پسته و آجیل نمیتواند جایگزین صادرات نفت بشود؛ و بدون نفت، اینستکس هم کارایی نخواهد داشت؛ هرچند این موضوع برای بسیاری از کارشناسان بدیهی به نظر میرسید اما تایید آن از طرف رئیس بخش اقتصاد خارجی اتاق صنایع و بازرگانی آلمان، حکایت از آن دارد که این واقعیت خود را به ثبت داده است.
فولکر ترایر در مصاحبهای گفت که سازوکار مالی ویژه اروپا «اینستکس»، «برخلاف انتظار اولیه نتایج روشنی به همراه نداشته است.» او تصریح کرد «برای اینکه این سازوکار بتواند ثمربخش باشد، ایران باید بتواند مثلا به کشورهای اروپایی نظیر ایتالیا نفت صادر کند.»
ایتالیا حاضر نشد از معافیتهای ششماه نفتی آمریکا به ۸ خریدار نفت ایران استفاده کند و به گفته بیژن زنگنه حتی حاضر نبود به تماسهای نظام ایران پاسخ دهد؛ [آخرین تصویر از محاصره اقتصادی نظام ولایت فقیه؛ دوستی یافت مینشود]وانگهی همان معافیتهای موقت نیز توسط آمریکا برای پس از ماه می تمدید نشده است. [معافیتهای نفتی تمدید نشد؛ نظام ایران در برابر وضعیتی جدید]
در فقدان صادرات نفتی نظام ایران به اروپا، کالای دیگری که بتواند همان نقش را ایفا کند وجود ندارد؛ رئیس بخش اقتصاد خارجی اتاق صنایع و بازرگانی آلمان در تایید همین واقعیت گفت: «مگر چقدر میشود از ایران پسته و آجیل وارد کرد؟»
شرایط محاصره اقتصادی نظام ایران، بسیاری از شرکتهای آلمانی را بر آن داشته است که خاک کشور را ترک کنند؛ از ۱۲۰ شرکت آلمانی که در ایران فعال بودهاند، ۶۰ شرکت بهفعالیتهای خود در اینجا پایان دادهاند.
صادرات آلمان به ایران در سه ماهه نخست سال ۲۰۱۹ به ۳۳۹ میلیون یورو رسیده است؛ این میزان صادرات در قیاس با مدت زمان مشابه در سال ۲۰۱۸، حکایت از کاهشی ۵۰ درصدی دارد.
واردات آلمان از ایران نیز با کاهش ۴۲ درصدی، در سه ماهه نخست سال جاری میلادی به کمتر از ۶۰ میلیون یورو تنزل یافته است.
ترایر در توصیف تحریمهای آمریکا علیه نظام ایران تصریح کرد که «تحریمهای آمریکا از آنجا که بخش مالی را نیز در بر میگیرد، عملا همچون یک تحریم کامل و تمامعیار عمل میکند.»
افزون بر همه، کاهش تولید ناخالص ملی ایران از جمله دلایلیست که انگیزه شرکتهای آلمانی برای ماندن در اینجا را از میان میبرد؛ زیرا کاهش آهنگ رشد اقتصادی ایران، جایی برای امیدواری شرکتهای آلمانی برای گسترش همکاریهای اقتصادی با ایران باقی نمیگذارد.
رئیس بخش اقتصاد خارجی اتاق صنایع و بازرگانی آلمان پیشبینی کرده است که حجم تولید ناخالص ملی ایران در سال ۲۰۱۹ حدود پنج درصد کاهش یابد. همچنین پیشبینی میشود که میزان کاهش تولید ناخالص ملی ایران در سال آینده میلادی حتی حدود ده درصد باشد. [دویچهوله ۵ خرداد ۹۸]
کاهش روابط اقتصادی آلمان و نظام ایران در حالی صورت میگیرد که سپاه برای دور زدن تحریمهای آمریکا به سهقدرت اروپایی امید بسیار بسته بود؛ حتی خامنهای در نخستین واکنش به خروج آمریکا از برجام در بهار سال ۹۷ از اروپا خواسته بود که فروش نفت نظام ایران و گردش مالی مرتبط با آن را تضمین کند. [خامنهای در پاسخ به پومپئو چه گفت؟]
در گزارشی دیگر که اخیرا از سوی کمیسیون اروپا منتشر شده است، معلوم میشود که اتحادیه اروپا در سهماهه نخست سال جاری بیش از یک تریلیون یورو با کشورهای دیگر تجارت داشته است، در این میان سهم تجارت با ایران تنها ۱ میلیارد و ۲۶۰ میلیون یورو بوده است. واقعیتی که نشان میدهد در مقایسه با سال گذشته، سهم ایران از تجارت خارجی اروپا از حدود نیمدرصد، بهحدود یک هزارم رسیده است. [رابطه اقتصادی نظام ایران با اروپا؛ واقعیت و رویاها]
این همه برای کارشناسان مسائل ایران به این مفهوم است که منابع مالی سپاه به شکل تعیین کنندهای کاهش یافته است و از دیگر سو دسترسی سپاه در پوشش شرکتهای اقتصادی به خاک اروپا نیز بسیار محدود شده است؛ شرکتهایی که علاوه بر تامین مالی سپاه، زمینه لازم برای فعالیتهای تروریستی آن در خاک اروپا را فراهم میکردند.







