سیستان و بلوچستان، پهناورترین استان ایران، با جمعیتی حدود ۳میلیون نفر، یکی از محروم‌ترین مناطق کشور است. بیش از ۷۰درصد مردم این استان زیر خط فقر مطلق زندگی می‌کنند و نرخ بیکاری در مناطق جنوبی آن به بیش از ۵۰درصد می‌رسد. در شهرهایی مانند قصرقند و نیکشهر، این نرخ تا ۶۵درصد گزارش شده است. خشکسالی‌های مداوم، فقدان زیرساخت‌های صنعتی و کشاورزی، و عدم سرمایه‌گذاری کافی، فرصت‌های شغلی را به‌شدت محدود کرده است. بیش از ۶۰درصد جمعیت چابهار، بندری استراتژیک، در حاشیه شهرها و بدون دسترسی به امکانات اولیه زندگی می‌کنند. این فقر ساختاری، همراه با تبعیض‌های قومی و مذهبی، کارگران بلوچ را به حاشیه رانده و آن‌ها را مجبور به مهاجرت یا پذیرش مشاغل پرخطر کرده است.
تبعیض در اشتغال، اخراج بومی‌ها، استخدام غیربومی‌ها
یکی از دردناک‌ترین مسائل کارگران بلوچ، تبعیض در دسترسی به فرصت‌های شغلی است. پروژه‌های عمرانی مانند توسعه بندر چابهار، که می‌توانست امیدی برای اشتغال‌زایی باشد، اغلب به نفع غیربومی‌ها بهره‌برداری شده است. به‌عنوان مثال، در شرکت کشت و صنعت مکران گوردیم کنارک، ۹۰کارگر بلوچ بومی با بیش از پنج سال سابقه در سال ۱۴۰۴به‌صورت تبعیض‌آمیز اخراج و با افراد غیربومی جایگزین شدند. شهداد بلوچ، رئیس شورای اسلامی چابهار، در سال ۱۳۹۳اعلام کرد: «۸۰درصد مشاغل آموزشی این شهرستان در اختیار غیربومی‌هاست. این سیاست‌ها نه‌تنها بیکاری را تشدید کرده، بلکه حس محرومیت و تحقیر را در میان مردم بومی ایجاد کرده است.
مهاجرت اجباری و مشاغل مرگبار
بیکاری گسترده، بیش از ۷۰درصد روستاییان شمال استان سیستان و بلوچستان را به مهاجرت به استان‌های صنعتی مانند هرمزگان، یزد و کرمان واداشته است. کارگران بلوچ مهاجر در مشاغل غیررسمی مانند ساخت‌وساز و کشاورزی مشغول می‌شوند، اما با دستمزدهای ناچیز، شرایط کاری غیرانسانی، و فقدان بیمه و حقوق اولیه مواجه‌اند. فاجعه انفجار بندرعباس در اردیبهشت ۱۴۰۴، که جان ده‌ها کارگر بلوچ مهاجر را گرفت، نمونه‌ای تلخ از این وضعیت است. در داخل استان، بسیاری از جوانان تحصیل‌کرده به سوخت‌بری روی می‌آورند، شغلی که به‌دلیل خطرناک بودن، به «انتخاب بین مرگ و نان» توصیف شده است. تیراندازی‌های نیروهای امنیتی به سوخت‌بران، سالانه جان ده‌ها نفر را می‌گیرد، بدون اینکه عاملان مورد بازخواست قرار گیرند.
اعدام‌های سیستماتیک و سرکوب اعتراضات
کارگران بلوچ نه‌تنها با فقر و تبعیض، بلکه با سرکوب و خشونت سیستماتیک مواجه‌اند. در سال ۱۴۰۴، تنها در چند روز، ۲۱شهروند بلوچ اعدام شدند، بدون این که این جنایت در رسانه‌های حکومتی بازتاب یابد. سازمان‌های حقوق بشری این اعدام‌ها را مصداق «نسل‌کشی» دانسته و به تبعیض اتنیکی و فقدان دادرسی عادلانه اشاره کرده است. اعتراضات کارگری، مانند تجمع کارگران مکران گوردیم، اغلب با سرکوب پاسخ داده می‌شود. در سال ۱۳۹۷، اعتراضات کارگری در سراسر ایران روزانه به ۱۷گردهمایی می‌رسید، اما در سیستان و بلوچستان، این اعتراضات به‌دلیل حضور سنگین نیروهای امنیتی، هزینه‌های سنگین‌تری دارد.
درهمین زمینه
گزارشی از وضعیت بلوچستان، سرکوب و بی‌عدالتی و تبعیض
چرخه معیوب تبعیض و محرومیت
وضعیت کارگران بلوچ در سیستان و بلوچستان نتیجه ترکیبی از سیاست‌های تبعیض‌آمیز، سوءمدیریت، و بی‌توجهی تاریخی است. حکومتی که شعار توسعه می‌دهد، در عمل با اولویت دادن به غیربومی‌ها و سرکوب اعتراضات، شکاف میان جامعه بلوچ و حاکمیت را عمیق‌تر کرده است. نرخ بیکاری ۴۰تا ۶۵درصدی، حاشیه‌نشینی ۲۰درصد جمعیت، و سوءتغذیه بیش از ۱۲هزار کودک بلوچ، تنها گوشه‌ای از این فاجعه است. طرح‌هایی مانند توسعه سواحل مکران، به‌جای اشتغال‌زایی برای بومی‌ها، به جابه‌جایی اجباری و خلع ید از زمین‌هایشان منجر شده است. این چرخه معیوب، با اعدام‌های سیستماتیک و سرکوب، نه‌تنها معیشت کارگران را نابود کرده، بلکه هویت و کرامت آن‌ها را نیز هدف قرار داده است.
عید کارگران با سرنگونی حاکمیت مستبد ولایت فقیه در راه است
راه برون‌رفت از این بحران، برقراری یک حکومت دمکراتیک و مردمی است. توقف تبعیض‌های قومی و مذهبی، سرمایه‌گذاری واقعی در زیرساخت‌ها، و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار برای بومی‌ها. تا زمانی که حکومت ولایت فقیه سرنگون نشود کارگران بلوچ هم‌چنان در میان فقر، مهاجرت، و مرگ گرفتار خواهند ماند. صدای آن‌ها، فریادی خاموش است که شایسته شنیده شدن و پاسخگویی است. به امید روزی که عید کارگران در روز جهانی کارگر شادی را به خانواده‌های کارگران رنجدیده این استان بازگرداند.
