توسعه حمل‌ونقل عمومی و نگهداشت شهر وظیفه شهرداری تهران است، نه ساخت مسکن و ورود به تجارت!
شهرداری تهران در حالی به عرصه‌های تازه اقتصادی، مسکن، درمان و توزیع کالا وارد شده که پایتخت با انبوهی از مشکلات حل‌نشده، از فرسودگی حمل‌ونقل عمومی و آلودگی هوا تا نابودی فضای سبز، ضعف نظافت شهری و بحران مدیریت پسماند روبه‌رو است. اظهارات ناصر امانی، عضو به‌اصطلاح شورای اسلامی شهر تهران، درباره گسترش فعالیت‌های اقتصادی شهرداری و فاصله گرفتن آن از وظایف قانونی، بار دیگر پرسش مهمی را مطرح کرده است: «شهرداری تهران قرار است شهر را اداره کند یا به یک بنگاه بزرگ اقتصادی با منابع مالی و اختیارات گسترده تبدیل شود؟».
در شرایطی که مدیریت شهری تهران هنوز نتوانسته است بسیاری از وعده‌های اولیه خود را عملی کند، علیرضا زاکانی از تشکیل قرارگاه‌های مشترک با دولت، ساخت مسکن، اجاره‌داری، ارائه خدمات درمانی و حتی ورود به تنظیم بازار کالاهای اساسی سخن می‌گوید.
صحبت‌های ناصر امانی در گفت‌وگو با اقتصادنیوز، تصویری از اختلاف‌نظر در داخل شورای شهر درباره مسیر مدیریت زاکانی ارائه می‌کند؛ اختلافی که صرفاً بر سر چند طرح اجرایی نیست، بلکه به مسئله شفافیت، پاسخ‌گویی و نحوه مصرف منابع عمومی بازمی‌گردد و ریشه در غارت سرمایه‌های خدماتی مردم توسط زاکانی و باندهای هم‌دست او دارد.
تبدیل شهرداری تهران به یک بنگاه بزرگ اقتصادی
ناصر امانی تأکید کرده است که بر اساس قوانین جاری، مسئولیت تنظیم بازار، توزیع کالاهای اساسی و کنترل قیمت‌ها بر عهده دستگاه‌های دولتی، از جمله وزارت صمت و وزارت جهاد کشاورزی است. به گفته او، قانون شوراهای اسلامی شهر مصوب سال ۱۳۷۵ چنین مسئولیت‌هایی را در شمار وظایف مدیریت شهری قرار نداده است.
شهرداری تهران از محل عوارض شهروندان، فروش تراکم، صدور مجوزهای ساختمانی و سایر درآمدهای شهری اداره می‌شود. بنابراین، هرگونه ورود به فعالیت‌های اقتصادی جدید باید با شفافیت کامل درباره هزینه‌ها، قراردادها، منابع تأمین اعتبار و سازوکار نظارت همراه باشد اما وقتی شاه دزدی مانند زاکانی در رأس امور باشد شفافیت بخیه‌زدن بر آب است.
وقتی یک نهاد عمومی بدون پاسخ‌گویی روشن به وظایف اصلی خود، دامنه فعالیت‌هایش را به حوزه‌های متعدد اقتصادی گسترش می‌دهد، خطر پراکندگی منابع، تداخل مسئولیت‌ها و کاهش نظارت مؤثر افزایش می‌یابد. پرسش اصلی این است که چه نهادی بر این حجم از فعالیت‌های جدید نظارت می‌کند و شهروندان چگونه می‌توانند از سرنوشت منابع خود مطلع شوند؟
وعده ۲۰۰ هزار واحد مسکونی؛ سرنوشت طرح چه شد؟
یکی از نمونه‌های قابل توجه، وعده ساخت ۲۰۰ هزار واحد مسکونی در ابتدای دوره مدیریت زاکانی است. اکنون نیز شهردار تهران از تشکیل ۲۱ قرارگاه مشترک با دولت و شناسایی ۲۷۰ نقطه برای اجرای طرح‌های مسکن و اجاره‌داری سخن می‌گوید.
بیشتر بخوانید
اما گفته‌های امانی درباره سرنوشت وعده قبلی، ابهام مهمی را آشکار می‌کند. به گفته او، زمانی که درباره تحقق وعده ساخت ۲۰۰ هزار واحد مسکونی سؤال شد، پاسخ داده شد که ساخت مسکن اساساً وظیفه شهرداری نیست و نقش مدیریت شهری باید در فراهم‌کردن بستر ساخت‌وساز و ارائه تسهیلات خلاصه شود.
