نیما امینی
فیلم صیاد تازه‌ترین تلاش سینمای رسمی رژیم برای بازتولید چهره‌های نظامی-امنیتی در قالب «قهرمان ملّی» است؛ روایتی که نه از بطن تاریخ واقعی، بلکه از دل پروپاگاندا و تحریف بیرون آمده. این فیلم که بر محور زندگی و کارنامه علی صیاد شیرازی ساخته شده، بار دیگر نشان می‌دهد که حاکمیت تا چه حد از ابزار سینما برای تثبیت روایت‌های جعلی و شستشوی ذهنی مخاطب استفاده می‌کند.
صیاد شیرازی در واقعیت تاریخ معاصر ایران، نقش پررنگی در سرکوب نیروهای مخالف و سرکوب‌های خونین در کردستان و عملیات‌های نظامی علّیه مجاهدین خلق (به‌ویژه عملیات فروغ جاویدان) داشت. اما فیلم «صیاد» با نگاهی یک‌سویه و تطهیرگر، او را در قامت یک «مدافع مظلومیت» و «قهرمان ملّی» بازنمایی می‌کند؛ روایتی که کوچک‌ترین اشاره‌ای به جنایات جنگی، سرکوب داخلی و سرسپردگی او به نظام استبدادی ولایت فقیه ندارد.
از نظر فنی، «صیاد» تفاوت چندانی با سایر محصولات مشابه مثل «ماجرای نیمروز»، «سیانور» یا «چ» ندارد. فیلم‌نامه بر اساس الگوی کلاسیک «قهرمان مظلوم» نوشته شده و سرشار از دیالوگ‌های شعاری، صحنه‌های احساسی تصنعی و فضای سیاه-سفید (بدون هیچ پیچیدگی اخلاقی یا روانی) است.
کارگردانی و میزانسن هم گرفتار همان ضعف‌های همیشگی سینمای حکومتی است: دکوپاژ تلویزیونی، نورپردازی تخت، و کادربندی‌های کلیشه‌ای. صحنه‌های جنگ و عملیات بیشتر به یک بازسازی نمایشی برای تلویزیون شباهت دارد تا سینمایی جدی و اثرگذار.
فیلم «صیاد» نمونه روشن تاریخ‌نگاری وارونه در سینماست. در این فیلم نه از نقش صیاد در سرکوب کردستان سخنی هست، نه از بمباران بی‌رحمانه مناطق مسکونی در عملیات‌های غرب کشور. حتی عملیات فروغ جاویدان هم به‌شکلی تقلیل‌یافته و کاریکاتورگونه روایت می‌شود تا مخاطب عام کوچک‌ترین درکی از پیچیدگی‌های آن نداشته باشد.
در همین زمینه
“نقدِ فیلم شکلات شش‌اُم”
دست خالی حاکمیت از چهره‌های مردمی برای قهرمان‌سازی
واقعیت این است که حکومت ولایت فقیه پس از ۴۵سال سرکوب و بحران مشروعیت، دیگر چهره‌ای مردمی و مقبول برای قهرمان‌سازی ندارد. فیلم‌هایی مثل «صیاد» بیشتر از آنکه نمایانگر قدرت باشند، نشانه‌ی استیصال‌اند: تلاش برای قهرمان‌سازی از چهره‌هایی که حتی در حافظه تاریخی مردم، به‌عنوان سرکوبگر شناخته می‌شوند.
«صیاد» نه یک اثر هنری است و نه حتی یک فیلم موفق در ژانر جنگی یا بیوگرافیک. این فیلم تنها یک «پروژه تبلیغاتی» است که با زبان فنی ضعیف، روایت‌گری یک‌طرفه و رویکرد قهرمان‌پرورانه‌ی سخیف، بار دیگر نشان می‌دهد که سینمای وابسته به قدرت، راهی جز بازتولید کلیشه و دروغ ندارد.
فیلم‌هایی چون «صیاد»، «چ» و «ماجرای نیمروز» نه بازخوانی تاریخ‌اند و نه هنر به‌معنای واقعی. این‌ها ابزارهایی‌اند در خدمت بازتولید دروغ، تحریف و فریب. حاکمیت که دستش تا مرفق به خون مردم ایران و کشورهای منطقه آغشته است، در نبود قهرمانان واقعی، به لاشه‌های تاریخ چنگ می‌اندازد تا از چهره‌های سرکوبگر، نماد مظلومیت و ایثار بسازد. اما سینمای حکومتی، هرچه بیشتر در این باتلاق دست و پا بزند، بیشتر رسوا می‌شود؛ چرا که واقعیت، با قدرتی فراتر از پروپاگاندا، خود را به یاد مردم می‌آورد.
«صیاد» نه یک قهرمان ملّی، که سندی زنده بر جنایات ارتجاع حاکم است؛ و هر فیلمی که در پی تطهیر او ساخته شود، بیش از آنکه افتخاری برای نظام باشد، نشانه‌ی عجز و زوال آن است.
❊ مسئولیت محتوای مطالب وارده برعهده نویسنده است.
