پتروشیمی یا آخوری برای رانت خواری معتادان سود؟! شکل‌گیری صنعت پتروشیمی در ایران از دل یک ضرورت شکل گرفت؛ تکمیل زنجیره نفت و گاز. اما امروز این ضرورت صورت عوض کرده‌است؛ تکمیل زنجیره رانت و چپاول.
با گذشت حدود ۳دهه از عمر صنعت پتروشیمی در ایران، هم‌چنان شاهد تولید بسیاری از محصولات خام با کمترین ارزش افزوده هستیم. بسیاری از زنجیره‌های مهم که باعث ایجاد ارزش افزوده و اشتغال می‌شود، دیگر دیده نمی‌شوند.
پتروشیمی یا تیول صاحبان قدرت
علی حسینی کارشناس نفت و گاز می‌گوید: «تداوم رانت خوراک به پتروشیمی‌های گازی، مانع توسعه زنجیره ارزش نفت شده است. گاز طبیعی حق همه مردم است و ما نمی‌توانیم این منابع را به قیمت کم به سرمایه‌گذاری بدهیم که محصولی تولید کند. و با صادرات آن درآمد قابل توجهی به دست‌آورد و مالیاتی هم نپردازد».
دستاورد این رانت، ظرفیت تولید ۷ الی ۸میلیون تن متانول است. اما میزان مصرف این محصول در داخل ایران خیلی اندک است و صرفاً برای صادرات تولید می‌شود. برای تولید ۱۵میلیون تن متانول، ۱۰درصد از کل گاز طبیعی کشور به‌عنوان خوراک مصرف می‌شود. با این حال قیمت متانول در دنیا در حال کاهش است. سوددهی واحدهای داخلی هم کم می‌شود. هم‌چنین این موضوع، عواقبی دارد از جمله این‌که زنجیره‌های دیگر صنعت را نابود می‌کند.
کارشناس دیگر صنعت پتروشیمی می‌گوید: «یکی از دلایل مهم اندک بودن هزینه خوراک پتروشیمی‌های متانول‌ساز و اوره و آمونیاک کشور، قیمت خوراک ارزان گاز طبیعی است.که در مقایسه با قیمت گاز طبیعی صادراتی کشور بسیار ناچیز است. به تعبیری رانت خوراک ارزان گاز طبیعی سبب قربانی شدن دیگر زنجیره‌های صنعت پتروشیمی شده است».
بیشتر بخوانید
۱۳هزار واحد اقتصادی کشور، بهانه‌ای برای حمله به باند رقیب
خام فروشی ۱۲میلیارد دلاری محصولات پتروشیمی
عضو اتحادیه صادر کنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی می‌گوید: ارزش مالی صادرات صنعت پتروشیمی حدود ۱۲میلیارد دلار است. اما اگر این تولیدات در زنجیره تکمیلی خودشان قرار بگیرند و به جای خام فروشی، محصول نهایی آنها صادر شود، می‌تواند تا ۵۰میلیارد دلار درآمدزایی داشته باشد.
سعید زکایی، عضو هیأت مدیره انجمن ملی صنایع پلیمر ایران نیز می‌گوید: «بیش از ۶.۵ میلیون تن تولید محصولات پلیمری داریم. مجموع حجم تولیدات پلیمری و شیمیایی کشور حدود ۱۲میلیون تن در سال است. اغلب این مواد، در بخش صادرات، به شکل ماده خام صادر می‌شود. اگر این محصولات به جای خام فروشی تبدیل به محصولات نهایی شوند، ارزش آنها که در حالت خام فروشی حدود ۱۲میلیارد دلار است، می‌تواند ۲ یا چند برابر شود و در کنار این ارزش آفرینی، اشتغال‌زایی به همراه داشته باشد».
بلایی که سر صنعت پلاستیک آورد!
رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان مصنوعات نایلون و پلاستیک و مشمع و ملامین تهران می‌گوید پتروشیمی‌ها با عرضه نابسامان و نحوه قیمتگذاری مواد اولیه همان «بلایی» را سر صنعت پلاستیک می‌آورند که خودروسازان سر مردم آورده‌اند. با وجودی که ۹۰درصد از مواد اولیه صنایع پلاستیکی، از داخل تأمین می‌شود اما این روزها شاهد افزایش ۳ تا ۴برابری این محصولات در بازار هستیم.
«طبق گفته فعالان صنایع پایین‌دستی پتروشیمی، گرانی این روزهای پلاستیک و نایلون نیز به‌عملکرد پتروشیمی‌ها و نبود نظارت برمی‌گردد. با این‌که هدف از تأسیس واحدهای پتروشیمی کمک به تمامی بخش‌های صنعت و اشتغال‌زایی است، اکنون می‌بینیم که صنایع پایین‌دستی در تأمین مواد اولیه و واردات برخی ماشینآلات با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رویند. پتروشیمی‌ها هر روز به کسب سودی بیشتر از روز قبل می‌پردازند. مجتمعهای پتروشیمی با نوع عرضه و قیمتگذاری خود باعث میشوند که در نیروهای پایین‌دستی تردید و بیکاری ایجاد و متضرر شوند و کسی سراغ این صنعت نرود» .
سود پتروشیمی‌ها از ضرر کارخانجات تأمین می‌شود
تولید‌گران بخش پلاستیک، ترفندهای مختلفی که انحصارگران مواد پتروشیمی برای کسب سودهای بادآورده از سفره‌هایشان اتخاذ می‌کنند را رسانه‌ای هم کرده‌اند. اما پتروشیمی‌ها به‌دلیل این‌که در تیول سپاه پاسداران خامنه‌ای هستند باکی از این افشاگریها ندارند.
رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان پلاستیک می‌گوید: «بعضی وقتها که قیمت را بالا اعلام می‌کنند و مشتری نمیخرد، سریع اعلام می‌کنند که عرضه در حال کم شدن است. یا با یک شایعه که تولید متوقف می‌شود، نان در دامن واسطهها، سوءاستفادهگران و فرصتطلبان میگذارند. مواد اولیه را جمع می‌کنند و بازار کاذب ایجاد می‌شود و دو هفته بعد قیمتها را افزایش میدهند».
واقعیت این است که در هر زمینهای از اقتصاد دست گذاشته می‌شود، با کوهی از فساد روبه‌رو می‌شویم. به‌قول رفسنجانی تازه آنچه دیده می‌شود نوک کوه یخ در دریای فساد است. به همین علت است که غارت و چپاول در نظام ولایت ذاتی و ساختاری است. تا این ساختار حاکم است فساد هم هست. ذاتی یک نظام فاسد است.
