اعتراضات دانش‌آموزی فریاد نسلی است که نمی‌خواهد هزینه سال‌ها بحران آموزشی و تصمیمات ناعادلانه را بپردازد.
اعتراض‌های اخیر دانش‌آموزان در شهرهای مختلف ایران علیه تأثیر قطعی معدل در کنکور، تنها یک اختلاف نظر بر سر شیوه سنجش آموزشی نیست؛ بلکه بازتابی از بحرانی عمیق‌تر است که سال‌هاست بر جامعه ایران سایه انداخته است. نسلی که امروز برای کنکور آماده می‌شود، بخش مهمی از دوران تحصیل خود را نه در شرایط عادی، بلکه در فضایی آکنده از تعطیلی مدارس، آموزش مجازی، فشارهای روانی و اخراج ، اختناق و سرکوب، تنش اقتصادی خانواده‌ها و بی‌ثباتی‌های اجتماعی سپری کرده است. اکنون همین نسل با سیاستی روبه‌رو شده که قرار است سرنوشت دانشگاهی و شغلی او را تا حد زیادی به نمرات امتحانات نهایی گره بزند؛ نمراتی که در همان شرایط غیرعادی به دست آمده‌اند.
سعیده علیپور، روزنامه‌نگار روزنامه توسعه ایرانی، در گزارش خود که در ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ منتشر شد، این پرسش را مطرح میکند که آیا می‌توان دانش‌آموزانی را که چند سال تحصیلشان تحت تأثیر کرونا، آموزش مجازی و بحرانهای پیاپی قرار گرفته است، با همان معیارهایی سنجید که در دوران عادی مورد استفاده قرار می‌گرفت؟
اعتراضات گسترده دانش‌آموزان در تهران، شیراز، اصفهان، مشهد، تبریز، کرمانشاه و دیگر شهرها، در واقع اعتراض به یک احساس مشترک است؛ احساس اینکه شرایطی نابرابر بر آنها تحمیل شده است.
بیشتر بخوانید
جنگ باندها بر سر اینترنت؛ دو راهکار برای مهار طغیان اجتماعی
محمدرضا نیک‌نژاد، کارشناس آموزش، در روزنامه توسعه ملی صریحا میگوید: بخش بزرگی از آموزش‌ها به شکل مجازی برگزار شد، در حالی که تجربه عملی و پژوهش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد آموزش آنلاین نمی‌تواند جایگزین کامل آموزش حضوری باشد.
او تأکید کرد که بسیاری از دانش‌آموزان احساس میکنند آموزش مؤثر و باکیفیتی دریافت نکرده‌اند و اکنون نگران‌اند که نتیجه همان آموزش ناقص، به‌صورت تأثیر قطعی معدل، آینده تحصیلی آنان را تعیین کند.نیک نژاد تصریح کرد که میان کیفیت آموزشی سال‌های اخیر و شیوه ارزیابی فعلی «ناهماهنگی آشکار» وجود دارد و نمی‌توان از یک سو پذیرفت که آموزش در شرایط غیرعادی برگزار شده و از سوی دیگر همان معیارهای عادی را برای سنجش دانش‌آموزان به کار گرفت.
اما در مقابل، بخشی از سرکردگان آموزشی رژیم و نمایندگان مجلس بر اجرای مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید دارند. استدلال اصلی آنها این است که تأثیر معدل در کنکور به تصویب رسیده و باید اجرا شود. آنان معتقدند این سیاست می‌تواند وابستگی نظام آموزشی به کنکور را کاهش دهد و دانش‌آموزان را به مطالعه مستمر در طول سال‌های تحصیل تشویق کند. در واقع نمایندگان مجلس با یک طرح دستوری و باسمه ای بدون توجه به شرایط بحرانی که خود در آن دست داشته اند قصد دارند آنرا به اجرا در بیاورند
الکس ریس-جونز و همکارانش (از جمله محققان دانشگاه کرنل) در مطالعه‌ای که در مجله Economics Letters منتشر شد، تأثیر آموزش آنلاین اجباری دوران پاندمی را بر عملکرد تحصیلی دانشجویان بررسی کردند. و نتیجه گیری کردند که :
آموزش آنلاین تأثیر منفی قابل توجهی بر یادگیری داشته و دانشجویان به طور متوسط عملکرد ضعیف‌تری نشان دادند.
این کاهش یادگیری در گروه‌های مختلف جمعیتی مشابه بود (یعنی همه دانش آموزان و دانشجویان آسیب دیدند، نه فقط گروه خاصی).
تنها عاملی که تا حدی این آسیب را کاهش داد، استفاده از تکنیک‌های «یادگیری فعال» (active learning) توسط استاد بود؛ اما در شرایط اضطراری و بدون آمادگی (مانند آنچه در ایران رخ داد)، این تکنیک‌ها به کار گرفته نشدند.
موسسه سیاست اقتصادی EPI (Economic Policy Institute در گزارشی در این زمینه مینویسد: آموزش آنلاین بدون دسترسی برابر به اینترنت، تجهیزات و آموزش معلمان، به شدت ناکارآمد است و یادگیری را مختل میکند
عدالت آموزشی از نگاه نظریه‌پردازان
جان دیویی معتقد بود آموزش صرفاً انتقال دانش نیست، بلکه فرایندی اجتماعی است که در ارتباط مستقیم میان معلم و دانش‌آموز شکل می‌گیرد. از این منظر، سال‌های آموزش مجازی را نمی‌توان معادل آموزش حضوری دانست.
همچنین جان رالز در نظریه عدالت خود بر اصل «برابری فرصت‌ها» تأکید میکند. مطابق این دیدگاه، زمانی می‌توان از رقابت عادلانه سخن گفت که افراد از فرصت‌های نسبتاً برابر برخوردار باشند. اگر شرایط آموزشی برای گروهی از دانش‌آموزان نامساعدتر بوده باشد، نتایج حاصل از رقابت نیز الزاماً عادلانه نخواهد بود.
از سوی دیگر، پی‌یر بوردیو جامعه شناس فرانسوی در بررسی های آموزشی خود بارها هشدار داده بود که نظام‌های آموزشی در جوامع نابرابر، اغلب به بازتولید نابرابری‌های اجتماعی منجر می‌شوند. به بیان دیگر، دانش‌آموزانی که از امکانات کمتر یا شرایط دشوارتری برخوردار بوده‌اند، بیش از دیگران آسیب می‌بینند.
آنچه در اعتراضات دانش آموزان بیش از هر چیز جلب توجه می‌کرد این بود که بخش مهمی از دانش‌آموزان و خانواده‌ها احساس میکنند تصمیمات مهم آموزشی بدون توجه به واقعیت‌های زندگی آنان اتخاذ می‌شود.و براساس بحرانهای موجود در حاکمیت بررسی شده لذا سرکوبگرانه و نا عادلانه است
همان ساختاری که در بسیاری از حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نیز نمود آنرا مردم در معیشت، در سیستم فاسد و متکی به چپاول و خاموش کردن صدای هر مخالفی بخوبی لمس میکنند.
به همین دلیل، اعتراضات اخیر را باید فراتر از یک اختلاف درباره معدل و کنکور دید. این اعتراض‌ها بازتاب نارضایتی نسلی است که سال‌ها هزینه بحرانهای مختلف را پرداخت کرده و اکنون نمی‌خواهد هزینه سیاست‌های آموزشی غیرمنعطف را نیز بپردازد.
