از: دکترخلیل خانی
امروزه اهداف سیستم‌های سلامت در سه مقوله کلی ارتقـای سـلامت، پاسخگویی و فراهم سازی نظام مشارکت مطلوب مـردم عنوان می‌شود و دولت‌ها موظفند کلیه تلاش‌های خود را در جهت ارتقای سلامت مردم معطوف سازند و بررسی‌ها نشـان داده اند توسعه پایدار بدون توّجه کافی و پرداختن به مقوله سلامت میسر نخواهد شد.
چالش دفع زباله و سلامت محیط زیست
وضعیت سلامت هرفرد، جامعه یا هرملّت ازتـأثیر متقابـل دو زیست محـیط تعیین می‌شود: یکی؛ محیط درونی انسـان و دیگـری محـیط پیرامـونش (محیط زیست). بیماری‌ها به علت برهم خوردن توازن موجود بین انسان و محیط زیستش روی می‌دهد وپرواضح است که پیشگیری، درمان و مبارزه با بیمـاری‌ها بـدون شـناخت کامل ازمحیط زیست انسان بسیار دشوارخواهد بود.
هرموجود زنـده‌ای از مـواد پیرامـون خود به نحوی استفاده کرده و مواد زایدی را نیز به محیط دفع می‌کند. بنـابرایـن، بهسازی وتوّجه بنیادین به بهداشت محیط از ارکان پیشگیری و درمان بیماری‌ها وحفظ سلامت انسان‌ها خواهدبود.
حفاظت از بهداشت محیط به خصوص دفع زباله ها و ضایعات دور ریخته با وسواس بی نظیری درتمام حکومت‌های برخاسته ازرأی مردم مدیریت میشوند. معمولاً تیمی ازکارشناسان، دانشمندان برترحیطه زیست محیطی، مهندسین وتکنسین‌های مجّرب این وظیفه حیاتی را عهده دارهستند. ازقبل چنین فعالیت‌هایی، کسب وکارهای گوناگون وکارخانجات متعددی وارد بازارکارشده که همراه باخود اشتغالزایی بی شماری را رقم زده است.
بهداشت محیط زیست یعنی چه؟
بنابرتعاريف موجود، بهداشت محيط به منزله كنترل تمام عوامل محيطی است كه بطور مستقيم يا غير مستقيم، به شكل حاد یا به مرور، سلامت انسان‌ها را تهديد مي‌كند. یا بعبارتی؛ کنترل عواملی از محیط زندگی که به نوعی روی سلامت جسـمی، روانـی، اجتمـاعی وسیاسی انسان تاثیر می‌گذارد را شامل می‌شود.
بنابراين، بهداشت محيط در سلامت جامعه نقش زیربنایی دارد. این مقوله زیرمجموعه ای ازموضوع محيط زيست است، که امریست حیاتی و ماورای هرگونه طبقه‌بندی اجتماعی، ابعاد بسيار گسترده فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی دارد و مشکلات عدم توّجه به آن همه آحاد جامعه را درگیرمی‌کند.
وقتی به مباحث مطرح شده در ساز و كارهای مربوط به بهداشت محيط توجه مي‌كنيم، نقطه اشتراك زيادی در موضوعات آن با مسايل مربوط به محيط زيست و حفاظت از آن، مشاهده می‌کنیم.
موضوعاتی نظیر راهكارهای كنترل آلودگی هوا، خاك، آب، مواد غذايی سالم، دفع پسماند، دسترسی به آب آشاميدني سالم، جمع‌آوری زباله و تصفيه فاضلاب و غيره….
با توّجه به اهمیت فوق‌العاده موضوع، رسيدن به استانداردهای جهانی بهداشت عمومی در محيط های مختلف اجتماعی و انفرادی، لازمه برنامه‌‌‌ريزی و مديريت علمی درباره آنها است. اينها خود دلايلی برارتباط تنگاتنگ برای مدیریت همآهنگ وارگانیک ميان دستگاه‌های متولی بهداشت عمومی، بهداشت محیط و محيط زيست با يكديگر و ساير حوزه های مربوطه است.
تولید زباله در ایران چند برابر استاندارد دنیا!
