علویجه، حفر معادن و سپاه پاسداران که نابودی می‌آفریند
هر روز بخش بیشتری از کوه‌های علویجه زیر تیغ معادن سنگ می‌رود. در همین حال، اهالی با هزینه‌ی شخصی برای نجات درختان و حفظ خاک تلاش می‌کنند.
علویجه در محاصره‌ی معادن سنگ
شهر علویجه با حدود ۱۰ هزار نفر جمعیت در بخش مهردشت شهرستان نجف‌آباد استان اصفهان قرار دارد. این شهر در حاشیه چهارکوه و دره‌ی ورزین گسترده شده است. این ارتفاعات بخشی از دیواره‌های شرقی زاگرس‌اند. مرتع طبیعی و زیستگاه گیاهان دارویی نیز در همین دامنه‌ها جای دارد. علویجه حدود ۶۰ کیلومتر با اصفهان فاصله دارد. مردم منطقه سال‌ها این کوه‌ها را تفریحگاه و پشتوانه‌ی زندگی خود می‌دانستند.
پیش از سال ۱۴۰۰ فقط معادن شن و ماسه در منطقه فعال بود. از آن سال معادن سنگ مرمر نیز در شمال شهر آغاز به کار کردند. در خرداد ۱۴۰۴ مردم با تشکیل زنجیره‌ی انسانی به صدور مجوز برای ۳۰ معدن اعتراض کردند. اهالی این روند را کوه‌خواری می‌نامند. در اردیبهشت ۱۴۰۰ نیز مجوز یک معدن تازه در شمال شهر صادر شده بود. آن معدن سومین واحد منطقه بود و واکنش‌های گسترده‌ای برانگیخت. پیش‌تر نیز مردم علویجه کارزاری اینترنتی علیه فعالیت معادن راه انداخته بودند.
ساکنان می‌گویند معادن بسیار نزدیک به شهر فعالیت می‌کنند. تردد کامیون‌های سنگین، گرد و غبار و صدا آرامش مردم را برهم زده است. به گفته مسئولان محلی، پیش از آغاز بهره‌برداری هیچ مشورتی با مدیران شهری انجام نشده است. شمال شهر و دره‌ی ورزین بیشترین فشار را تحمل می‌کنند. اعتراض علویجه به معادن، موضوع تازه‌ای نیست و سابقه‌ی چندساله دارد.
کوه، مرتع و خاکی که از دست می‌رود
تخریب در علویجه فقط به برداشت سنگ محدود نمی‌ماند. پوشش گیاهی، گیاهان دارویی و لایه‌ی حاصلخیز خاک نیز همراه سنگ از میان می‌روند. شهروندان از کم‌شدن منابع آبی و فرسایش دامنه‌های کوه‌ها سخن می‌گویند. زیستگاه جانوران منطقه با گسترش معدن‌کاری هر سال تنگ‌تر می‌شود. کوهی که ریشه درختان را نگه می‌داشت، اکنون دیگر نیست. حفر معدن عمدتا با ایجاد جاده و انباشت نخاله همراه است. کاهش پوشش گیاهی نیز فرسایش دامنه‌ها را شدت می‌بخشد.
مراتع و زمین‌های کشاورزی اطراف نیز زیر گرد و غبار آسیب می‌بینند. بخشی از این اراضی سال‌ها منبع علوفه و درآمد خانوارهای محلی بوده است. معادن به زندگی کشاورزی و دامداری ساکنان لطمه زده‌اند. مردم این پیامد را بیش از همه در معیشت خود حس می‌کنند. باغ‌های هلو که نام این شهر را بر سر زبان‌ها انداخته بود، امروز بیشتر به زمین بایر تبدیل شده‌اند. اهالی کاهش آب و گرد و غبار معادن را از دلایل این وضع می‌دانند.
بیشتر بخوانید
۳۱ استان، ۳۱ روایت از گرانی؛ تورم خوراکی‌ها در هرمزگان به ۱۵۰ درصد رسید
جبران آسیب‌های این‌چنینی در اقلیم اصفهان که خشک و نیمه‌خشک است، سال‌ها زمان می‌برد. خاک از دست‌رفته به‌سادگی بازنمی‌گردد و پوشش گیاهی کوهستان کند رشد می‌کند. اهالی می‌پرسند آیا قرار است چیزی از این طبیعت برای نسل‌های بعد بماند؟ آنان همچنین می‌پرسند چرا کسی درباره تراشیده‌شدن کوه‌ها پاسخگو نیست؟ ساکنان گردشگری طبیعی و کشت گیاهان دارویی را ظرفیت‌های بومی منطقه می‌دانند. به باور آنان، این ظرفیت‌ها کم‌خطرتر از بهره‌برداری معدنی‌اند. ارتفاعات کوه‌های زاگرس نقش بسیار مهمی در تأمین آب این مناطق دارند. از دست رفتن پوشش آن‌ها پیامدی فراتر از یک شهر دارد.
