وقتی هما دختر همسایه می‌رفت دل آسمان سرخ شده بود
همون روزی که تیغ آفتاب به دیوارهای رنگ و رو رفته کوچه‌مون نشست به این محله اومدند. خیلی زود با همسایه‌ها یکی شدند. کاسه همسایگی و آش نذری در خون‌شان بود. محمودآقا و انسی خانوم سه فرزند داشتند. البته این حرف انسی خانوم بود. ما فقط دخترشان هما خانوم را می‌دیدیم. مادرم دو قاب عکس از دو جوان را لب طاقچه‌شان دیده بود.
مشکل‌گشای پنجشنبه‌هایشان هنوز از خاطرم محو نشده. هما دختر خنده رویی بود و سال آخر دبیرستان بود. من اما پسری نه ساله. یک بار دوست داشتم از حلوای سفره‌ای که انداخته بودند بخورم. اما انسی خانوم با تغیر گفت که حلوای سفره بی بی حور را پسربچه نباید بخورد و اگر بخورد زندانی می‌شود.
من با ناراحتی به خانه رفتم و نیم ساعت بعد هما زیر چادر پنهانی برایم حلوا آورد و گفت اینها همه‌اش قصه است. قصه‌ای هم که تو رو غصه‌دار کنه سر و ته نداره. فکر کن حرف‌های مادر من هم یک قسمتی از همون قصه است. بخور به کسی هم چیزی نگو!
بیشتر بخوانید
دخترکی بدون شناسنامه بر یک مزار ممنوعه!
دختری که با ریتم سینی آموزگار عربی شد!
یازده ساله شدم و عربی برایم آسان نبود. یک آخوند بداخلاق که ازش می‌ترسیدم معلم‌مان بود. از عربی نفرت داشتم. مادرم خواهش کرده بود و هما با ریتم گرفتن پشت سینی چای، عربی یادم داد. هنوز افعال چهارده گانه رو بعد از گذشت آن همه سال حفظم.
یادمه که یک دفترچه یادداشت برام جایزه خرید. همه رو مدیون هما خانوم هستم که همیشه دختر خنده رویی بود. حتا وقتی که برای مورچه‌ها دانه برنج می‌ریخت و می‌خندید: اونها هم مثل ما خلق خدا هستند. با اصرار از من می‌خواست اگر در درس‌هایم مشکل دارم بهش خبر بدهم. لب طاقچه‌شان دو عکس جوان با هیبت و غرور خودنمایی می‌کردند و من همیشه دوست داشتم بزرگ که شدم شکل آنها بشوم.
هیچ وقت نتونستم بپرسم آن دو جوان داخل قاب عکس‌ها کی هستند. فقط یک بار انسی خانوم را پای طاقچه دیدم که قاب‌ها را تمیز می‌کرد و آهسته اشک می‌ریخت.
تصویر انسی خانوم با صدای شجریان هنوز در ذهنمه؛
«قد خمیده ما سهلت نماید اما،
بر چشم دشمنان تیر از این کمان توان زد».
پدر به جرم سرپیچی از دستور مافوق سال پنجاه و هفت از ارتش شاه اخراج شده بود. بعد از انقلاب هم به گفته خودش به نعلین و عمامه کرنش نکرده بود. بی‌حقوق و بیمه رها شده بود در فضای خفقان روزهای وحشتناک دهه شصت. ضربه شصت را همه چشیده بودند.
شبونه دیوار یکی از اتاق‌های رو به کوچه را با راهنمایی دایی‌ام که در شهرداری بود تبدیل به کرکره کرد و بقالی راه انداخت. بعدازظهرها که خلوت‌تر بود به هوای محمود آقا زودتر مغازه رو باز می‌کرد و بعدها برای مادرم تعریف کرده بود که محمود آقا هم با جریان مصدق سر و سری داشته و مدتی هم سابقه زندانی.
همه اینها را وقتی فهمیدم که مادرم دیده بود گاهی در حیاط یا کوچه هما همان دختر همسایه با برادرم علی پنهانی صحبت می‌کنند. یک بار که علی داشت به کمک مادرم حیاط را می‌شست صدای مادر می‌آمد که: خب اگر می‌خواهی‌اش دختر خوبیه. کسی حرفی نداره! اما درست نیست این یواشکی حرف زدن‌ها. خوبیت نداره. نون و نمک همو خوردیم با انسی خانوم. علی فقط حیاط را می‌شست.
پدر گفت چکار کنم زن؟ علی حرف درست نمی‌زنه که. رفتند برای پسر حشمت دزده خواستگاری کردند از هما. محمود آقا هم جواب رد داده. خب این یعنی چراغ سبز به ما دیگه و من چقدر بدم می‌اومد از پسر حشمت دزده. یک بار بی‌دلیل پس گردنی زد به من که به کسی نگفتم چون شر بود.
با اون کتونی‌های چینی و سر شوره زده و لباس‌های کثیف که عکس خمینی هم روی سینه‌اش بود. همیشه خدا یک پاش تو مسجد بود. انگار از گونی ماسه در اومده بود. از بعد از ظهر جوراب‌هاش تو جیبش آویزون بود تا غروب. یک بار هم به علی ما غریده بود چرا آستین کوتاه می‌پوشی؟ این همه شهید ندادیم که تو ریشاتو بتراشی. اصلا چرا نمیای مسجد نماز بخونی؟ نکنه اهلش نیستی اصلا؟ حواست باشه‌ها. و پدر به بهانه این که بروم ببینم در حیاط بسته است منو فرستاد بیرون.
