مرتضی حنانه استاد و محقق بزرگ موسیقی ایران: مرتضی حنانه یکی از اساتید بزرگ موسیقی و برجسته‌ترین آهنگ‌سازان ایرانی صاحب سبک است که جایگاهش تا کنون کمتر شناخته شده است. دگماتیزم و ارتجاع آخوندی مانع از آن شده است که هنر و هنرمند در ای ۴۰ ساله قدرشان شناخته گردد.
حنانه و ماهیت هنر
در نظرگاه حنانه، یک نوازنده هنرمند نیست. او صرفا یک مجری موسیقی است. کسی است که توانایی آنرا داشته که سازی را به صدا درآورد و خوش بنوازد. زیرا هنر ذات خلاقه دارد. باید از عمق جان هنرمند بجوشد. حنانه معتقد است شعر، نقاشی و آهنگ‌سازی هنر محسوب می‌شود زیرا خلق جدیدی را عرضه می‌کنند. اما نوازندگی هنر نیست. وی می‌گوید: «تقلید کردن از پیشینیان و اجدادمان هنر نیست. سنت است».
وی برای بارز کردن این تفاوت مثالی می‌آورد و می‌گوید: صادق هدایت چرا بزرگ است؟ خود پاسخ می‌دهد؛ به این دلیل که هدایت بدنبال رستم و اسفندیار، لیلی و مجنون و شیخ صنعان نرفت. به خلق آثاری دست زد که پیش از او وجود نداشته. بر همین سیاق اگر به دیگر خواستگاه‌های هنر بنگریم؛ زبان، موضوع، احساس، اندیشه و تکنیک، هریک ویژگی‌های خود را دارند. اگر نیما نیما می‌شود، بدین دلیل است که زحمت کشید و فکرش را بکار انداخت. شیوه خاص خودش را ابداع کرد.
بیشتر بخوانید
مرضیه و شجریان؛ ماندگارترین صداهای ایران
وصیت نامه استاد شجریان؛ بیرون از هر بهشت!
موسیقی ایرانی طفیلی شعر است
حنانه معتقد بود که موسیقی ایرانی طفیلی شعر است. به همین دلیل نیز آنگونه که باید پیشرفت نکرده است. موسیقی باید بدون شعر هم حرفی برای گفتن داشته باشد. باید بطور مستقل بیان احساس و عواطف و تنوعات در زندگی باشد. اما تاکنون چنین نبوده. موسیقی ما طفیلی شعر باقی‌مانده و شعر نیز در هر عصری برای عرضه خود مشکلاتی داشته. مشکلاتی سیاسی و اجتماعی که در مسیر تکاملش تاثیرات جدی داشته‌اند. به همین دلیل «زمانی که موسیقی ایران از زیر بار شعر بیرون بیاید، می‌شود فی‌نفسه موسیقی»
مرتضی حنانه در ۱۱اسفند ۱۳۰۱شمسی بدنیا آمد و در ۲۴مهر سال ۱۳۶۸ بعلت بیماری سرطان دیده از جهان فرو بست. او در خانواده‌ای متولد شد که پدرش به شغل مهندسی اشتغال داشت. اما پدرش وقتی به استعداد مرتضی در زمینه موسیقی پی‌برد، او را به هنرستان عالی موسیقی فرستاد.
او در سال ۱۳۲۱ از هنرستان عالی موسیقی فارغ‌التحصیل شد و با همکاری دوستانش، ارکستر سمفونیک تهران را تاسیس نمودند. در زمانی که او مشغول تحصیل در هنرستان موسیقی بود، نزاعی بین طرفداران موسیقی ملی و موسیقی علمی آغاز شده بود. حنانه از همان زمان به جرگه کسانی پیوست که طرفدار موسیقی علمی بودند. در همین راستا هم پس از پایان تحصیلاتش به فکر تاسیس ارکستر سمفونی تهران افتاد.
حنانه در سفر به ایتالیا
حنانه در سال ۱۳۳۲ از طرف دولت ایتالیا یک بورس تحصیلی دریافت کرد که برای ادامه تحصیل و شرکت در هزاره ابن‌سینا به ایتالیا سفر کند. او به مدت ۵سال تحصیل در ایتالیا توانست نزد مایستر و کاردوچی، کمپوزسیون را به خوبی فراگرفته و استاد آن گردد.
دو اثر «کاکوتی» و «رقصی برای او» از جمله دستاوردهای برجسته حنانه بود که آنها را در جشن هنر اول شیراز ارائه داد. در جشن هنر دوم شیراز با یک ارائه بی‌نظیر هنری، مدال «گراند‌مانسیون اسپشیال» را از آن خود کرد.
مرتضی حنانه و کتاب «گام‌های گمشده»
مرحوم مرتضی حنانه علاوه بر هنر موسیقی، صاحب ذوق و قریحه نویسندگی نیز بود. وی در کتاب «گام‌های گمشده» توانست آنچه از موسیقی اصیل ایرانی باقی مانده و در دسترس است را ثبت نماید. وی با کمک معانی و مفاهیم لغوی و اصطلاحات متداول سعی نمود از مفاهیم عمیق موسیقی را برشته تحریر درآورد. بطوری که یک هنرجوی جوان و تازه‌کار بتواند ارتباط منطقی بین اجزای موسیقی را فهم کرده و بر آن تسلط یابد.
بخش‌هایی از کتاب عبارت است از:
اصطلاحات متداول و متروک در موسیقی ایران
تفحص و تعمقی بر آنچه که تا امروز از موسیقی ایران برجای مانده
دستگا‌ه‌های موسیقی ایران
ارتباط دستگاه شور با چهار مقام منتسب به آن
گوشه‌های موسیقی ایرانی
ارتباط بین دستگاه‌ها
گام کنونی موسیقی ایران
کوششی در جست و جوی گام راست
تار ساز ملی ایران امروز
سیر تاریخی گام شور
تئوی موسیقی یونان
تئوری موسیقی قرون وسطای رم
کوششی در جست و جوی دوبل گام موسیقی مشرق زمین
دستگاه همایون و مقام اصفهان
مزار مرتضی حنانه
مرتضی حنانه در زمان زندگی با شور و علاقه‌ای که نسبت به ابن‌سینا داشت، علاقه داشت که در کنار حکیم بزرگ ایران ابن‌سینا دفن شود. وی پس از گذراندن بیماری سرطان که مدتی او را اسیر خود ساخته بود، چشم از جهان فرو بست. اما بدلایلی که مربوط به حاکمیت آخوندهای حاکم بر کشور است، اجازه ندادند که او در همدان و کنار ابن‌سینا دفن شود. برخلاف خواسته‌اش و وصیتش، او را در امامزاده طاهر کرج به خاک سپردند.
