محرومیت چگونه از کودکی، مفهوم عدالت را به یک آرزو تبدیل میکند
روایتی که از منطقه بلوچستان منتشر شده، داستان دختربچهای بلوچ را بازگو میکند که برای آینده خود یک آرزوی متفاوت دارد: «قاضی شدن».
از او میپرسند چرا میخواهد قاضی شود. پاسخ کودک، تصویری روشن از تجربهای است که از محیط پیرامون خود دریافت کرده است. او میگوید میخواهد کسانی را که به مردم ستم کردهاند، مجازات کند.
این جمله، صرفاً یک خواسته شغلی به نظر نمیرسد. در متن روایت، آرزوی این کودک با تجربه فقر، محرومیت و احساس بیعدالتی گره خورده است.
برای کودکی که در چنین شرایطی رشد میکند، عدالت ممکن است مفهومی انتزاعی نباشد، میتواند معنای نان، مدرسه، امنیت، فرصت برابر و برخورداری از حقوق اولیه انسانی را پیدا کند.
روایت منتشرشده از بلوچستان، تصویری از زندگی کودکانی ارائه میدهد که بخش مهمی از دوران کودکی خود را در شرایط دشوار اقتصادی سپری میکنند. در چنین شرایطی، فاصله میان حقوقی که در قانون برای شهروندان تعریف شده و واقعیت زندگی روزمره، به تجربهای ملموس تبدیل میشود.
از منظر حقوقی، کودک نیز مانند هر انسان دیگری از حق برخورداری از کرامت، آموزش، امنیت و حمایت اجتماعی برخوردار است. کنوانسیون حقوق کودک نیز بر حمایت از کودکان در برابر تبعیض و فراهم کردن شرایط مناسب برای رشد آنان تأکید دارد.
با این حال، روایتهای محلی از بلوچستان بار دیگر این پرسش را مطرح میکنند که کودکی که با محرومیت رشد میکند، عدالت را چگونه تجربه میکند؟
عدالت در نگاه نسلی که محرومیت را میبیند
کودکان معمولاً جهان را از دریچه تجربههای روزمره خود میشناسند. وقتی فقر، محرومیت یا تبعیض به بخشی از زندگی روزانه تبدیل شود، این تجربهها میتوانند در شکلگیری نگاه آنان به جامعه اثر بگذارند. در روایت مورد بحث، یک دختر بلوچ به جای آنکه آینده خود را با خواستههایی معمول برای دوران کودکی توصیف کند، از قاضی شدن سخن میگوید. او میخواهد در جایگاهی قرار بگیرد که بتواند درباره حق و ناحق تصمیم بگیرد.
بیشتر بخوانید
اهمیت این روایت در همین نقطه قرار دارد. یک کودک، مفهوم حقوق را نه از کتابهای حقوقی، بلکه از تجربه زندگی خود تعریف میکند. بلوچستان سالهاست در گزارشهای مختلف با موضوعاتی مانند محرومیت اقتصادی، مشکلات دسترسی به آموزش و ضعف زیرساختهای عمومی مطرح شده است. روایتهای محلی نیز بارها از دشواری زندگی در برخی مناطق این استان سخن گفتهاند. آنچه در این روایت اهمیت دارد، فقط شرایط زندگی یک کودک نیست. این داستان میتواند پنجرهای به تجربه نسلی باشد که مفهوم ستم و تبعیض را از نخستین سالهای زندگی خود لمس میکند.
کودکی که قضاوت برای کسب حقوق را به خاطر میسپارد
اگر یک کودک، نخستین تصویر خود از آینده را در قامت قاضی تصور کند، این پرسش ارزش طرح دارد که چه تجربههایی او را به چنین انتخابی رسانده است. کودکان باید فرصت داشته باشند رؤیاهایشان را فارغ از فقر و محرومیت انتخاب کنند. آرزوی قاضی شدن نیز میتواند یک انتخاب زیبا و انسانی باشد؛ اما وقتی این آرزو مستقیماً با تجربه ستم و نابرابری پیوند میخورد، داستان معنای دیگری پیدا میکند.
این روایت بیش از آنکه درباره شغل آینده یک دختر باشد، درباره رابطه کودک با جامعه است. کودک، مفاهیم بزرگسالانهای مانند عدالت و تبعیض و ستم را از رفتار جامعه میآموزد. اگر کودکی احساس کند حقوق او و خانوادهاش دیده نمیشود، این احساس میتواند در ذهن او به پرسشی عمیق درباره کسب حقوق تبدیل شود.
در این روایت، دختر بلوچ هنوز کودک است، اما واژه عدالت برای او معنایی کاملاً جدی دارد. او از جایگاهی سخن میگوید که در تصورش میتواند میان ستم و حق داوری کند. این بخش از روایت، یک پیام اجتماعی مهم دارد: کودکان فقط آینده جامعه نیستند؛ آنان امروز جامعه را نیز تجربه میکنند.
هر جامعهای که میخواهد آیندهای عادلانهتر داشته باشد، ناگزیر باید تجربه کودکان خود را جدی بگیرد. محرومیت کودکان فقط مسئله اقتصاد نیست. این مسئله با کرامت انسانی، فرصت برابر، آموزش و اعتماد اجتماعی نیز ارتباط دارد. روایت این دختر بلوچ، در نهایت روایت کودکی است که در میان دشواریهای زندگی، هنوز برای عدالت رؤیا دارد. همین رؤیا، فارغ از هر قضاوت سیاسی، نشان میدهد مفهوم عدالت تا چه اندازه میتواند در ذهن یک کودک ریشه بدواند.
منابع
- کانال تلگرامی بلوچستان ۲۷ شهریور «از کپر تا آرزوی «قاضی» شدن؛ روایت یک دختر بلوچ از فقر و ستم…».
- کانال تلگرامی پادا بلوچ ۲۸ شهریور «روایت یک دختر بلوچ از فقر…»
- کنوانسیون حقوق کودک، سازمان ملل متحد
