در ۱۴ خرداد ۱۲۹۹ شمسی، یونس استادسرایی معروف به میرزا کوچک خان جنگلی در روند مبارزات خود شهر رشت را فتح و اولین جمهوری را در ایران پایه‌گذاری کرد.
میرزا در سال ۱۲۵۷ در رشت چشم به جهان گشود. تحصیلات خود را در مدرسه علمیه و مدرسه جامع شهر رشت گذراند.
پس از آن تحصیلات خود را در شهر قزوین ادامه داد. بعد از آن نیز مدتی در مدرسه محمودیه تهران به تحصیل پرداخت.
شرکت در نهضت مشروطه و فتح قزوین
دوران جوانی میرزا همزمان با دوران شکل‌گیری نهضت مشروطیت در ایران بود. وی در واقعه مشروطیت به انقلابیون جبهه شمال پیوست و در فتح قزوین شرکت داشت.
مدتی به دست روس‌ها به تبعید فرستاده شد و در سال ۱۲۹۳ به رشت بازگشت.
دیدن ظلم و ستمی که بر مردم می‌رفت میرزا را بر آن داشت تا با دوستان خود مجددا دست به قیام بزند.
میرزای جنگلی بعد از تجمیع قوا به لوشان رفت و قیام خود را همزمان با جنگ جهانی اول از آنجا شروع کرد.
جنبش اول جنگل قیامی بود که از تظلم‌خواهی مردم علیه قوای بیگانه روس و انگلیس که در جنگ جهانی اول ایران را اشغال کرده بودند، نشات می‌گرفت.
بعد از درگیری‌ها زیاد بین جنبش جنگل و قوای روس، نیروهای جنبش جنگل پراکنده شده و مجددا بعد از عقب‌نشینی روس‌ها از برخی مناطق، جمع شده و جنبش دوم جنگل را ایجاد کردند.
برای مطالعه
داستان تاریخی آناتوس و پارمندیس
اعلام اولین جمهوری در ایران توسط میرزا کوچک خان
روند مبارزات میرزا کوچک سرانجام به ورود میرزا کوچک خان در روز ۱۴ خرداد ۱۲۹۹ به شهر رشت انجامید، و ۲ روز بعد از آن میرزا کوچک خان حکومت موقت جمهوری گیلان را تشکیل داد.
بعد از تشکیل جمهوری میرزا کوچک خان مرامنامه جنگل را منتشر می‌کند که مبنای آن بر اساس قسط و مساوات بین مردم در جمهوری تازه تاسیس‌شده بود.
میرزای جنگلی بعد از مبارزات فراوان در راستای اعتلای جمهوری تازه تاسیس در روز ۱۱ آذر ۱۳۰۰، در حالی که عازم خلخال بود در سرما و برف و بوران جان سپرد.
