سایپا و ۴۰ هزار خودروی ناقص؛ نقدینگی و ارز در خط تولید
بررسی آمارهای منتشرشده از عملکرد گروه خودروسازی سایپا تا ابتدای مهر ۱۴۰۵ از تداوم چالش‌های جدی حکایت دارد. بر اساس گزارش‌ها، این شرکت از ابتدای سال جاری نزدیک به ۴۰ هزار دستگاه خودروی ناقص تولید کرده است.
خودروی ناقص در سایپا
خودروی ناقص به خودرویی گفته می‌شود که خط تولید را ترک کرده، اما قطعه‌ای از آن کم است. چنین خودرویی تا رسیدن قطعه مفقود قابل تحویل نیست. بنابراین تکمیل چنین خودرویی به تأمین دوباره قطعه وابسته است، نه به ظرفیت خط تولید. حدود ۴۰ هزار دستگاه از این نوع در سایپا گزارش شده است.
این رقم نشان‌دهنده مشکلات موجود در زنجیره تأمین و فرآیند تولید این خودروساز است. هر کمبود قطعه، خودرو را در پارکینگ نگه می‌دارد. سرمایه به‌کار رفته در آن نیز تا تکمیل خودرو بلااستفاده می‌ماند. این وضعیت نشان می‌دهد مشکل تنها در ساخت خودرو نیست و به تأمین مالی پیوند خورده است.
تولید ناقص، مواد و نیروی انسانی را مصرف می‌کند، اما فروش و درآمد را به تأخیر می‌اندازد. بنابراین هزینه‌ی ساخت پرداخت می‌شود و بازگشت آن عقب می‌افتد. این فشار مستقیماً به منابع مالی شرکت منتقل می‌شود. هر خودروی ناقص، سرمایه‌ای است که هنوز به پول نقد تبدیل نشده است.
نقدینگی و ارز؛ ریشه‌ی کمبود قطعه
گزارش‌ها، مشکلات نقدینگی و ناتوانی در تأمین ارز را از عوامل اصلی تولید ناقص می‌دانند. قطعه‌سازان داخلی برای ادامه تأمین به دریافت به‌موقع مطالبات نیاز دارند. قطعات وارداتی نیز بدون ارز در دسترس نخواهند بود. این استدلال به پیوند میان پول، ارز و قطعه تکیه دارد. حتی قطعه کم‌ارزش نیز می‌تواند تکمیل خودرو را متوقف کند.
وقتی پرداخت‌ها عقب بیفتد، قطعه‌ساز تحویل را کند می‌کند. وقتی ارز تأمین نشود، سفارش قطعه وارداتی متوقف می‌ماند. هر دو مسیر به یک نتیجه می‌رسد: خودرویی که یک قطعه ندارد. در هر دو حالت، تکمیل خودرو به تأمین مالی بستگی دارد.
بیشتر بخوانید
چرا با وجود آتش‌بس وضعیت اقتصادی مردم هر روز بحرانی‌تر می‌شود؟
این سازوکار یک حلقه‌ی بسته می‌سازد. خودروی ناقص فروش را به تأخیر می‌اندازد. تأخیر در فروش و تحویل، نقدینگی را کم می‌کند و توان خرید قطعه را کاهش می‌دهد. به این ترتیب، مشکل مالی به مشکل تولید و سپس به مشکل مالی بعدی تبدیل می‌شود.
تعهدات معوق و فشار بر مشتریان
تأخیر در تحویل خودروهای فروخته‌شده به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مشتریان تبدیل شده است. آمار تعهدات معوق تا پایان مرداد ۱۴۰۵ نشان می‌دهد سایپا ۹۶ هزار و ۸۱۲ دستگاه خودروی تحویل‌نشده دارد. این رقم بیشترین تعهد معوق میان خودروسازان مورد بررسی است. هر دستگاه از این تعداد، مشتری‌ای است که منتظر تحویل مانده است.
مجموع تعهدات معوق شش خودروساز کشور ۱۱۱ هزار و ۱۶۷ دستگاه برآورد شده است. سهم سایپا از این رقم حدود ۸۷ درصد است. پنج خودروساز دیگر روی هم حدود ۱۴ هزار و ۳۵۵ دستگاه تعهد معوق دارند. تفاوت این سهم با دیگر خودروسازان چشمگیر است.
بسیاری از خریداران پس از گذشت موعد مقرر قراردادها همچنان در انتظار تحویل خودروی خود هستند. حجم بالای خودروهای ناقص و تعهدات معوق، فشار مضاعفی بر منابع مالی و عملیاتی شرکت وارد کرده است. پاسخگویی به مشتریان نیز دشوارتر شده است. تعهدات معوق بر اعتماد خریداران نیز اثر می‌گذارد.
بلاتکلیفی واگذاری سایپا
موضوع واگذاری گروه خودروسازی سایپا نیز همچنان در بلاتکلیفی قرار دارد. برای تعیین تکلیف این پرونده تا پایان شهریور وعده داده شده بود. با وجود این وعده، هنوز تصمیم نهایی اعلام نشده است. پرونده از وعده شهریور فراتر رفته و به مهر ۱۴۰۵ رسیده است.
بررسی پرونده به جلسات هیات وزیران موکول شده است. تصمیم نهایی هنوز در دستور کار هیات وزیران است. به گفته گزارش‌ها، این وضعیت می‌تواند اصلاح ساختار مدیریتی، تأمین مالی و برنامه‌های توسعه‌ای شرکت را با چالش بیشتری روبه‌رو کند. مشتریان نیز در انتظار روشن شدن آینده‌ی تحویل‌ها هستند.
تا تصمیم هیات وزیران، وضعیت واگذاری سایپا همچنان نامشخص است. در این فاصله، منابع مالی زیر فشار تعهدات معوق و خودروهای ناقص قرار دارند.
وارد شدن ارگان‌های نظامی مانند سپاه پاسداران در دو شرکت بزرگ خودروسازی، یعنی ایران‌خودرو و سایپا که از سال‌ها قبل توسط افرادی مانند منوچهر منطقی، مدیر پیشین شرکت ایران خودرو و امیرعلی حاجی‌زاده فرمانده معدوم هوافضای سپاه پاسداران مطرح شده و بخشی از آن اجرایی شده بود اکنون نتیجه خود را دارد می‌دهد!!!
منابع
- ۱. ۹۶ هزار خودروی معوق سایپا؛ وعده شهریور عملی نشد/ شاهین در صف تحویل تا پایان سال، سلامت‌نیوز؟ نه، خبرگزاری دانشجو ۱۸ مهر ۱۴۰۵
- ۲. آمار تعهدات معوقه خودروسازان تا پایان مرداد ۱۴۰۵ مشخص شد، دیده‌بان ایران ۱۳ مهر ۱۴۰۵
