فاطمه سعیدی، زنی که به مبارزه‌ای بی‌امان علیه دو حکومت استبدادی پهلوی و ولایت فقیه دست زد و سه پسرش را در زمان سلطنت محمدرضا پهلوی از دست داد، به یکی از چهره‌های مقاوم، داغدار و الگو‌های مادران دادخواه تاریخ معاصر ایران بدل شد، روز جمعه در بیمارستانی در شهر پاریس، در ۹۳سالگی، درگذشت.
او بیشتر با نام «مادر شایگان» شناخته می‌شد—نه لقبی رسمی، بلکه عنوانی عاطفی که از نام خانوادگی فرزندانش، نادر، ناصر و ارژنگ شایگان آمده بود. این سه جوان انقلابی، در دهه ۱۳۵۰، در جریان مبارزه چریکی با حکومت شاه کشته شدند.
فاطمه سعیدی، زنی از دل خانه، به زنی از دل تاریخ بدل شد. او در مورد خود گفته بود:
من پس از این که پسر و رفیق مبارزم، نادر شایگان طی یک درگیری قهرمانانه با نیروهای امنیتی دشمن به شهادت رسید (۵ خرداد ۱۳۵۲)، به همراه رفیق مصطفی شعاعیان، به سازمان چریک‌های فدائی خلق پیوستم.
شکوه مبارزه فاطمه سعیدی با دیکتاتوری پهلوی
او گفته بود:
«مرا از خانه بیرون آوردند، ولی نه با زور. بچه‌هایم را بردند، ولی من ساکت نماندم. هر وقت از من پرسیدند مادری با این‌همه داغ چه می‌کند، گفتم: دانه‌هایم را کاشتم… جوانه زدند، شاخه شدند، و حالا من در سایه‌شان ایستاده‌ام».
در مصاحبه‌ای که در دهه ۱۳۸۰ با یک رسانه مستقل ایرانی در تبعید انجام داد، درباره این‌که چرا بعد از شهادت نادر هم‌چنان اجازه داد ناصر و ارژنگ هم وارد مبارزه شوند، گفته بود:
«فرزندان من فقط فرزندان من نبودند. آن‌ها مال خاک بودند. اگر من نمی‌فهمیدم که این راه، راه خودشان است، مادر نبودم، مالک بودم. من مادر بودم.»
نادر، در خرداد ۵۲ در درگیری با ساواک جان باخت. در ۲۶اردیبهشت ۱۳۵۵ پایگاه سازمان شناسایی شد، حضور حمید اشرف در این خانه با توجه به چند بار فرار او از دام ماموران موجب گشت تا خانه را نیروهای تا دندان مسلح دشمن گلوله باران کنند چریک های مستقر در پایگاه دلاورانه جنگیدند دو فرزند مادر ناصر و ارژنگ (دانه و جوانه) به همراه رفقا در این درگیری نابرابر جان باختند. این بار هم حمید اشرف با همیاری رفقایش جان بدر برد.
در همین زمینه
به مناسبت ۸مارس؛ معرفی برجسته‌ترین زنان عرصه مبارزه درایران
بازداشت و شکنجه
فاطمه سعیدی خود در روز ۲۵بهمن سال ۱۳۵۲ دستگیر و تا زمان آزادی زندانیان سیاسی در دی و بهمن ۵۷ در زندان بود. در زندان وحشیآنه‌ترین شکنجه‌ها را علیه او به‌کار گرفتند، خبر جان باختن فرزندانش را به او دادند و کوشیدند او را برانگیزند که کلامی علیه جنبشی که به آن تعلق دارد بگوید، مادر اما با استواری و سرفرازی بر راه و آرمان خود ماند.
بعد از انقلاب زمانی که او نیز مانند بسیاری از فعالین سیاسی به خارج از کشور تبعید شد، باز یک ستون در دفاع از آرمان های خود و فرزندانش بود.
او درباره سال‌های تنهایی پس از جان باختن سه پسرش گفته بود:
«آدم‌ها فکر می‌کردند من سوخته‌ام. من اما خاکستر نبودم، خاک بودم. و خاک، اگر به آن باران ببارد، دوباره می‌رویاند».
مادر شایگان خطاب به شکنجه‌گران: طرفداری از ساواک تا به‌کجا؟
وقتی رژیم آخوندی کوشید مسئولیت مرگ فرزندان کوچکش را به گردن فدائیان خلق و حمید اشرف بیاندازد او نوشت:
«نه خیر آقای نادری مزد بگیر وزارت اطلاعات! تا من زنده‌ام و می توانم شهادت دهم هرگز نمی‌گذارم و اجازه نمی‌دهم خون فرزندان چریک فدائیم و از جمله خون رفقا ارژنگ و ناصر در دست شما دشمنان مردم به وسیله‌ای برای فریب ستمدیدگان و سیاه کردن روزگار آنان تبدیل شود. برای فرزندان من اشک تمساح نریزید! شماها همان کسانی هستید که کودکان معصوم و جگر گوشه‌های خانواده‌ها را با دادن کلید بهشت به دستشان فریفته و جان عزیزشان را با فرستادن آن‌ها به میادین مین می‌گرفتید؛ و همین امروز، اعدام زیر ۱۸سال، “کسب و کار” رسمی و قانونی‌تان را تشکیل می‌دهد. اما، خب!! حالا که با ناشی‌گری به جلد روباهی مکار رفته و خود را طرفدارسینه چاک کودکان من جلوه می‌دهید، حداقل دراین کتاب “انتقاد”ی هم به همپالگی‌های ساواکی‌تان می کردید و به آن‌ها می‌گفتید شما که آن “منزل” را از قبل شناسائی کرده و می دانستید که دو کودک در آن زندگی می‌کنند، چرا به طریقی عمل نکردید که جان آن دو حفظ شود؟ چرا با وجود آگاهی به حضور کودکان بی دفاع در آن “منزل” به گلوله باران آنجا پرداخته و بی محابا آتش مسلسل‌هایشان را به‌روی ساکنان آنجا گشودند و پیکر هر یک از آنان را با ده‌ها گلوله سوراخ سوراخ کردند و به این ترتیب با کشتن آن کودکان، “جنایت هولناکی” آفریدند؟ چرا چنین “انتقاد” ساده‌ای را به همپالگی هایتان نکردید؟ طرفداری از ساواک تا به‌کجا؟
فاطمه سعیدی از آن دست زنان بود که انقلاب‌ها بدون یاد آن‌ها بی‌ریشه‌اند؛ زنانی که سیاست را نه در مجلس و قدرت، بلکه در خیابان‌ها و میدان‌های نبرد دگرگون می‌کنند. او نه با شعار، بلکه با زخم سخن گفت.
امروز، پس از دهه‌ها، شمع وجودش در بیمارستانی در پاریس خاموش شد. اما صدای او، دانه‌هایی که کاشت، جوانه‌هایش در حافظه ما باقی می‌ماند.
