از روز ۳۰ دی‌ماه سال ۱۳۵۷ تاکنون، این روز به یاد آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی از زندانهای شاه، در تاریخ ایران ثبت و جاودانه شده است. علت جاودانگی این روز بدلیل آن است که یک آغاز بود و نه یک پایان. اگرچه بدلیل مبارزات و تظاهرات انقلابی مردم، شعار «زندانی سیاسی آزاد باید گردد» به‌عنوان یک خواسته ملی در فضای سیاسی کشور مطرح شده بود. همچنین شاه مجبور گردیده بود که در ماههای پیش از آن تعدادی از این زندانیان را آزاد کند، اما اصلی‌ترین مبارزان و زندانیان سیاسی که غالب آنها حکم ابد داشتند، هنوز در زندان باقی مانده بودند.
با آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی از زندانهای شاه، هم پایان دوران سرکوب و اختناق شاهنشاهی به پایان رسید و هم دوران نوینی در سپهر سیاسی ایران آغاز شد. روزنامه اطلاعات که در آن زمان با خواسته‌‌ها و آمال مردمی همراه شده بود، در مورد آن شب با شکوه چنین نوشت: «شب گذشته وزارت دادگستری شاهد عظیم‌ترین و با شکوه‌‌ترین مراسم استقبال از زندانیان سیاسی بود».
فعالیت خانوادههای زندانیان سیاسی
فعالیت خانوادههای زندانیان سیاسی و همراهی مردمی با آنان از مدتی قبل آغاز شده بود. خانوادههای زندانیان سیاسی از روز دوم دی‌ماه ۵۷، حرکت خود را با وجود حکومت نظامی و نخست‌وزیری ازهاری آغاز کردند. آنها با تجمع در مقابل کاخ دادگستری اکیداً خواهان آزادی هرچه سریعتر فرزندان خود شده و قطعنامه‌ای را در این زمینه صادر کردند. خانواده و بستگان زندانیان سیاسی، در قطعنامه ۵ ماده‌ای خود خواستار آزادی بی‌قید و شرط همراه با اعاده حیثیت زندانیان شدند.
در روز ۶ دی در زندان مشهد یک آتش‌سوزی رخ داد که دو نفر از زندانیان در این حادثه کشته شدند. از آنجا که احتمال هر توطئه‌ای برعلیه جان زندانیان باقیمانده وجود داشت، این حادثه موجب نگرانی زیادی بین خانواده زندانیان گردید. حرکت عظیم مردمی که موجب برکناری ازهاری شده و بختیار به نخست وزیری رسیده بود، عزم خانواده‌ها را بیشتر کرد و آنها در روز ۱۹دی به کاخ دادگستری رفته و خواهان آزادی هرچه سریعتر فرزندانشان شدند. این حرکت آنچنان بازتاب زیادی در کشور داشت که حمایت جمع کثیری از مردم را موجب شد. هر روز بر تعداد مردم و متحصنین در کاخ دادگستری افزوده می‌شد. روزهای اول، تعداد متحصنین حدود ۱۰۰نفر بود. اما بسرعت مورد حمایت قرار گرفتند و به هزاران نفر بالغ گردید. تعدادی از متحصنین حتی شب‌ها نیز در محل باقی می‌ماندند و همراه با جمعیتی چند هزار نفره که روزها به آنها می‌پیوستند، خواستار آزادی همه زندانی سیاسی باقیمانده می‌شدند.
در روز ۳۰دی، خانوادههای زندانیان سیاسی به همراه انبوهی از جمعیت از مقابل درب دادگستری به جلوی درب زندان قصر حرکت کردند. زندانیانی که کمی زودتر آزاد شده بودند، با حضورشان در جمع خانواده‌ها موجب مسرت بسیار و گلباران شدن آنها گردید.
اوج همه احساسات و فریادهای مردم مبنی بر «زندانی سیاسی آزاد باید گردد» وقتی به فریاد و غریوهای شادی تبدیل شد که مسعود رجوی به عنوان نماینده زندانیان بر بالای بالکن زندان قصر حاضر شد.
