گزارش‌ها از انتقال تجهیزات حساس به اعماق زمین، توجه جهانی را به «کوه کلنگ» جلب کرده است
در هفته‌های اخیر، نام کوه کلنگ بیش از هر زمان دیگری در گزارش‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای حکومت ایران مطرح شده است. رسانه‌های بین‌المللی، تحلیلگران امنیتی و برخی منابع اطلاعاتی از این مجموعه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تأسیسات زیرزمینی مرتبط با برنامه غنی‌سازی حکومت ایران یاد می‌کنند. هم‌زمان، گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال هدف قرار گرفتن این مجموعه نیز افزایش یافته است. با وجود انتشار گزارش‌های متعدد، بسیاری از ادعاهای مطرح‌شده هنوز به‌طور مستقل و رسمی تأیید نشده‌اند و همچنان در حد ارزیابی‌های اطلاعاتی باقی مانده‌اند.
کوه کلنگ؛ چرا این تأسیسات اهمیت پیدا کرده است؟
دلیل اصلی افزایش توجه به کوه کلنگ، گزارش‌هایی است که از انتقال بخشی از تجهیزات غنی‌سازی و احتمالاً ذخایر اورانیوم با غنای بالا به تونل‌های عمیق این مجموعه خبر می‌دهند. برخی رسانه‌های غربی به نقل از منابع اطلاعاتی مدعی شده‌اند که حکومت ایران پس از افزایش تنش‌های منطقه‌ای و نگرانی از حملات احتمالی، بخشی از زیرساخت‌های حساس هسته‌ای خود را به این محل منتقل کرده است.
بیشتر بخوانید
تصمیم لندن علیه سپاه پاسداران؛ پیامدهای امنیتی، حقوقی و سیاسی
بر اساس این گزارش‌ها، کوه کلنگ ممکن است در آینده به یکی از مراکز اصلی ادامه فعالیت‌های غنی‌سازی حکومت ایران تبدیل شود. با این حال، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تاکنون چنین ادعاهایی را به‌صورت رسمی تأیید نکرده و مقام‌های حکومت ایران نیز جزئیاتی درباره فعالیت‌های این مجموعه منتشر نکرده‌اند.
تحلیلگران نظامی معتقدند طراحی این مجموعه با هدف افزایش مقاومت در برابر حملات هوایی انجام شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که بخش‌های اصلی این تأسیسات در عمقی بیش از ۱۰۰متر زیر لایه‌های سنگی قرار دارند. همین موضوع، کوه کلنگ را به یکی از مقاوم‌ترین اهداف احتمالی در میان تأسیسات هسته‌ای ایران تبدیل کرده است.
توان نفوذ بمب‌های سنگرشکن تا چه اندازه است؟
در هفته‌های گذشته، بحث درباره توانایی آمریکا برای هدف قرار دادن کوه کلنگ بار دیگر مطرح شده است. در مرکز این بحث، بمب سنگرشکن GBU-57 Massive Ordnance Penetrator (MOP) قرار دارد. این بمب حدود ۳۰هزار پوند وزن دارد و برای نفوذ به تأسیسات عمیق و مستحکم طراحی شده است.
کارشناسان نظامی می‌گویند این سلاح می‌تواند ورودی تونل‌ها، مسیرهای دسترسی، سامانه‌های برق، تهویه و دیگر زیرساخت‌های پشتیبانی را هدف قرار دهد. با این حال، درباره توانایی آن برای نابودی کامل بخش‌های بسیار عمیق کوه کلنگ اجماع وجود ندارد. برخی ارزیابی‌ها نشان می‌دهد حتی حملات متوالی نیز ممکن است تنها بخشی از توان عملیاتی این مجموعه را مختل کند.
برخی تحلیلگران نیز به‌صورت فرضی از بمب هسته‌ای نفوذگر B61-11 نام برده‌اند. آنان معتقدند تنها چنین سلاحی شاید بتواند به عمیق‌ترین بخش‌های این تأسیسات آسیب جدی وارد کند. با این وجود، هیچ مقام آمریکایی اعلام نکرده که استفاده از چنین گزینه‌ای در دستور کار قرار دارد. کارشناسان نیز هشدار داده‌اند که هرگونه استفاده از سلاح هسته‌ای، حتی در نقش سنگرشکن، پیامدهای نظامی، زیست‌محیطی، سیاسی و انسانی بسیار گسترده‌ای خواهد داشت.
سناریوهای مطرح برای از کار انداختن کوه کلنگ
در کنار گزینه حمله مستقیم، سناریوهای دیگری نیز در محافل نظامی و رسانه‌ای مطرح شده است. از جمله این گزینه‌ها می‌توان به حملات متوالی با بمب‌های متعارف، تخریب ورودی تونل‌ها، قطع برق و سامانه‌های تهویه، هدف قرار دادن مسیرهای تدارکاتی، عملیات خرابکاری و حملات سایبری اشاره کرد.
هدف بسیاری از این سناریوها، نابودی کامل تأسیسات نیست، بلکه از کار انداختن قابلیت عملیاتی آن برای مدت طولانی عنوان می‌شود. تجربه حملات سایبری و عملیات خرابکارانه علیه برخی تأسیسات هسته‌ای حکومت ایران در سال‌های گذشته نیز نشان داده است که چنین روش‌هایی در کنار حملات نظامی مورد توجه برنامه‌ریزان امنیتی قرار دارند.
در همین حال، اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره احتمال هدف قرار گرفتن کوه کلنگ نیز بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها داشته است. با وجود این، تاکنون هیچ مقام رسمی آمریکایی جزئیاتی درباره زمان، نحوه یا ابعاد احتمالی چنین عملیاتی منتشر نکرده و هیچ تصمیم اعلام‌شده‌ای درباره حمله به این مجموعه وجود ندارد.
ابهام همچنان ادامه دارد
در شرایط کنونی، اطلاعات موجود درباره کوه کلنگ عمدتاً بر پایه تصاویر ماهواره‌ای، ارزیابی‌های اطلاعاتی و گزارش‌های رسانه‌ای استوار است. به همین دلیل، بسیاری از جزئیات مربوط به ساختار، تجهیزات و فعالیت‌های این مجموعه همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
در صورت وقوع هرگونه حمله، میزان خسارت واقعی، سرنوشت تجهیزات احتمالی موجود در این مجموعه و توانایی ادامه فعالیت آن تنها پس از انتشار اطلاعات میدانی، تصاویر مستقل و گزارش‌های نهادهای بین‌المللی قابل ارزیابی خواهد بود. تا آن زمان، کوه کلنگ همچنان یکی از بحث‌برانگیزترین و مرموزترین نقاط در مناقشه هسته‌ای حکومت ایران باقی خواهد ماند.