در این صورت، پرسش روشن است: اگر ساخت مسکن وظیفه مستقیم شهرداری نیست، ورود دوباره به این حوزه با چه مبنای قانونی، چه منابع مالی و چه سازوکار نظارتی انجام می‌شود؟
شهرداری تهران پیش از آنکه به دنبال تبدیل‌شدن به سازنده و مالک مسکن باشد، باید مشکلات ساخت‌وساز شهروندان را برطرف کند. کوتاه‌کردن مسیر صدور پروانه ساختمانی، کاهش بروکراسی و تسهیل نوسازی بافت‌های فرسوده از جمله وظایفی است که مستقیماً به مدیریت شهری مربوط می‌شود.
پنج سال مدیریت و هنوز بدون طرح جامع نظافت تهران!
طبق قوانین حکومتی، نظافت و نگهداشت پایتخت از وظایف مدیریت شهری است. با گذشت پنج سال از آغاز این دوره، هنوز طرح جامع نظافت و نگهداشت شهر به شورای شهر ارائه نشده است. تغییرات مکرر مدیران حوزه خدمات شهری و سازمان مدیریت پسماند نیز باعث شده برنامه‌های مختلفی مطرح شوند، اما استمرار و ثبات لازم برای اجرای آن‌ها شکل نگیرد.
این وضعیت در شهری با جمعیت میلیونی، صرفاً یک ضعف اجرایی ساده در شهرداری تهران نیست. مدیریت پسماند، نظافت معابر، رفع سد معبر و نگهداری تأسیسات شهری، خدمات روزمره‌ای هستند که مستقیماً بر کیفیت زندگی مردم تأثیر می‌گذارند. با این حال، پس از چند سال مدیریت، هنوز نبود یک برنامه جامع و پایدار به‌عنوان یکی از مشکلات اصلی مطرح است.
نابودی فضای سبز؛ ۲۷ هزار درخت قطع شده است
بحران فضای سبز تهران نیز یکی دیگر از محورهای نگران‌کننده است. بر اساس صحبت‌های امانی، در یکی از بوستان‌های بزرگ تهران تاکنون ۲۷ هزار درخت قطع شده و حدود ۶ تا ۷ هزار درخت دیگر نیز در معرض قطع‌شدن قرار دارند.
بخش قابل توجهی از این درختان حدود ۶۰ سال عمر داشته‌اند. حتی اگر جای آن‌ها نهال‌های جدید کاشته شود، دهه‌ها زمان لازم است تا این نهال‌ها به درختانی با همان ظرفیت زیست‌محیطی تبدیل شوند.
خشکسالی، کم‌آبی و آفت‌زدگی از عوامل مطرح‌شده در این بحران هستند؛ اما همین شرایط ضرورت مدیریت علمی، مراقبت مستمر و برنامه‌ریزی بلندمدت را افزایش می‌دهد. حفظ فضای سبز، مدیریت منابع آب و جلوگیری از تخریب سرمایه‌های طبیعی شهر، از مسئولیت‌های مستقیم شهرداری تهران است. اما هیچ‌کس پاسخ‌گو نیست که چرا بوستان‌ها به ویرانی کشیده شده است؟
کارنامه شهرداری تهران به پاسخ‌گویی نیاز دارد
آنچه از مجموعه اظهارات عضو شورای شهر تهران برمی‌آید، شکاف میان اولویت‌های واقعی پایتخت و دامنه فعالیت‌های اعلام‌شده از سوی مدیریت زاکانی است. از یک طرف، شهروندان با ترافیک، ناوگان فرسوده، آلودگی هوا، ضعف نظافت و نابودی درختان مواجه‌اند و از طرف دیگر، شهرداری تهران از ورود به بازار کالا، ساخت مسکن، اجاره‌داری و خدمات درمانی سخن می‌گوید.
مسئله اصلی این است که شهرداری تهران ملک شخصی شهردار یا مجموعه‌ای برای اجرای طرح‌های بدون نظارت نیست؛ منابع آن متعلق به شهروندانی است که هزینه اداره شهر را می‌پردازند. بنابراین، زاکانی و مدیران شهرداری باید درباره وعده‌های محقق‌نشده، طرح‌های اقتصادی جدید، هزینه‌های قرارگاه‌ها و وضعیت خدمات شهری پاسخ‌گو باشند.
شهرداری پیش از آنکه سودای تبدیل‌شدن به یک امپراتوری اقتصادی را در سر بپروراند، باید به وظیفه اصلی خود یعنی اداره شهر، حفظ سرمایه‌های عمومی و تأمین خدمات ضروری شهروندان عمل کند.
منابع
- رسانه حکومتی اقتصاد نیوز ۱۵ آبان‌ماه ۱۴۰۵ «شهرداری یا بنگاه اقتصادی…»
- رسانه حکومتی ویستا ۱۵ آبان‌ماه ۱۴۰۵ «شهرداری یا بنگاه اقتصادی مصاحبه با ناصر امانی…»