اولین سخنان مسعود رجوی با مردم
مسعود رجوی، در اولین جملاتش خطاب به مردم حاضر در صحنه که با شوری وصف‌ناپذیر احساسات خود را بروز می‌دادند گفت: «آیا هیچ واژه‌یی هست که بشود با به زبان آوردنش از شما مردم تشکر کرد؟ براستی که ما همه این آزادی را مدیون شما هستیم، نه شخص دیگری یا گروهی خاص». بعد از صحبت‌های کوتاه مسعود بود که مردم قوت قلب گرفتند که فرزندانشان درحال آزاد شدن هستند و منتظر در آغوش کشیدن آنها شدند.
از این به بعد بود که لحظه‌های بی‌قرار و چشم‌ها به گشوده شدن درب زندان دوخته شده بود.
لحظات آزادی از زندان
پس از سخنان مسعود بود که تمامی زندانیان سیاسی موجود در زندان قصر را به حیاط زندان آورده و آماده حرکت بسوی درب خروجی زندان شدند. پس از صف کشیدن زندانیان مرد در حیاط زندان، نوبت پیوستن زندانیان سیاسی زن بود که آنها نیز باید همزمان آزاد می‌شدند. تنها زن مجاهد زندانی باقیمانده در زندان اشرف ربیعی بود که با پیوستن به دیگر زندانیان، با خروج از در زندان به جمعیت پیوستند. تعداد کل زندانیان آزاد شده در این آخرین مرحله از آزادی زندانیان سیاسی ۱۶۲نفر بود که از همان محل با اتوبوس و مینی‌بوس به مقابل وزارت دادگستری رفتند. تعدادی از مردم همچنان سنگر تحصن در مقابل کاخ دادگستری را حفظ کرده بودند که با رسیدن اتوبوس زندانیان آزاد شده طوفانی از غریو عشق و شادی به هوا خاست.
پس از این پیروزی شگفت‌انگیز که به همت مردم انقلابی حاضر در صحنه پدید آمده بود، از سوی سازمان مجاهدین خلق پیامی برای خانواده‌ها و دیگر مردم حاضر در صحنه خوانده شد که نوید پیروزی محتوم انقلاب را با خود داشت. تعدادی از زندانیان آزاد شده در این شب تاریخی، اسامی‌شان در روزنامه‌های روز بعد درج شد که عبارت بودند از: مسعود رجوی، فاضل مصلحتی، موسی خیابانی، اشرف ربیعی، عبدالمجید فرزانه‌سا، محمدحسین جنتی، محمدحسین مشارزاده، غلامحسین حسینی، جواد زرگران قمی، حسن صادق، جواد زنجیر فروش، حسین تهرانی‌کیا، محمد مشرف.
توصیف لحظات شادی آفرین
پس از چندی یکی از خبرنگاران مجله آسیا با مسعود رجوی مصاحبه‌ای کرد که در این مصاحبه، مسعود رجوی از لحظات ملاقاتش با مردم در بالکن زندان قصر چنین گفت: «داشتم از لحظات شادی‌آفرین، می‌گفتم: مثلاً لحظه آزادی از زندان. در لحظات آزادی جمعیت قابل توجهی در اطراف زندان قصر جمع شده بودند. آنها شعار می‌دادند و نام مرا فریاد می‌زدند، من هیچ نمی‌فهمیدم. آخر من که کسی غیر از یک زندانی سیاسی مثل بقیه زندانیان نبودم. مردم از خود بی‌خود شده بودند. رئیس زندان وحشت کرده بود. از من خواست به پشت‌بام زندان بروم و با بلندگو به مردم بگویم که همه زندانیان آزاد خواهند شد. من که مات مانده بودم به پشت‌بام رفتم و مردم سراپای مرا گلباران کردند. من علت این همه تشویق را می‌پرسیدم و فریادها با شکوهتر از قبل اوج می‌گرفت: «زنده‌باد مجاهدین» و من در آن حال فریاد می‌زدم: «زنده‌باد خلق». وحشت مردم از این بود که در گیر و داری که آن‌روزها وجود داشت، به‌نحوی ما را از میان ببرند».