درایران با یک محاسبه معمولی و فرض اینکه میزان زباله سرانه تولیدشده یک کیلودر روز محسوب شود، زباله‌ای بالغ بر ۸۵۰۰۰ تن مواد زاید جامد تولید می‌شود که در مقایسه بااستانداردهای جهانی ۲۰۰ تا۳۰۰ گرم زباله روزانه، تفاوت فاحشی دارد. باتوّجه به ازیاد جمعیت و توسعه صنایع به گونه‌ای که درکشور مطرح است، موجب افزایش مواد زايد جامد شده و بالطبع تغييرات فيزيكی وشيميايی ناشی ازآنها را بدنبال دارد. بطوريكه برنامه های جمع‌آوری و دفع زباله بصورت موجود جوابگوی نيازهای اين بخش ازكارنخواهد بود.
این بخش عمده ازخدمات دولتی درایران آخوندزده امریست به فراموشی سپرده وعدم مدیریت علمی وتوّجه کافی به این بخش مهم از بهداشت محیط درخلال این ۴۳ سال بصورت‌های مختلف درجای جای کشور نمادش رانشان داده است. ادامه روندفعلی تولید زائدات، امر جمع‌آوری، دفع، بازيافت و اصولا مديريت مواد زايد جامد و مایع در ايران، با توجه به نوع و کمیت زباله‌های تولید شده، تفاوت فاحشی بااستانداردهای جهانی دارد و خواهدداشت. لذا، ماورای بكارگيری هر گونه تكنولوژی، بدون داشتن مدیریت مردمی، برنامه‌ریزی دقیق علمی، عدم آگاهی واقعی ازمشکلات وضایعات ناشی ازامرحیاتی بهداشت محیط، شناخت موادو سازگاری این عوامل بامحیط محلی كار بیهوده وبدون نتیجه ایست.
بهداشت محیط و سلامت انسان
درادامه، باید به وجود ۷۰درصد مواد آلی قابل کمپوست و بیش از۴۰درصد رطوبت در زباله های خانگی ایران از یک سو اشاره کرد، و ازسویی دیگربه شرایط اقلیمی، آب و هوایی و شرایط زیست مختلف با سبک و فرهنگ منحصربه خود. همه این متغیرها، دلیلی روشن براهمیت شناخت علمی ازموضوع وبکارگیری تکنولوژی مناسب درشرایط خاص است. آموختن ازسالیان تجربه های مؤثرملّی وبین‌المللی درجمع‌آوری و دفع زباله وپسماند، می‌تواند هزینه هنگفت وضایعات تابعه آنرابه گونه فاحشی برای شهرداری‌ها کاهش دهد. توّجه به این امر، نشانگر اهمیت این مسئله در برنامه های محیط زیست یک کشوراست.
توجه به امر بهداشت و سلامت جامعه و رعايت جنبه های پيشگيری امراض قبل از درمان، ضرورت توّجه کافی به سيستمهای جمع‌آوری و دفع مواد زايد راكه مسبب اصلی آلودگی در شهرها و روستاهای كشور است، امری حیاتی برای دولتمردان می‌کند.
اشاعه بيماری‌های مختلف واگیردار، بروز وبا، انواع بيماری‌های پوستی، سلسله بيماری‌های سرطان‌زا و سكته های ناگهانی در جوامع كنونی كه معمولا به مواد فساد‌پذير و پسمانده‌های شيميايی محيط زيست نسبت داده می‌شود، ماحصل تداخل صدها نوع مواد سمی و عفونت‌‌زا ناشی از زباله‌های شهریست. انتشار این قبیل مواد و آلودگی‌ها در آب، خاك و هوا، زندگی روزمره ما را مورد تهدید قرارمی‌دهد… ادامه دارد
❊ دکتر خلیل خانی کارشناس محیط زیست و فعال حقوق بشر است. او دارای مدرک دکترا در رشته اکولوژی، گیاه شناسی و مطالعات محیطی از آلمان است و در دانشگاه تهران و دانشگاه دولتی هسن آلمان تدریس کرده است. او همچنین دارای دکترای روانشناسی پزشکی از ایالات متحده است.
