بابک زنجانی: بازگشت نماد فساد با حمایت قاطع قضائیه خامنهای
بابک زنجانی بیش از یک دهه پیش به اتهام فساد مالی گسترده و اختلاس میلیارد دلاری، به اعدام محکوم شد؛ اما حالا به شکلی شگفت‌آور آزاد شده و فعالیت‌های اقتصادی خود را با حمایت قوه قضائیه از سر گرفته است. اینکه چگونه چنین بازگشتی ممکن شده و چرا نهادهای حکومتی از او حمایت می‌کنند، پرسشی است که می‌کوشیم در این مقاله پاسخ دهیم.
بابک زنجانی یکی از تأثیرگذارترین افراد در شبکه دور زدن تحریمها علیه ایران بود. او در دهه‌ی ۱۳۹۰ به‌اتهام اختلاس میلیاردی، پولشویی، جعل اسناد و فساد سیستماتیک اقتصادی به اعدام محکوم شد.
حکم اعدام وی در سال ۲۰۱۶ توسط دیوان عالی تأیید شد. با این حال، نه‌تنها حکم اجرا نشد، بلکه در صورت بازگرداندن اموال، امکان تخفیف یا عفو در نظر گرفته شد.
با تلاش قضائیه خامنهای و همراهی بابک زنجانی، دارایی‌هایی از وی در خارج از کشور شناسایی و به ایران بازگردانده شد.
رسانه‌های رسمی اعلام کردند که این اموال – در مجموع بالغ بر دو میلیارد دلار – حتی بیشتر از بدهی اولیه بوده است. نتیجه این اقدامات، تخفیف حکم از اعدام به ۲۰ سال زندان بود و حکم نهایی در ۳۰ آوریل ۲۰۲۴ صادر شد.
بعد از گذراندن حدود یازده سال از حکم ۲۰ سال زندان، بابک زنجانی مشمول مرخصی قضائی و آزادی مشروط شد. او بدون یک روز مرخصی قبلی، تحت نظارت قضائی، از زندان خارج شد.
پس از آزادی، بابک زنجانی به سرعت وارد عرصه‌ی کسب‌وکار شد. او هلدینگ «دات‌وان» را تأسیس کرد و اقدام به خرید ۳۲ فروند هواپیما نمود. همچنین در صنعت ریلی سرمایه‌گذاری عظیمی انجام داد و قرارداد بزرگی با راه‌آهن کشور به ارزش میلیاردی امضا کرد.
او علاوه بر این، در پروژه‌هایی مانند تاکسی‌های برقی، عرضه شمش طلا با نشان تجاری شخصی و حتی صرافی رمزارزی ادعایی فعال شد.
در همین زمینه
بابک زنجانی، نماد فساد حکومتی و بی‌عدالتی قضایی در سایه ولایت فقیه
از دستگیری تا صدور حکم اعدام تا تهدید منتقدان بابک زنجانی توسط قضائیه خامنهای
با تشدید حضور بابک زنجانی در عرصه عمومی، تنش‌هایی نیز بروز کرد. رئیس بانک مرکزی، محمدرضا فرزین، چندین بار تصریح کرد که زنجانی تنها حدود ۱۵ میلیون دلار از بدهی‌اش را پرداخت کرده و همچنان حدود ۱.۸ میلیارد یورو بدهکار است.
او همچنین اعلام کرد که رمزارزهای ادعایی زنجانی فاقد ارزش تراکنشی هستند و زنجانی مجوز فعالیت اقتصادی ندارد.
در مقابل، قضائیه خامنهای ضمن حمایت آشکار، اعلام کرد که بدهی زنجانی تسویه شده و اموال معرفی‌شده بیش از بدهی اولیه است.
سخنگوی قضائیه خامنهای حتی رئیس بانک مرکزی را تهدید کرد که از «اظهارات تحریک‌آمیز» علیه زنجانی خودداری کند، در غیر این صورت با او برخورد قانونی خواهد شد.
این حمایت قاطع قضائیه خامنهای از بابک زنجانی که روزی «بسیجی اقتصادی» نامیده می‌شد و روزی نماد فساد در اقتصاد ایران بود، با واکنش‌های گسترده‌ای همراه شده است.
برخی تحلیلگران بر این باورند که زنجانی با گروگان‌گیری بیت‌المال و بازگرداندن بخشی از اموال، توانسته آزادی و موقعیت تازه‌ای به‌دست آورد.
با وجود همه انتقادات، او امروز دوباره در جایگاه یک تاجر ظاهر شده و فعالیت‌های اقتصادی‌اش را به‌صورت علنی دنبال می‌کند.
اما همچنان این پرسش باقی است که آیا بازگشت او به اقتصاد، نشانه‌ای آشکار از فساد ساختاری و تبعیض در برابر قانون نیست؟
تعارض او با بانک مرکزی و ترویج پروژه‌های جنجالی، در کنار واکنش غیرمعمول دستگاه قضائی و تهدید به برخورد با مقامات بانک مرکزی، همه حاکی از یک معادله پرابهام میان قدرت، مشروعیت و اقتصاد است. داستان بابک زنجانی همچنان یکی از پرکشش‌ترین و بحث‌برانگیزترین پرونده‌های فساد اقتصادی در حاکمیت ملایان باقی مانده است.
به نظر می‌رسد با بازگشت تحریم‌های اقتصادی ناشی از مکانیسم ماشه، طناب تحریمها تنگ‌تر شده و خامنهای به مهره‌‌هایی چون زنجانی در آینده نیاز بیشتری خواهد داشت.
