زادروز احمد کسروی اندیشمند ضد بنیادگرایی
احمد کسروی در ۸مهر سال۱۲۶۹شمسی در تبریز متولد شد. پدرش روحانی روستای حکم‌آباد از توابع تبریز بود.
مدتی نزد عمویش که کارخانه قالی‌بافی داشت کار کرد. اما بعد در مدرسه طالبیه تبریز، نزد شیخ محمد خیابانی به تحصیل مشغول شد و زبان عربی را بخوبی آموخت. بطوری که در نوجوانی از افراد اهل قلم بشمار می‌آمد.
نوجوانی احمد کسروی همزمان با گسترش جنبش مشروطه خواهی بود که او نیز شیفته این مرام گردید. در ۲۰سالگی درس طلبگی را چنان آموخت که برغم عدم تمایلش، با پافشاری خانواده‌اش لباس آخوندی در برکرد و عمامه برسرگذاشت و به پیش‌نمازی پرداخت.
درباره؛ جنبش مشروطه بیشتر بخوانید
تکفیر کسروی توسط روحانیون
در این زمان آخوندهای زمان که برعلیه مشروطه برخواسته بودند، کسروی را بدلیل اینکه از مشروطه حمایت می‌کرد، تکفیر کردند.
به همین دلیل کسروی از کسوت آخوندی کناره گرفت و مدتی به کار جوراب‌بافی پرداخت. در سال ۱۲۹۵ برای گریز از دست بدگویان و آخوندهایی که حکم به تکفیر او داده بودند، راه باکو را در پیش گرفت و از راه تفلیس به روسیه رفت.
او در همان واگن ترن و گفت‌وگو با همسفران، آموزش زبان روسی را آغاز کرد.
احمد کسروی مدت زیادی در روسیه نماند و بعد از دوماه به ایران بازگشت. سفر او یک‌سال پیش از انقلاب اکتبر روسیه بود که در این زمان، افکار آزادیخواهی در بین مردم آن دیار رشد فزاینده‌ای کرده بود. پس از بازگشت به تبریز، او به حزب دمکرات آذربایجان به رهبری شیخ محمد خیابانی پیوست و پس از چندی از او جدا شد و خود گروهی بنام انتقادیون را بنیان گذاشت.
نوشتن کتاب«زبان باستان آذربایجان»
با علاقه وافری که کسروی نسبت به تاریخ و زبان داشت، در سال۱۳۰۴ با نوشتن کتابی در مورد «زبان باستان آذربایجان»، به عضویت انجمن آسیایی همایونی و چند انجمن مهم دیگر در لندن و آمریکا در آمد.
چنین استعدادی موجب شد که کتاب کارنامگ ارتخشیر پابکان را از زبان پهلوی به فارسی برگرداند.
کسروی در سال ۱۳۰۸ به عنوان بازرس ویژه عدلیه به شهرهای بسیاری سفر کرد که حاصل این سفرها، گردآوری نام هشت‌هزار ده و روستاهای غرب ایران بود.
وی در بازرسی‌هایش به میزان فساد و رشوه‌خواری در دستگاه پی برد که با نوشتن نامه‌ای جسورانه به رضا شاه عدلیه کشور را مرکز این فساد خواند و از این کار کناره گیری کرد.
چرخش مهم در زندگی سیاسی – اجتماعی کسروی
در سال ۱۳۱۱ با انتشار بخش نخست کتاب «آیین»، چرخش بنیادین در زندگی کسروی آغاز شد و از این تاریخ به عنوان یک پژوهش‌گر و زبان شناس، نظریه پرداز و مصلح اجتماعی در عرصه اجتماعی ظهور نمود.
با انتشار ماهنامه «پیمان» که تا نود شماره آنرا درج نمود، برای ۹سال اینکار را دنبال نمود. در بهمن سال۱۳۲۰، پس از تبعید رضاشاه، روزنامه «پرچم» را منتشر کرد که در بهار۱۳۲۰ برای همیشه بسته شد.
