تاوان کشاورزان ایرانی از سیاستهای ماجراجویانه حاکمیت؛ داستان ۲۰۰ کانتینر محصولات کشاورزی برگشتی
صادرات محصولات کشاورزی ایران این روزها با یکی از جدیترین بحرانهای اخیر خود روبهرو شده است. بیش از ۲۰۰ کانتینر یخچالی حامل میوه، ترهبار و سبزیجات صادراتی، از سوی دولت امارات متحده عربی برگشت داده شده است. این محمولهها اکنون در آبهای خلیج فارس، در محدوده جزیره ابوموسی، سرگردان ماندهاند. حجم این محموله به ۴ هزار تن میرسد و ارزشی نزدیک به ۳ میلیون دلار دارد. این رخداد بار دیگر هزینههای واقعی سیاستهای پرتنش منطقهای حاکمیت ملایان را بر زندگی کشاورزان ایرانی آشکار کرد.
چه بر سر محمولههای صادراتی محصولات کشاورزی آمد؟
رئیس اتحادیه ملی محصولات کشاورزی، رضا نورانی، از بازگشت بیش از ۲۰۰ کانتینر یخچالی ۴۰ فوتی خبر داد. این کانتینرها حامل انواع میوه، ترهبار و سبزیجات صادراتی بودند. به گفته او، این محمولهها هماکنون در خلیج فارس سرگرداناند و دولت امارات تا این لحظه دلیلی رسمی برای این اقدام اعلام نکرده است.
به گفته او، فسادپذیری محصولات کشاورزی و محدودیت زمانی نگهداری آنها، خطری جدی برای صادرکنندگان است. نورانی تأکید کرد: «اکنون زمان تصمیمگیری و اقدام فوری است»، زیرا هر ساعت تأخیر بخشی از سرمایه تولیدکنندگان را به کالای فاسدشدنی بدل میکند.
در روایتهای منتشرشده، هیچ اشارهای به آلودگی، آفت یا نقص گواهی بهداشت نباتی نشده است. تا پیش از اعلام رسمی مقامهای اماراتی، نسبتدادن این برگشت به قرنطینه یا استانداردهای بهداشتی، صرفاً یک احتمال باقی میماند. بسیاری از کارشناسان تجارت خارجی، ریشه اصلی ماجرا را در فضای سیاسی حاکم بر روابط دو کشور جستوجو میکنند.
ریشه سیاسی یک بحران اقتصادی
امارات پیش از تنشهای اخیر، پس از عراق دومین بازار مهم محصولات تازه کشاورزی ایران بود و ایران در سال ۲۰۲۴ بزرگترین تأمینکننده میوه و سبزی این کشور به شمار میرفت. پس از آنچه رسانهها از آن به عنوان «جنگ آمریکا» یاد میکنند و بهویژه پس از شلیک موشک به شناورهای اماراتی در اواخر مرداد ۱۴۰۵، ابوظبی تعلیق نامحدود همه مبادلات تجاری و مالی با تهران را اعلام کرد. اگرچه بخشی از تجارت خشکبار، ادویه و زعفران همچنان ادامه داشت، بازگشت ناگهانی محمولههای تازه کشاورزی نشاندهنده عمق محدودیتهای اعمالشده است.
بیشتر بخوانید
فوتبال ایران در گرداب فساد مالی قرارداد ۲۹ میلیارد دلاری روی کاغذ تا ۱۰۰ میلیارد در واقعیت
کشاورزان ایرانی که ماهها و گاه سالها برای تولید این محصولات زحمت کشیدهاند، اکنون با واقعیت تلخی روبهرو هستند: محصولی که با هزینه بالا تولید، بستهبندی و به سمت بازار صادراتی ارسال شده، نهتنها فروخته نشده بلکه در معرض فساد قرار گرفته است. چهار هزار تن میوه و ترهبار معادل هزاران تن کار و سرمایه است که در مزارع، باغها و سردخانههای ایران صرف شده است. صادرکنندگان که معمولاً با اعتبار بانکی و قراردادهای پیشفروش کار میکنند، اکنون با زیان مستقیم و از دست رفتن اعتماد خریداران خارجی مواجهاند. این زیان تنها به جیب چند تاجر محدود نمیشود؛ زنجیره تأمین از کشاورز خردهپا تا راننده کامیون و کارگر سردخانه را تحت تأثیر قرار میدهد.