صاحبان معادن و خلأ نظارت
به گفته اهالی و فعالان محلی، مالکان بخش بزرگی از معادن علویجه به نهادهای حاکمیتی وابسته‌اند. آنان از سپاه پاسداران، ستاد اجرایی فرمان امام و بنیاد مستضعفان نام می‌برند. تصاویر منتشره از ۳ معدن در حال حاضر فعال این منطقه نام قرارگاه خاتم‌الانبیاء سپاه را نشان می‌دهد. اهالی همچنین بهره‌برداران را غیربومی می‌دانند و می‌گویند سودی نصیب شهر نمی‌شود.
بنا بر گزارش‌ها، معدنکاران منطقه از نصب تابلوی شناسنامه معدن خودداری کرده‌اند. این رویه شناسایی بهره‌بردار را برای مردم دشوار می‌کند. شماری از اهالی نیز علیه بهره‌برداران شکایت تنظیم کرده‌اند. روند رسیدگی به این شکایت‌ها برای مردم روشن نیست. اهالی از هویت بهره‌برداران و سهم شهر از درآمد معادن می‌پرسند. نبود استعلام زیست‌محیطی مردم را در برابر مجوزهای وزارتی بی‌دفاع گذاشته است. به گفته ساکنان، حتی فعالیت قانونی معادن نیز باید در صورت آسیب به طبیعت بازنگری شود.
مجوز این معادن را وزارت صنعت، معدن و تجارت صادر کرده است. درباره معادن بیرون از مناطق حفاظت‌شده از سازمان حفاظت محیط زیست استعلام نمی‌شود. مرجان شاکری، افزوده است الزامات زیست‌محیطی در این معادن چندان رعایت نمی‌شود. مرجان شاکری، مدیرکل محیط زیست اصفهان، از مجوزهای پیش از قرارگرفتن منطقه زیر نظر این سازمان و حق مکتسبه صاحبان معدن سخن گفته است. او تأکید کرده است سازمان پیگیر و مطالبه‌گر خسارت‌های زیست‌محیطی این معادن است.
هزینه‌ی مردم، حمایت از معدنکار
شهروندان علویجه برای زنده نگاه‌داشتن درختان و نهال‌های تازه آب حمل می‌کنند و هزینه آن را از جیب می‌پردازند. این تلاش داوطلبانه در کنار دامنه‌های تراشیده‌شده انجام می‌شود. حفاظت از طبیعت شهر عملاً بر دوش مردم افتاده است. ساکنان می‌پرسند چرا تخریب‌کنندگان با خیال راحت ادامه می‌دهند؟
در سوی دیگر، سیاست‌های حاکمیت ملایان بیشتر به هزینه‌های معدنکاران شرکت‌های خودی‌های حکومتی، نظر دارد. با این حال، شرایط دشوار فقط برای معدنکاران مطرح می‌شود، نه برای کوه‌ها و مراتع علویجه. بحث در مورد هزینه معدن‌داران بیشتر از موضوع هزینه‌های محیط زیستی است.
اما در اظهارات یادشده اشاره‌ای به جبران خسارت زیست‌محیطی علویجه دیده نمی‌شود. بنا بر اظهارات اهالی، حفر معدن در این مناطق، به بهبود معیشت مردم و ابعاد توسعه‌ای نینجامیده است. به گفته‌ی اهالی، سهمی از درآمد معادن نیز به مردم شهر نمی‌رسد. هزینه‌ی تخریب کوه‌ها و مراتع در همان منطقه باقی می‌ماند. مردم علویجه این هزینه را هر روز با چشم خود می‌بینند. کوه‌های تراشیده‌شده از بسیاری نقاط شهر به‌روشنی دیده می‌شوند.
منابع
- ۱. معدن در محاصره هزینه، جهان صنعت، ۱۷ مهر ۱۴۰۵
- ۲. نااطمینانی زیر پوست معدن، دنیای اقتصاد، ۶ مهر ۱۴۰۵
- ۳. اعتراض مردم اصفهان به کوه‌خواری؛ معادن سنگ علویجه به تهدیدی برای معیشت مردم تبدیل شده‌اند، تجارت‌نیوز، ۱۸ خرداد ۱۴۰۴
- ۴. معدن‌خواری در سکوت خبری؛ باز هم پای سپاه در میان است؟، ایران‌وایر، ۱۲ بهمن ۱۴۰۰
- ۵. زخم تیشه معدن کاری بر پیکره کوه‌های بی‌پناه علویجه؛ نگرانی مردم به گوش مسئولان نرسید؟، خبرگزاری دانشجو، ۳ آبان ۱۴۰۱
- ۶. واگذاری کوه‌ها در علویجه؛ واقعیت یا شایعه؟، باشگاه خبرنگاران جوان، ۱۰ آبان ۱۴۰۰