وکالت احمد کسروی از سرپاس مختاری که آخرین رییس شهربانی رضا شاه بود، برگ نوینی در زمینه دفاع از حقوق متهمی بود که او را از کام مرگ بیرون کشید و به ۸سال زندان محکوم گشت.
کسروی نویسنده مصلحی که بدرستی شناخته نشد
احمد کسروی از جمله روشنفکران و نویسندگان بنام ایرانی است که هنوز جایگاه او بدرستی شناخته نشده است. او بخاطر دایره وسیع معلوماتی که از وضعیت اجتماعی ایران و نقش روحانیون در ترویج خرافات در بین مردم داشت، کوشش بسیاری نمود تا با این اندیشه‌های ارتجاعی و خرافات مقابله نماید.
احمد کسروی با دانشی که در زمینه‌های مختلف چون تاریخ، زبان شناسی، ادبیات، علوم دینی، روزنامه نگاری، وکالت، قضاوت و سیاست داشت، پایه‌گذار جنبشی سیاسی-اجتماعی با هدف ساختن یک «هویت ایرانیِ سکولار» در جامعه ایران، موسوم به جنبش «پاک‌دینی» بود. او خواستار مبارزه با «واپس‌ماندگی فکری و علمی» و روشن‌گری در تمامی وجوه زندگانی بود.
مخالف کسروی با خرافات دینی و ترور او
موضع‌گیری‌های احمد کسروی در برابر کیش‌های رایج و نهادهای مذهبی و اخلاقی و مسلک‌ها و ارزش‌های سنتی و فرهنگی از جمله مواردی بود که مخالفت‌های بسیاری را از جانب روحانیون بر علیه او برانگیخت.
به همین دلایل، در روز ۸اردیبهشت۱۳۲۴ مجتبی میرلوحی (نواب صفوی) با همراهی فردی دیگر در نزدیکی منزل کسروی در چهار راه حشمت الدوله تهران به وی یورش برد. پس از نشاندن دو گلوله در پشت او دستگیر شدند و با پادرمیانی بازاریان و برخی از روحانیان آزاد شدند.
در بیستم اسفند ماه همان سال، وابستگان به گروه فدائیان اسلام که نواب صفوی برپاکرده بود، در شعبه هفت دادرسی در کاخ دادگستری به احمد کسروی حمله کردند و او را در پنجاه و پنج سالگی به همراه منشی و همکارش حدادپور کشتند.
جمله‌ای طلایی از کسروی که تاریخ آنرا ثابت کرد
کسروی با شناختی که از جایگاه و نفوذ روحانیت در بین جامعه ایرانی داشت، عقیده داشت که؛ «جامعه ایران، مدیون یک دوره تاریخی، برای سپردن حکومت بدست روحانیون است». زیرا عقیده داشت تا این آخوندها بر مسند قدرت قرار نگیرند، ماهیت‌شان بخوبی شناخته نمی‌شود و همچنان در موضع خیرخواه مردم و نمایندگان خدا بر روی زمین جلوه‌گر خواهند بود.
آثار کسروی
آثار احمد کسروی بالغ بر ۷۰ جلد کتاب به زبان‌های فارسی و عربی است. از مهم‌ترین آثار کسروی می‌توان به دو کتاب «تاریخ مشروطه ایران» و «تاریخ هجده ساله آذربایجان» اشاره کرد که از مهم‌ترین آثار مربوط به تاریخ جنبش مشروطه‌خواهی ایران می‌باشند و تا به امروز مرجع اصلی محققان درباره جنبش مشروطیت ایران بوده‌است.
وی در کتاب آذری یا «زبان باستان آذربایجان»، برای نخستین‌بار این نظریه را مطرح کرد که زبان تاریخی منطقه آذربایجان، پیش از رایج‌شدن زبان ترکی آذربایجانی، که مورخان از آن به نام «آذری» یاد کرده‌اند، زبانی از خانواده زبان‌های ایرانی بوده است. این نظریه امروز در میان دانشمندان به‌طور عام پذیرفته شده‌است.