احتمالا همان شب به مادر گفته بود اون دو قاب عکس لب طاقچه اتاق محمود آقا اینا پسرهای محمودآقا هستند که یکیشون بهمن پنجاه و هفت شهید شده و دیگری همین امسال به جرم محاربه علیه رژیم آخوندها در اوین. ای کاش آن سال‌ها کودکی ده ساله نبودم.
علی ما اصلا این اخلاق‌ها را نداشت که شب به خونه نیاد. یا اگر پیش می‌اومد نیمه شب می‌رسید. نه مثل الان که دو روز بود بی‌خبر بودیم ازش. پاییز رد شده بود و زمستان سختی بود. بهمن شصت بود. دو روز حال خراب مادر و دلشوره پدر. روز سوم محمودآقا لب باز کرده بود که هما دخترش هم ناپدید شده.
یعنی با هم فرار کرده بودند؟
مگه کسی مخالف ازدواج‌شون بود؟ نه. پس فرار منتفی بود. محمودآقا به پسر حشمت دزده جواب رد داده بود و از تهدیدهاش هم نترسیده بود.
محمودآقا سال سی و دو از تانک‌های زاهدی نترسیده بود از یک بزغاله باید بترسه؟ کلانتری، پزشک قانونی و بیمارستان‌ها و… همه را گشته بودند. هر دو غیب شده بودند. چهار روز گذشت تا یک غروب سرد صدای در بلند شد. شدت صدای در یعنی پابرهنه دویدن من، بلند شدن مادر و آقام. هما بود که لنگ لنگان پابرهنه خود را به حیاط انداخت. با چند حرکت دست و دعوت به آرامش هاج و واج ماندن پدر و قیل و قال مادرم را مدیریت کرد: چیزی نیست. گلوله رد شده. مردنی نیستم. خورده به ساق پا. کسی تعقیبم نکرد. فقط شرمنده نباید به خانه می‌رفتم. مرهم بود و بغض و لبخند.
به مامان و بابام سلام برسونید و بگید حلالم کنند. خون بود و صدای پدر: علی پس چی؟ و هما همچنان به نظرم دختر خنده رویی بود و در بینابین لب‌هایش نوشته بودند که علی به دو برادرم پیوست. هوا ابری بود و صورتش گل انداخته بود. با یک استراحت و پانسمان و چند نگاه تمام‌نشدنی از دختری که هرگز لبخند یادش نمی‌رفت و با احتیاط نیمه شب برای همیشه از خونه ما رفت. موقع رفتنش دیدم که دل آسمون سرخ بود…
تابستانی که دختر همسایه ما برنگشت
هفت سال گذشت و آن روز پیراهن مشکی محمودآقا و قد خمیده‌ترش هنوز یادم هست. مهرماه شصت و هفت نیاز به هیچ توضیحی نداشت. بریده و کوتاه به پدرم رسانده بود که قرار است فقط بگویند کجا دخترت رو دفن کردیم که هنوز نگفته‌اند و نشونی درستی نمی‌دهند.
در رابطه با جنبش دادخواهی بیشتر بخوانید
فقط بچه من نبوده که هزاران خانواده سردرگم و حیران‌اند. عکس هما کنار برادرهاش خودنمایی می‌کرد. ما هم عکس علی را لب طاقچه گذاشته بودیم. ای کاش عکس علی‌مون را می‌آوردند کنار این عکس‌ها تا برادرم تنها نماند. انگار یک خانواده جدید بین خانواده‌های ما شکل گرفته بود که تازه داشتم با آن خانواده آشنا می‌شدم. نیرویی درونم بیدار شده بود. سوره‌هایی که با کمک هما حفظ کرده بودم برام ارزشمند بودند و موقع نماز همان‌ها را می‌خواندم. درونم چیزی جوشیده بود و داشت جوانه می‌زد. همون چیزی که پسر حشمت دزده ازش می‌ترسید. انگاری شاید همون حلوای سفره بی بی حور اثر کرده که از زندانی شدن و بالاترش ترسی به دلم راه نمی‌دهم.
سی و چند تابستان از بعدازظهرهای داغ زده گذشت و راجع به آن دلشوره های بی‌پایان وحشتناک آن سال مطالبی را می‌خواندم. نام و عکس یکی از عوامل جنایتکار آن سال‌ها را می‌بینم و در جا می‌شناسم. پسر حشمت دزده بود که از هما دختر همسایه خواستگاری کرده و جواب رد شنیده بود و تلافی کرده بود.
در عکس همچنان چرکین و شوره زده با چشمانی نفرت زده دیده می‌شد که پشت سرش عکس خمینی آویزان است. با یقین تمام برگه‌ای از دفتر یادداشتی که هما به من داده بود جدا می‌کنم و درخواستی با خودکار قرمز برای جنبش دادخواهی می‌نویسم. به نام خدا برای خواهرم مریم که لبخندش مرهم من است و برادرم مسعود که تمام وسعت درد مرا می‌داند.
