از قوچان تا لنگرود؛ چهلم شهیدان قیام، صحنه خشم و ایستادگی خانواده‌ها
هم‌زمان با فرارسیدن چهلم شهیدان قیام دیماه ۱۴۰۴، شهرهای مختلف ایران شاهد برگزاری مراسم‌هایی بود که تنها آیین سوگواری نبود، بلکه به صحنه‌ای از خشم فروخورده، اعتراض علنی و همبستگی اجتماعی تبدیل شد. از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب کشور، خانواده‌های داغدار در کنار مردم، یاد عزیزان از دست‌رفته خود را با صراحتی کم‌سابقه گرامی داشتند و روایت رسمی حاکمیت را به چالش کشیدند.
در مراسم چهلم شهید یوسف بخشی، جوان ۲۷ ساله اهل قوچان و ساکن چالوس که ۱۸ دیماه با شلیک مستقیم گلوله جان باخت، سخنان مادر او به نقطه کانونی مراسم بدل شد. او با صدایی پرطنین اعلام کرد: «شرمنده نیستم… سرم بلند، تاج انسانیت بر سر خودم و فرزندم است.» مادر این جان‌باخته با رد روایت‌های رسمی و تبلیغاتی، تأکید کرد که فرزندش «به کسی تجاوز نکرد» و «در راه میهن سرفراز کشته شد». حاضران با شعارهایی چون «زنده باد آزادی»، «مرگ بر خامنه‌ای» و «می‌کشم می‌کشم آن‌که برادرم کشت» به سخنان او پاسخ دادند و فضای مراسم را به صحنه‌ای آشکار از اعتراض بدل کردند.
در آیین گرامی‌داشت شهید نیما پارسا نیز مادران داغدار حضوری پررنگ داشتند؛ زنانی که به تعبیر حاضران «مادران درد و مادران رزم» خوانده شدند. شرکت‌کنندگان با تأکید بر افتخار به جان‌باختگان، اعلام کردند که این کشته‌شدگان «چراغ‌هایی‌اند که با جان افروخته شدند» تا راه آزادی را روشن کنند. فضای مراسم نه تنها سوگوارانه، بلکه آمیخته با غرور و نوعی عزم جمعی برای ادامه مسیر توصیف شد.
در مراسم تولد و چهلم شهید ابوالفضل وحیدی، نوجوان ۱۳ ساله، نیز جمعیت گسترده‌ای حضور یافت. یاد این نوجوان که به گفته خانواده‌اش با شلیک نیروهای امنیتی جان باخته، با روشن کردن شمع و سر دادن شعارهای اعتراضی گرامی داشته شد. مادر شهید بابک صادقی محسنی نیز در مراسمی دیگر با صدایی بغض‌آلود اما خشمگین گفت: «بچه‌های ما را قتل‌عام کردند»؛ جمله‌ای که بازتاب گسترده‌ای در میان حاضران داشت.
در ایلام، مراسم شهید سعید تروند حال‌وهوایی متفاوت داشت. شرکت‌کنندگان با اشاره به روایت‌های اسطوره‌ای، فضای مراسم را یادآور «پایان ضحاک» در شاهنامه توصیف کردند؛ نمادی از سرنگونی ظلم. شعارها رنگ و بوی انتقام و دادخواهی داشت و بسیاری از حاضران تأکید کردند که این «کشتار تاریخی» موجب همبستگی بی‌سابقه میان اقوام و طوایف مختلف شده است.
در تهران، در چهلم شهید صدرا سلطانی، نوجوانی که در نارمک با گلوله جان باخت، صحنه‌ای تأثیرگذار در یکی از مدارس رقم خورد. دانش‌آموزان کلاس پدر او ـ که آموزگارشان است ـ با آماده‌سازی میز یادبود و قرار دادن تصویر صدرا، از معلم داغدار خود استقبال کردند. این اقدام نمادین که با هدف ابراز همدلی و بزرگداشت یاد فرزند او انجام شد، بازتاب گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی داشت و بسیاری آن را نشانه‌ای از پیوند عاطفی نسل جوان با خانواده‌های جان‌باختگان دانستند.
در همایونشهر، مراسم چهلم شهیدان نادر کریمی، شهرام صفری، عبدالرسول حاج‌باقری و اکبر جمشیدی با حضور انبوه جمعیت در آرامستان برگزار شد؛ به‌گونه‌ای که رفت‌وآمد به دشواری انجام می‌گرفت. به گفته اهالی، چنین تجمعی تنها در عصر تاسوعا دیده می‌شود. شعارهایی چون «قسم به خون یاران ایستاده‌ایم تا پایان»، «توپ تانک فشفشه دیگر اثر ندارد» و «مرگ بر خامنه‌ای» در فضا طنین‌انداز شد. حضور چشمگیر نسل دهه چهل در کنار فرزندان و نوه‌هایشان، جلوه‌ای از پیوند نسل‌ها در این مراسم بود.
