشته ۲.۸ برابر شده است. همچنین قیمت دست‌کم ۸ قلم خوراکی در یک سال بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته است. این ارقام تنها میانگین افزایش قیمت‌ها را نشان می‌دهند. سبد خوراکی مورد استفاده در محاسبات رسمی نیز بسیار محدود و حداقلی است. بنابراین هزینه واقعی تأمین یک سفره متعارف خانوار می‌تواند فشار بیشتری ایجاد کند.
سبد معیشت و شکاف عمیق میان درآمد و هزینه
خانوارهای کارگری عمدتاً در دهک‌های چهارم و پنجم درآمدی قرار دارند. بر اساس محاسبات ارائه‌شده، سهم خوراکی‌ها در این دهک‌ها ۳۸.۰۵ درصد هزینه‌های زندگی است. فرامرز توفیقی، فعال کارگری، هزینه سبد غذایی یک خانواده متوسط ۳.۳ نفره را بر اساس داده‌های رسمی محاسبه کرده است. او همچنین از سبد غذایی انستیتو تغذیه در محاسبات خود استفاده کرده است. بر اساس این محاسبات، هزینه سبد معیشت یک خانوار کارگری در پایان تیرماه به حدود ۹۰ میلیون تومان رسیده است. این رقم فاصله بسیار زیادی با درآمد ماهانه کارگران ایجاد کرده است.
سبد معیشت تعیین‌شده در شورای عالی کار در اسفندماه سال گذشته ۴۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان بود. این رقم طی چهار ماه به حدود ۹۰ میلیون تومان رسیده است. در نتیجه، سبد معیشت در این دوره ۲۱۱.۱۴ درصد رشد کرده است. افزایش ریالی هزینه‌های زندگی نیز حدود ۴۷ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان محاسبه شده است. این رشد در فاصله تنها چهار ماه رخ داده است.
قطار تورم با سرعت بیشتری از دستمزد حرکت می‌کند
آمارهای عمومی تورم نیز تصویر مشابهی ارائه می‌کنند. بر اساس اطلاعات مرکز آمار ایران، تورم سالانه تیرماه به ۶۶ درصد رسید. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز در تیرماه ۱۴۰۵ نسبت به تیرماه ۱۴۰۴، ۸۷.۹ درصد اعلام شد. تورم ماهانه خانوارهای کشور نیز در تیرماه ۳.۱ درصد بود. در گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات، تورم ماهانه به ۲.۵ درصد رسید. تورم گروه کالاهای غیرخوراکی و خدمات نیز ۳.۶ درصد ثبت شد. این ارقام در شرایطی ثبت شده‌اند که درآمد کارگران با همین سرعت افزایش پیدا نکرده است. دستمزد حداقل‌بگیران با احتساب همه مزایا به ۲۵ میلیون تومان نمی‌رسد.
بر اساس محاسبات ارائه‌شده از سوی فرامرز توفیقی، حقوق ماهانه یک کارگر متأهل، دارای یک فرزند و یک سال سابقه، با پرداخت کامل مزایا، ۲۴ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان است. این دستمزد در ابتدای سال تنها ۵۸.۲۴ درصد هزینه سبد معیشت را پوشش می‌داد. در آن زمان، درآمد ماهانه کارگر برای حدود ۱۷.۴۷ روز هزینه‌های حداقلی زندگی کفایت می‌کرد. اما در پایان تیرماه شرایط به شکل محسوسی تغییر کرده است.
قدرت پوشش دستمزد به ۲۷.۵۸ درصد کاهش یافته است. اکنون این درآمد تنها هزینه ۸.۲۷ روز زندگی را پوشش می‌دهد. به بیان دیگر، کارگری که تمام ماه کار می‌کند، دستمزدش حتی برای یک‌سوم ماه نیز کفایت نمی‌کند. او برای بیش از ۲۰ روز باقی‌مانده ماه با کسری شدید درآمد روبه‌رو است.
خوراکی‌ها به کالاهایی طبقاتی تبدیل شده‌اند
افزایش قیمت خوراکی‌ها تنها یک شاخص اقتصادی نیست. این افزایش مستقیماً کیفیت زندگی خانوارها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، حبوبات و برنج در میان اقلام اصلی سفره خانوار قرار دارند که کم‌کم از سبد معیشت مردم و به‌خصوص کارگران در حال ناپدید شدن هستند. نان نیز که همواره کالایی پایه برای خانوارهای کم‌درآمد بوده، از فشار تورمی در امان نمانده است.
