برای هزاران سال تمام چیزی که از هستی می‌دیدیم از طریق نور مرئی بود. یعنی بخش کوچکی از پرتوهای الکترومغناطیسی بود. اما با ساختن ابزارهایی توانستند پرتوهای دیگر مانند ایکس و فروسرخ و رادیویی را رصد کنند. این چنین وسعت دیدمان گسترده‌تر شد و چیزهایی را دیدیم که تابحال ندیده بودیم.
یکی از این کشفیات، کهکشان های عجیب غریب بودند که با انواع پرتوهای الکترومغناطیسی می‌شد آن‌ها را درک کرد. پس از آن محققان پی بردند، کهکشان راه شیری تنها کهکشان هستی نمی‌باشد و میلیاردها کهکشان دیگر نیز وجود دارد. توجهات به این سمت رفت که این کهکشان ها چه ساختاری دارند و چگونه تشکیل شدهاند؟.
این کهکشان ها فاصله زیادی از ما دارند اما چرا نسبت به بقیه کهکشان‌ها پرتوهای زیادی را منتشر می‌کنند؟. عجیب‌تر این که تمام این پرتوها در آن کهکشان از یک نقطه بسیار کوچک در مرکز آن می‌آیند. شدت این پرتوها هم بعضی اوقات از کل ستاره‌های آن کهکشان بیشتر بود.
هسته‌های کهکشانی فعال
بعد از چند دهه تلاش در نهایت به‌نتیجه رسیده شد که دلیل پرتوها اَبُرسیاهچاله‌هایی در مرکز این کهکشان هستند. نام این مناطق مرکزی روشن و فشرده را «هسته‌های کهکشانی فعال» گذاشتند. به کهکشانی هم که یک هسته فعال داشته باشد «کهکشان فعال» گفته میشود. اما گرانش سیاهچاله آنقدر شدید است که هیچ نور یا پرتو الکترومغناطیسی دیگری نمی‌تواند از آن فرار کند.
پس این پرتوها دقیقاً از کجا می‌آیند؟. جواب این است که از دو منبع مختلف که هر دوی آن‌ها مال سیاهچاله هستند. یکی «دیسک برافزایشی» و دیگری «جت نسبیتی».
دیسک برافزایشی چیست؟
دیسک برافزایشی
در همین زمینه
جیمز وب دورترین کهکشان عالم هستی را رصد کرد
دیسک برافزایشی همان موادی هستند که به دور سیاهچاله می‌چرخند و در نهایت به داخل آن سقوط می‌کنند. این مواد ممکن است که اتم‌های یک ستاره باشند که سیاهچاله آن‌ها را می‌بلعد. یا اینکه گاز و غباری باشند که اطراف سیاهچاله وجود دارد. ساختار آن همانطور که از اسمش پیدا است یک صفحه دیسک مانند است. اما چون گرانش سیاهچاله نور آن را خمیده می‌کند به شکل عجیب دیده میشود.
نکته مهم این است که همانطور که این مواد دور سیاهچاله می‌چرخند بخاطر آن گرانش شدید، فشار زیادی به آن‌ها وارد میشود. آن‌ها باهم برخورد می‌کنند و بهم فشرده می‌شوند طوری‌که دمای آن‌ها تا چندین میلیون درجه بالا می‌رود.
گویی که سیاهچاله قبل از خوردن، غذای خود را حسابی داغ می‌کند. این گرمای شدید باعث میشود که پرتوهای الکترومغناطیسی زیادی با فرکانس‌های مختلف منتشر شود. از نور مرئی گرفته تا فروسرخ و ایکس و امواج رادیویی و این همان «دیسک برافزایشی» است.
جت نسبیتی یا فواره نسبیتی چیست؟
سیاهچاله نمی‌تواند و موفق نمی‌شود که تمام مواد اطراف خود را ببلعد. بخشی از گازهای یونیزه شده داغ یا همان پلاسما از دو قطب سیاهچاله با سرعتی زیاد به سمت بیرون فوران می‌کنند. سرعت این گازها می‌تواند تا یک‌سوم سرعت نور برسد و به همین دلیل به آن‌ها «فواره‌های نسبیتی» گفته میشود. چون در سرعت‌های خیلی بالا اتفاقاتی رخ می‌دهد که فقط تئوری نسبیت می‌تواند آن‌ها را توصیف کند.
پس این اتم‌های یونیزه شد از داخل یا سطح سیاهچاله نمی‌آیند بلکه از دیسک برافزایشی می‌آیند. دلیل آن‌هم هنوز کاملاً معلوم نشده است. یک نظریه اینست که میدان‌های مغناطیسی دیسک برافزایشی که می‌چرخند باعث پرتاب این مواد از دو قطب آن به سمت بیرون میشود. فاصله‌های آنان نیز می‌تواند تا هزاران سال نوری هم ادامه پیدا بکند. جت‌های نسبیتی هم مانند دیسک برافزایشی پرتوهای الکترومغناطیسی مختلفی منتشر می‌کنند. البته همه سیاهچاله‌ها جت نسبیتی ندارند. از بین تمامی هسته‌های کهکشانی فعال فقط ۱۰درصد آن‌ها از این فوراره‌ها دارند.
