کم‌شدن آب دریای خزر و تأثیرات آن بر خشک‌شدن تالاب میانکاله: نقش بی‌کفایتی حکومت ایران
دریای خزر، بزرگ‌ترین دریاچه جهان، سال‌هاست که با کاهش سطح آب روبه‌رو شده است. این مشکل نه‌تنها اکوسیستم دریا را به خطر انداخته، بلکه تالاب‌های اطرافش، مثل تالاب میانکاله، را هم در معرض نابودی قرار داده است. تالاب میانکاله، پناهگاهی مهم برای پرندگان مهاجر و یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های ایران، به دلیل کم‌آبی دریای خزر در حال خشک‌شدن است و این بحران زندگی انسان‌ها و طبیعت منطقه را تهدید می‌کند.
کاهش آب دریای خزر به عواملی مثل تغییرات آب‌وهوایی، ساخت سدهای زیاد روی رودخانه‌هایی که به این دریا می‌ریزند، و استفاده بیش از حد از منابع آبی برمی‌گردد. گزارش‌ها نشان می‌دهند که سطح آب این دریا در سال‌های اخیر حدود یک متر پایین آمده و ممکن است تا چند دهه دیگر ۹ تا ۱۸ متر دیگر هم کاهش پیدا کند. این اتفاق تالاب‌هایی مثل میانکاله را که به آب دریای خزر وابسته‌اند، به شدت تحت تأثیر قرار داده و باعث خشک‌شدن تدریجی آنها شده است.
حکومت ایران با سیاست‌های نادرستش نقش بزرگی در بدتر شدن این بحران داشته است. ساخت سدهای بی‌رویه بدون توجه به اثرات زیست‌محیطی، جریان آب به دریای خزر را کم کرده و سطح آبش را پایین آورده است. علاوه بر این، عدم همکاری با کشورهای همسایه برای مدیریت مشترک منابع آبی و بی‌توجهی به هشدارهای کارشناسان محیط‌زیست، نشان‌دهنده بی‌کفایتی در این زمینه است.
تالاب میانکاله هم از این بی‌برنامگی در امان نمانده؛ مثلاً لایروبی کانال‌ها یا مدیریت مصرف آب در مناطق بالادست که می‌توانست جلوی خشک‌شدنش را بگیرد، به‌درستی انجام نشده است.
خشک‌شدن تالاب میانکاله، حیات وحش منطقه، به‌ویژه پرندگان مهاجر، را به خطر انداخته و معیشت مردم محلی که به این اکوسیستم وابسته‌اند، تهدید کرده است. این تالاب دیگر نمی‌تواند نقشش را به‌عنوان یک زیستگاه طبیعی ایفا کند و این فاجعه زیست‌محیطی، نتیجه مستقیم کم‌آبی دریای خزر و سوءمدیریت است.
در همین زمینه
دریاچه ارومیه خشکید حالا نوبت خزر است ؟
دریای خزر تا سال ۲۰۵۰ هجده متر از عمق خود را از دست می‌دهد
با وجود هشدارهای جدی کارشناسان محیط زیست، حکومت ایران رویکردی منفعلانه دارد. این کشور در قبال یکی از مهم‌ترین منابع آبی منطقه، تنها شعار می‌دهد. بحران زیست‌محیطی دریای خزر جدی است.
«شینا انصاری»، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران، سخن گفت. او در نشست «تغییرات اقلیمی، بحران خزر و همبستگی منطقه‌ای» حاضر بود. این نشست در سن‌پترزبورگ برگزار شد. وی اذعان کرد که سطح آب دریای خزر سریع کاهش می‌یابد. او پیش‌بینی نمود اگر روند فعلی ادامه یابد. این دریا تا سال ۲۰۵۰ تا هیجده متر عمق خود را از دست می‌دهد.
این بحران فراتر از یک تهدید زیست‌محیطی ساده است. خشک‌شدن بستر دریای خزر تدریجی است. این امر سبب شکل‌گیری کانون‌های جدید گردوغبار شده است. سلامت عمومی و کشاورزی مناطق اطراف را به خطر انداخته است. از سوی دیگر، انقراض فک خزری نزدیک است. ماهیان خاویاری نیز در معرض نابودی هستند. این موارد زنگ خطری برای نوع زیستی منطقه است.
همان طور که ذکر شد یکی از قربانیان اصلی این فاجعه زیست‌محیطی، تالاب بین‌المللی میانکاله است. این تالاب سال‌ها زیر فشار بی‌توجهی حاکمیت قرار دارد. خشکسالی، انتقال آب و طرح‌های مخرب آن را نابود کرده‌اند. اکنون با کاهش سطح آب دریای خزر، بیشتر در معرض نابودی قرار گرفته است. در کنار آن، تالاب انزلی نیز وضعیتی مشابه دارد.
با این وجود، هیچ اقدام عملی موثری صورت نگرفته است. توقف روند تخریب اکوسیستم خزر و تالاب‌های اطراف انجام نشده است. وعده‌هایی نظیر تشکیل کارگروه ویژه منطقه‌ای داده شده است. پایش یکپارچه تغییرات یا بازنگری در سیاست‌های سدسازی نیز مطرح شده است. این وعده‌ها، بیشتر به تکرار حرف‌های بی‌نتیجه گذشته شبیه است. آنها بیانگر اراده‌ای واقعی نیستند.
