خلع سلاح حزب‌الله و واکنش سراسیمه تهران
در ادامه تحولات پرشتاب سیاسی و امنیتی لبنان، نخست‌وزیر این کشور از نزدیک‌شدن به پایان مرحله نخست خلع سلاح حزب‌الله در جنوب رود لیتانی خبر داده است؛ اقدامی که واکنش تند و تهدیدآمیز مقام‌های نظامی رژیم ایران را در پی داشته و بار دیگر نقش تهران در معادلات لبنان را به کانون توجه بازگردانده است.
نواف سلام، نخست‌وزیر لبنان، روز شنبه ۲۹ آذر اعلام کرد که اجرای مرحله اول طرح جمع‌آوری سلاح‌ها در مناطق جنوب رود لیتانی تنها «چند روز» تا تکمیل فاصله دارد. این طرح بخشی از تعهدات دولت لبنان در چارچوب آتش‌بس مورد حمایت ایالات متحده با اسرائیل است؛ آتش‌بسی که در آذر ۱۴۰۳ به بیش از یک سال درگیری میان اسرائیل و حزب‌الله پایان داد. این توافق، خلع سلاح حزب‌الله در مناطق جنوبی لبنان را به‌عنوان یکی از محورهای اصلی خود تعریف کرده است.
به گفته مقام‌های لبنانی، دولت این کشور پیش‌تر مأموریت تدوین نقشه راه ایجاد انحصار دولتی بر سلاح را به ارتش لبنان واگذار کرده بود. این برنامه قرار است تا پایان سال میلادی جاری به اجرا درآید. دفتر نخست‌وزیر لبنان نیز اعلام کرده که دولت آماده ورود به مرحله دوم خلع سلاح حزب‌الله، یعنی جمع‌آوری سلاح‌ها در شمال رود لیتانی، بر اساس برنامه تنظیم‌شده توسط ارتش است.
این اظهارات پس از دیدار نواف سلام با سیمون کرم، مذاکره‌کننده ارشد غیرنظامی لبنان در کمیته ناظر بر آتش‌بس میان حزب‌الله و اسرائیل، مطرح شد. کمیته‌ای که وظیفه نظارت بر اجرای تعهدات دو طرف را بر عهده دارد و طی هفته‌های گذشته گزارش‌های متعددی درباره وضعیت امنیتی جنوب لبنان دریافت کرده است.
از زمان اجرای آتش‌بس، اسرائیل و حزب‌الله بارها یکدیگر را به نقض توافق متهم کرده‌اند. اسرائیل عملکرد ارتش لبنان در خلع سلاح حزب‌الله را ناکافی دانسته و در هفته‌های اخیر حملات هوایی خود به مواضع این گروه را در جنوب لبنان و حتی بیروت افزایش داده است. در مقابل، حزب‌الله اعلام کرده تا زمانی که حملات هوایی اسرائیل ادامه دارد، تحویل سلاح‌هایش را «اشتباه» می‌داند.
خلع سلاح حزب‌الله و شکاف‌های سیاسی داخلی
حزب‌الله یک گروه شبه نظامی است که توسط سپاه پاسداران در لبنان تشکیل شده و اکنون نیز به عنوان بازوی اجرایی سپاه پاسداران عمل می کند. موضع این گروه درباره مخالفت با خلع سلاح حزب‌الله با انتقاد بخش‌هایی از جریان‌های سیاسی مسیحی و سنی لبنان مواجه شده است. این مخالفت‌ها هم‌زمان با فشارهای آمریکا و عربستان سعودی بر دولت لبنان برای پیشبرد این روند افزایش یافته است.
ایالات متحده حزب‌الله را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داده است. اتحادیه اروپا نیز شاخه نظامی این گروه را تحریم کرده، هرچند شاخه سیاسی آن را تروریستی نمی‌داند. این دوگانگی، سال‌ها به حزب‌الله امکان داده است تا با تکیه بر حمایت رژیم ایران، جایگاه نظامی خود را حفظ کند. اکنون، روند خلع سلاح حزب‌الله این معادله را با چالش جدی روبه‌رو کرده است.
واکنش تهران؛ انکار و تهدید
هم‌زمان با این تحولات، احمد وحیدی، جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح رژیم ایران، روز شنبه ۲۹ آذر در واکنش به تلاش‌ها برای خلع سلاح حزب‌الله گفت «جرأت چنین کاری را ندارند». او در سخنانی که رسانه‌های حکومتی ایران منتشر کردند، مدعی شد هرگونه رویارویی زمینی به نفع حزب‌الله تمام خواهد شد و تأکید کرد که تهران «تمامی تحولات را با دقت زیر نظر دارد».
این اظهارات سه روز پس از دیدار مقام‌های آمریکا، عربستان سعودی و فرانسه با فرمانده ارتش لبنان در پاریس بیان شد. دیداری که محور اصلی آن بررسی نقشه راه خلع سلاح حزب‌الله و تقویت ارتش لبنان بود. هم‌زمان، سخنگوی وزارت خارجه رژیم از اظهارنظر صریح درباره این تحولات خودداری کرده است.
گزارش سازمان ملل؛ نشانه‌ای از تضعیف بازوی نظامی
در مقابل تهدیدهای مقام‌های ایرانی، نیروی موقت سازمان ملل متحد در لبنان اعلام کرده که از زمان اجرای آتش‌بس، هیچ نشانه‌ای از تسلیح مجدد حزب‌الله در جنوب رود لیتانی مشاهده نشده است. سخنگوی این نیرو تأکید کرده که صلح‌بانان تاکنون شواهدی از ورود سلاح‌های جدید یا ایجاد زیرساخت‌های نظامی تازه نیافته‌اند، هرچند وضعیت امنیتی منطقه همچنان شکننده است.
پیشرفت روند خلع سلاح حزب‌الله ضربه‌ای مستقیم به استراتژی منطقه‌ای خامنه ای محسوب می‌شود؛ استراتژی‌ای که دهه‌ها بر صدور بحران و تکیه بر نیروهای نیابتی بنا شده است. واکنش عصبی و تهدیدآمیز مقام‌های تهران، بیش از هر چیز نشانه هراس از فروپاشی این بازوی نفوذ است. تجربه نشان داده است که با تضعیف هر حلقه از زنجیره شبه‌نظامیان وابسته، ادعای «اقتدار منطقه‌ای» رژیم ایران بیش از پیش توخالی می‌شود.