کشاورزان، حلقه ضعیف زنجیره تجارت
از جنبه اقتصادی، این رویداد نماد شکنندگی صادرات محصولات کشاورزی ایران در شرایط تنشهای سیاسی است. در شرایطی که رشد اقتصادی کشور در بهار ۱۴۰۵ با ارقام منفی کمسابقهای گزارش شده، هر ضربه جدید به صادرات غیرنفتی، بهویژه محصولات کشاورزی، بار مضاعفی بر دوش اقتصاد خانوارهای روستایی میگذارد. در چنین شرایطی، برگشت ناگهانی محمولههای میوه و ترهبار، نشانهای از شکنندگی مسیرهای صادراتی باقیمانده است. صادرکنندگان محصولات کشاورزی اکنون باید، علاوه بر ریسکهای طبیعی بازار، ریسکهای سیاسی غیرقابل پیشبینی را نیز مدیریت کنند.
از منظر سیاسی و دیپلماتیک، بازگشت این محمولهها پیام روشنی دارد: سیاستهای ماجراجویانه ملایان که منجر به درگیری مستقیم یا غیرمستقیم با همسایگان و قدرتهای منطقهای میشود، هزینههای اقتصادی سنگینی برای مردم ایران و کشاورزان ایرانی به دنبال دارد.
بیکفایتی حکومت در حوزه کشاورزی و سیاست خارجی
آمارهای رسمی نشان میدهد بخش کشاورزی ایران همچنان با مشکلات جدی مدیریتی روبهروست. بر اساس گزارشهای اخیر، تنها ۵۴ درصد از مطالبات گندمکاران تاکنون پرداخت شده و ۴۶ درصد از بهای خرید تضمینی همچنان معوق مانده است. رئیس بنیاد ملی گندمکاران این تأخیر را عامل مستقیم افزایش فشار مالی بر تولیدکنندگان دانسته است.
همزمان، مدیرکل دفتر امور آب وزارت جهاد کشاورزی از خسارت ۹ تا ۱۰ میلیون تنی به تولیدات کشاورزی در پی قطعیهای برق خبر داده است. ارزش این خسارت نزدیک به ۳۵۰ همت برآورد شده است. چنین آماری نشان میدهد بخشی از بحران کنونی محصولات کشاورزی، ریشه در ضعف زیرساختهای داخلی نیز دارد، نه فقط در تنشهای خارجی.
در نهایت، داستان ۲۰۰ کانتینر محصولات کشاورزی برگشتی، داستان کشاورزانی است که محصول دسترنج خود را در معرض نابودی میبینند، در حالی که تصمیمگیران در سطوح بالاتر، پیامدهای اقتصادی اقدامات خود را کمتر احساس میکنند. این رویداد بار دیگر یادآوری میکند که سیاست خارجی جنگافروزانه ملایان، هزینههای مستقیم و ملموسی برای معیشت مردم عادی، بهویژه تولیدکنندگان بخش کشاورزی، به همراه دارد.
منابع
- ۱. «نورانی: ۲۰۰ کانتینر صادراتی از امارات برگشت خورد» تجارتنیوز ۲۸ شهریور ۱۴۰۵
- ۲. «امارات بیش از ۲۰۰ کانتینر میوه و سبزیجات ایران را برگرداند محموله ۴ هزار تنی در حوالی ابوموسی ماند؛ علت بازگشت هنوز اعلام نشده» نبض قیمت ۲۹ شهریور ۱۴۰۵
- ۳. «امارات محموله عظیم صادراتی ایران را برگشت زد / سرگردانی ۳ میلیون دلار در آبهای خلیج فارس!» اقتصادآنلاین ۲۸ شهریور ۱۴۰۵
- ۴. «امارات ۲۰۰ کانتینر میوه و ترهبار ایران را بازگرداند» ملیون ایران ۳۰ شهریور ۱۴۰۵
- ۵. «پشت پرده دیپورت شدن میوههای صادراتی ایران» اقتصادنیوز ۳۰ شهریور ۱۴۰۵
- ۶. «چالشهای گندمکاران زیر سایه افزایش هزینه تولید؛ امنیت غذایی در گرو حمایت از تولید داخلی» برنا نیوز ۳۱ شهریور ۱۴۰۵
- ۷. «کاهش ۱۰ میلیون تنی تولید محصولات کشاورزی در پی خسارات قطعی برق» توسعه برند ۲۷ شهریور ۱۴۰۵