در چاف از توابع لنگرود،مراسم شهید عباس آرزو، مربی شناخته‌شده فوتبال محلی که به «پسر دریا» شهرت داشت، با حضور گسترده مردم تشییع شد. بنا بر گزارش‌ها، او پس از اصابت گلوله و بازداشت، مورد ضرب‌وشتم قرار گرفت و بر اثر شدت جراحات جان باخت. مراسم او با ترکیبی از اندوه عمیق و خشم عمومی همراه بود.
در شیراز، چهلم شهید سعید توکلیان با شعار «هر یه نفر کشته شه، هزار نفر پشتشه» برگزار شد و شرکت‌کنندگان تأکید کردند «کشته ندادیم که سازش کنیم». در نورآباد ممسنی نیز شعار «این گل پرپر شده، هدیه به میهن شده» در مراسم چهلم جان‌باختگان طنین‌انداز شد.
هم‌زمان با این مراسم‌ها، گزارش‌هایی درباره ویرایش یا تغییر روایت برخی ویدئوها در فضای مجازی منتشر شد که با واکنش انتقادی مردم روبه‌رو گردید. بسیاری تأکید کردند که روایت اصلی خانواده‌ها و حاضران نباید دستخوش تحریف شود.
مجموع این آیین‌ها نشان می‌دهد که چهلم شهیدان، به بستری برای بیان خشم، دادخواهی و نمایش همبستگی ملی تبدیل شده است؛ صحنه‌ای که در آن سوگ با اعتراض درهم آمیخته و خانواده‌های داغدار، با قامتی استوار، صدای خود را رساتر از همیشه به گوش جامعه می‌رسانند.
ویژه چهلم شهیدان؛ سیل جمعیت در خیابانها و مزار شهیدان با شعار مرگ بر خامنه‌ای
چهلم شهیدان در قیر و نورآباد ممسنی به صحنه قیام علیه دیکتاتور تبدیل شد
۳۰ بهمن ۱۴۰۴ هم‌زمان با برگزاری آیین‌های چهلم شماری از شهدان قیام دیماه، شهرهای مختلف ایران صحنه تجمع‌های گسترده مردمی بود. در استان فارس، شهرستان‌های قیر و نورآباد ممسنی شاهد حضور پرشمار شهروندانی بودند که برای گرامی‌داشت یاد دو تن از کشته‌شدگان اعتراضات، مهدی احمدی و ابوالفضل حیدری موصلو، گرد هم آمدند.
در شهرستان قیر، مراسم چهلم ابوالفضل حیدری موصلو با حضور هزاران نفر بر سر مزار او برگزار شد. جمعیت حاضر با سر دادن شعارهایی چون «مرگ بر دیکتاتور»، «ابوالفضل روحت شاد»، «این گل پرپر شده، فدای میهن شده» و «ایرانی می‌میرد، ذلت نمی‌پذیرد» یاد او را گرامی داشتند. فضای مراسم، بنا بر گزارش‌های محلی، با حضور گسترده مردم و شعارهای صریح اعتراضی همراه بود.
در همین زمینه
ویژه چهلم شهیدان؛ دانشگاه یاد شهیدان قیام دیماه را گرامی داشت!
هم‌زمان در نورآباد ممسنی نیز مراسم چهلم مهدی احمدی برگزار شد. شرکت‌کنندگان در این آیین با سردادن شعارهایی از جمله «مرگ بر سپاهی» و «مرگ بر خامنه‌ای» یاد این شهید را زنده نگه داشتند. تصاویر و گزارش‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که جمعیت قابل توجهی در این مراسم حضور داشته‌اند و فضای مراسم، رنگ و بوی اعتراضی آشکاری داشته است.
در تحولی مشابه، در استان گلستان نیز مراسم چهلم شهید نهایت رحیمی دشتی برگزار شد؛ دختر جوانی که بنا بر گزارش‌ها، پنجشنبه ۱۸ دیماه با اصابت گلوله به گردن در میدان کاخ گرگان جان باخت. در این مراسم، مادر او با سخنانی تأثیرگذار خطاب به حاضران گفت: «بچه‌ام رهگذر نبود، مبارز بود! برای وطنش رفت!» او با اشاره به سنت‌های مذهبی خانواده‌شان افزود: «خانواده‌ای که ماه محرم علم می‌گرفتیم دور می‌زدیم، از این به بعد تاسوعا و عاشورای ما؟ ۱۸ دی، ۱۹ دی! این راه ادامه داره…»
این مراسم‌ها در حالی برگزار شد که چهلم جان‌باختگان اعتراضات دیماه در هفته‌های اخیر به صحنه‌هایی برای ابراز خشم عمومی و طرح دوباره مطالبات معترضان تبدیل شده است. حضور گسترده مردم و تکرار شعارهای سیاسی در این آیین‌ها، نشان‌دهنده تداوم فضای ملتهب اجتماعی در برخی شهرهاست.
برگزاری هم‌زمان این مراسم‌ها در چند شهر، از قیر تا نورآباد ممسنی و گرگان، بار دیگر نشان داد که آیین‌های سوگواری چهلم جان‌باختگان، تنها مراسمی برای یادبود نیست، بلکه به بستری برای بیان اعتراضات و همبستگی اجتماعی بدل شده است.