بیشتر بخوانید
برای خانوارهایی که درآمد ثابت دارند، افزایش قیمت این کالاها به معنای حذف تدریجی اقلام ضروری است. کاهش کیفیت مواد غذایی نیز یکی از پیامدهای چنین وضعیتی است. وقتی سهم خوراکی‌ها از هزینه خانوار افزایش پیدا می‌کند، سایر نیازها نیز تحت فشار قرار می‌گیرند. خانوار ناچار می‌شود میان خوراک، درمان، آموزش و مسکن انتخاب کند. این وضعیت برای بازنشستگان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. بخش بزرگی از بازنشستگان درآمد ثابت دارند و امکان جبران تورم از طریق افزایش درآمد را ندارند.
سبد معیشت؛ فاصله‌ای که هر ماه بیشتر می‌شود
مقایسه درآمد و هزینه نشان می‌دهد شکاف میان مزد و سبد معیشت در مدت کوتاهی عمیق‌تر شده است. در ابتدای سال، دستمزد ۲۴.۹ میلیون تومانی می‌توانست ۵۸.۲۴ درصد هزینه‌های حداقلی را پوشش دهد. چهار ماه بعد، این پوشش به ۲۷.۵۸ درصد رسیده است.
هم‌زمان، هزینه سبد معیشت از ۴۲.۹ میلیون تومان به حدود ۹۰ میلیون تومان افزایش یافته است. بنابراین فاصله میان درآمد و هزینه فقط بیشتر نشده است. این فاصله با سرعت قابل توجهی گسترش پیدا کرده است. محاسبات ارائه‌شده نشان می‌دهد کارگران برای حفظ سطح حداقلی زندگی به درآمدی نزدیک به ۹۰ میلیون تومان نیاز دارند. با این حال، دستمزد بخش بزرگی از کارگران حتی به نیمی از این رقم نیز نمی‌رسد.
در چنین شرایطی، کاهش جزئی تورم به تنهایی نمی‌تواند فشار ایجادشده بر خانوارهای مزدبگیر را جبران کند. تورم پایین‌تر به معنای کاهش قیمت‌ها نیست. بلکه تنها سرعت افزایش قیمت‌ها را کاهش می‌دهد. اعداد تیرماه تصویری روشن از شکاف میان دستمزد و هزینه زندگی ارائه می‌کنند.
تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها به ۱۲۸.۱ درصد رسیده است. تورم نقطه‌به‌نقطه کل کشور نیز ۸۷.۹ درصد ثبت شده است. در همین مدت، هزینه سبد معیشت به حدود ۹۰ میلیون تومان رسیده است. در مقابل، دستمزد یک کارگر متأهل دارای یک فرزند و یک سال سابقه، ۲۴ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان است. این درآمد اکنون تنها ۲۷.۵۸ درصد هزینه‌های حداقلی زندگی را پوشش می‌دهد. برآیند این ارقام نشان می‌دهد مسئله معیشت دیگر صرفاً کاهش قدرت خرید نیست. شکاف میان مزد و هزینه زندگی به مرحله‌ای رسیده که بخش بزرگی از خانوارهای کارگری را با بحران مستمر تأمین نیازهای اولیه روبه‌رو کرده است.
وقتی یک دستمزد ماهانه فقط برای ۸.۲۷ روز هزینه‌های حداقلی زندگی کفایت می‌کند، مسئله از یک فشار اقتصادی معمول فراتر می‌رود. این ارقام از فرسایش جدی قدرت خرید نیروی کار و تشدید نابرابری اقتصادی در ایران حکایت دارند.
منابع
- روزنامه توسعه ایرانی – ۲۶ مردادماه ۱۴۰۵، «سبد معیشت ماهانه به ۹۰ میلیون تومان رسید»
- سایت عصر ایران – ۲۶ مردادماه ۱۴۰۵، «دستمزد برای ده روز ماه هم کفاف نمی‌دهد»
- خبرگزاری حکومتی ایلنا – ۲۷ مرداد ۱۴۰۵، «هزینه یک سبد غذایی محاسبه فرامرز توفیقی…»
- رادیو فردا – ۲۷ مرداد ۱۴۰۵، «هزینه سبد غذایی خانواده چهار نفره در ایران…»
- مرکز آمار ایران – داده‌های تورم تیرماه ۱۴۰۵
- فرامرز توفیقی، فعال کارگری و محاسبات مستقل سبد معیشت
- سبد غذایی انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی کشور
- داده‌های شورای عالی کار درباره سبد معیشت و دستمزد سال ۱۴۰۵
