هزینه‌های نجومی و رانت گسترده در پروژه‌های خورشیدی، بحران برق و خاموشی‌ها را عمیق‌تر کرده است
بحران برق در ایران در حالی وارد مرحله‌ای تازه شده که اختلافات درون حاکمیت بر سر مدیریت انرژی نیز آشکارتر از گذشته شده است. روزنامه «توسعه ایرانی» در تاریخ ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ گزارشی با عنوان «۲۰۰ همت برای واردات پنل‌های بی‌کیفیت چینی، هدر رفت» ضمن بررسی سیاست‌های دولت در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، به تناقض‌های موجود در آمارهای رسمی اشاره کرده و نسبت به تشدید ناترازی برق در تابستان پیش رو هشدار داده است.
رامتین موثق، نویسنده این گزارش، توضیح می‌دهد که دولت چهاردهم از ابتدای فعالیت خود وعده حل ناترازی انرژی را مطرح کرده بود، اما «در سال ۱۴۰۴ نیز خاموشی‌ها گسترده بود» و اکنون «برخی مقامات از تداوم خاموشی‌ها در تابستان ۱۴۰۵ خبر می‌دهند». این گزارش در حالی منتشر شده که وزارت نیرو از جهش ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر از حدود ۱۲۵۰ مگاوات به بیش از ۵۲۰۰ مگاوات سخن می‌گوید.
اما این ادعا با تردیدهای جدی روبه‌رو شده است. مهدی عرب‌صادق، کارشناس مسائل انرژی که با «توسعه ایرانی» گفت‌وگو کرده، تصریح می‌کند: «چنین آماری صحت ندارد و تنها یک نمایش ویترینی و عددسازی است.»
او در توضیح این ادعا می‌گوید: «اکنون اعلام شده است که ظرفیت این نیروگاه‌ها حدود ۵.۵ برابر شده است اما باید پرسید اگر ظرفیت توانی بیش از ۵ برابر شده است، چرا انرژی آن متناظر با این افزایش نیست؟»
عرب‌صادق با اشاره به تفاوت میان «ظرفیت نصب‌شده» و «انرژی واقعی تولیدشده» تأکید می‌کند: «انرژی ما در همان محدوده گذشته است و با وجود صحبت از ۵۲۰۰ مگاوات توان نیروگاه‌های تجدیدپذیر، انرژی در حدود هزار مگاوات باقی مانده است.»
رانت، واردات و بحران سرمایه‌گذاری
یکی دیگر از محورهای گزارش «توسعه ایرانی» به نحوه اجرای پروژه‌های خورشیدی مربوط می‌شود. عرب‌صادق در این باره ادعا می‌کند: «نیروگاه خورشیدی یک فریب برای دستگاه محاسباتی کشور است؛ انرژی خورشیدی یک فریب و اسم رمز رانت زمین و ارز است.»
بیشتر بخوانید
مسعود رجوی: از عقب‌نشینی و زهر خوردن اتمی رژیم به غایت استقبال می‌کنیم
او همچنین گفت: «بیش از یک میلیارد دلار پول مربوط به نیروگاه‌های خورشیدی در کشور خرج رانت دلالان زمین و ارز شد.»
این کارشناس حوزه انرژی حتی از واردات تجهیزات ساده‌ای مانند پایه‌های فلزی پنل‌های خورشیدی انتقاد کرده و گفته است: «رانت‌خواران حتی پایه فلزی را نیز وارد کرده‌اند»؛
ایران ۹۰ میلیونی به چه میزان برق نیاز دارد؟
برای کشوری با جمعیت حدود ۹۰ میلیون نفر، مصرف برق در روزهای اوج بار تابستان معمولاً بین ۷۵ تا ۸۵ هزار مگاوات برآورد می‌شود. در سال‌های اخیر نیز رکورد مصرف برق ایران از مرز ۷۰ هزار مگاوات عبور کرده است.
در چنین شرایطی، حتی اگر ادعای ظرفیت ۵۲۰۰ مگاواتی نیروگاه‌های خورشیدی را بپذیریم، باید توجه داشت که نیروگاه‌های خورشیدی به دلیل وابستگی به تابش خورشید، تنها بخشی از ساعات شبانه‌روز قادر به تولید برق هستند. به همین دلیل ظرفیت عملیاتی واقعی آنها معمولاً بین ۲۰ تا ۲۵ درصد ظرفیت اسمی است. به عبارت دیگر، ۵۲۰۰ مگاوات ظرفیت نصب‌شده خورشیدی در بهترین حالت معادل حدود هزار تا ۱۳۰۰ مگاوات تولید متوسط واقعی خواهد بود.
تجهیزاتی که به گفته او تولید آنها در داخل کشور به فناوری پیچیده‌ای نیاز ندارد.
بررسی وضعیت شبکه برق ایران نشان می‌دهد مشکل اصلی صرفاً کمبود پنل خورشیدی یا انرژی تجدیدپذیر نیست. فرسودگی نیروگاه‌ها، راندمان پایین بسیاری از واحدهای تولید برق، کمبود سرمایه‌گذاری، تحریم‌ها، فساد ساختاری و رشد مداوم مصرف برق، مجموعه عواملی هستند که ناترازی برق را به یک بحران مزمن تبدیل کرده‌اند.
در همین چارچوب، عرب‌صادق هشدار می‌دهد: «امسال خواهیم دید علیرغم اینکه حدود ۲۰۰ همت تاکنون هزینه برای انرژی خورشیدی به جیب دلالان زمین و پنل خورشیدی واریز شده، عملاً ناترازی‌ها بیشتر می‌شود و خاموشی‌ها افزایش پیدا خواهد کرد.»
در واقع آنچه امروز در صنعت برق ایران مشاهده می‌شود، تنها یک بحران فنی نیست؛ بلکه بازتابی از مشکلات عمیق مدیریتی و اقتصادی است. اختلاف میان آمارهای رسمی و واقعیت تولید برق، موضوعی است که اکنون حتی در رسانه‌های داخلی نیز مطرح می‌شود. هنگامی که یک کارشناس حوزه انرژی از «نمایش ویترینی و عددسازی» سخن می‌گوید و روزنامه‌ای نزدیک به ساختار رسمی کشور نسبت به تشدید خاموشی‌ها هشدار می‌دهد، می‌توان دریافت که مسئله برق نیر به عاملی برای چپاول و غارت اموال مردم تبدیل شده است و رژیم در بن بست موجود قادر به حل آن نیست .
