رئیسی روز چهارشنبه برای یک دیدار یک روزه وارد سریلانکا شد. هدف اصلی سفر رئیسی به سریلانکا موضوع پرداخت ۲۵۱میلیون دلار بدهی نفتی سریلانکا مطرح می‌شود. رئیسی بصورت تهاتری یعنی مبادله کالا با کالا با سریلانکا نفت عرضه می‌کرد و چای سریلانکایی وارد می‌کرد. به گفته منابع مطلع چای وارد شده به ایران از سریلانکا چای نامرغوب و به‌عبارتی نامرغوب‌ترین چای این کشور بود که به‌حکومت ایران می‌فرستاد. آن‌چه که در این رابطه باید یادآوری کرد واردات گسترده چای موجب آسیب جدی به‌تولید داخلی چای در کشور شده است.
مختصری در رابطه با اهمیت چای سریلانکا
اساسا تولید چای در کشور سریلانکا توسط انگلیسی‌ها که این جزیره مستعمره آن‌ها بود در سال ۱۸۵۸آغازشد.
کشور سریلانکا نام قبلی آن سیلان بود و تا سال ۱۹۷۲به این اسم نامیده می‌شد. هم‌چنین این جزیره معروف به جزیره چای بود. چنین نامگذاری به‌دلیل اهمیت چای این کشور بود. در ابتدای قرن فعلی قرن ۲۱ تولید چای در سریلانکا ازسالانه ۳۰۰هزار تن بیشتر رفت. چای صادراتی سریلانکا چای سیاه است و به اسم چای سیلان معروف است.
ایران با وجود کشت چای در شمال چرا به واردات وابسته شده است؟
کشت چای در شمال ایران از دیر باز صورت می‌گرفت. چای لاهیجان هم‌چنان در کشور معروف است. درخواست چای در بازار ایران سالانه بطور تقریبی حدود ۱۰۰هزارتن است. توان تولید کنندگان داخلی سالانه ۲۵تا ۳۰هزار تن یعنی یک چهارم تقاضای بازار است. آمار‌هایی که حکومت ایران ارائه می‌دهد بعد از روی کارآمدن دولت رئیسی واردات چای به ایران به ۸۰درصد بازار مصرف رسیده است. که این رقم وابسته‌تر شدن حکومت ایران را نشان می‌دهد.
صادق حسنی مدیر اجرایی سندیکای کارخانه‌های چای شمال کشور در فروردین ۱۴۰۲اعلام کرد که واردات چای بی‌رویه است. این باعث شده است که کارخانجات داخلی ضرردهی داشته باشند. هم‌چنین توان پرداخت بهای برگ سبز چای را به سازمان چای ندارند. حسنی هم‌چنین گفت: «این امر سبب شده در اتفاقی بی‌سابقه ۱۰۵میلیارد تومان از مطالبات چایکاران از سازمان چای در سال ۱۴۰۲به سال ۱۴۰۳منتقل شود». در ادامه حسنی با یادآوری فساد شرکت چای دبش که هنوز رئیسی از افشای مدیران آن خودداری می‌کند می‌گوید: «در نتیجه تخلفاتی که از سوی شرکت چای دبش سر زد، واردات چای از میانگین هر ساله به میزان قابل‌توجهی تجاوز کرد».
چای سیلان عمده‌ترین نوع چای وارداتی به ایران
حکومت ایران در چند دهه گذشته جزو ۱۰کشور اصلی وارد کننده چای سیلان بوده است. و واردات آن نزدیک به ۴۰هزار تن رسید. این میزان در سال ۲۰۲۰شدیدا کاهش یافت و به ۱۵هزار تن افت کرد.
دولت سریلانکا با خلف وعده نامرغوب‌ترین چای را به ایران صادر می‌کرد. در این رابطه مسعود دانشمند عضو اتاق بازرگانی حکومت در دی‌ماه ۱۴۰۰گفت: «سریلانکا به‌جای بدهی نفتی خود به ایران چای درجه ۲و ۳و نامرغوب که بازار جهانی آن را نمی‌خرد، به اسم چای درجه یک به ایران می‌دهد و ما هم ناچار هستیم که از آن‌ها بگیریم».
در همین زمینه
فساد ۳/۳ میلیارد دلاری در واردات چای!
نفت در برابر چای برای دور زدن تحریم‌ها
دولت رئیسی برای دور زدن تحریم‌های اقتصادی غرب علیه حکومت خامنه‌ای اقدام به معاملات تهاتری کرد. این معاملات بطور خاص با کشورهایی که خریدار نفت و انرژی ایران بودند صورت می‌گرفت. دولت رئیسی در این زمینه بیشترین تلاش را کرد. یکی از کشورهایی که بصورت تهاتری با حکومت ایران قرار داد بست دولت سریلانکا بود. هم اکنون سریلانکا ۲۵۱میلیون دلار بدهی نفتی به حکومت ایران دارد.
حکومت سریلانکا به‌دلیل کمبود شدید ارز بدهی‌های حکومت ایران را نمی‌دهد چون توان پرداخت آن را ندارد. به‌همین دلیل از صادرات چای به ایران در برابر بدهی‌هایش استقبال می‌کند. در همین رابطه سفیر حکومت ایران اشجع زاده می‌گوید: «اگر ما این کار را نمی‌کردیم، یقین بدانید سریلانکا تا مدت‌ها تلاشی برای پرداخت این بدهی ۲۵۱میلیون دلاری به ایران نداشت». درهمین رابطه لازم به یادآوری است که سریلانکا بیش از ده سال است که پول دو محموله نفتی صادراتی از ایران را نپرداخته است.
قرارداد تهاتری بین ایران و سریلانکا
قرارداد مبادله نفت در برابر چای میان ایران و سریلانکا در دسامبر ۲۰۲۱بسته شد. اما انتقال چای به ایران به‌دلیل بحران‌های اقتصادی سریلانکا به‌تعویق افتاد. بحران‌های اقتصادی باعث کناره‌گیری رئیس جمهور وقت سریلانکا گوتابایاراجا پاکسا گردید. در سال ۲۰۲۳دولت سریلانکا ۲.۹میلیارد دلار کمک مالی از صندوق بین المللی پول دریافت کرد.
بعداز دریافت کمک از صندوق بین المللی مجددا سهم چای سیلان در بازار ایران افزایش یافت. در اوایل اسفند ۱۴۰۲دفتر نخست وزیر سریلانکا اعلام کرد که پس از گفت‌وگو با وزیر خارجه دولت رئیسی تا کنون ۲۰میلیون دلار چای بر اساس قرارداد پایاپای به ایران صادر شده است. ناگفته نماند که قرار بوده است که بر اساس توافق به‌عمل آمده ماهانه پنج میلیون دلار چای سیلان به ایران صادر شود. اما به نوشته رسانه‌های حکومتی سریلانکا به دلیل عجله دولت ابراهیم رئیسی برای تسویه حساب بدهی نفت این میزان به ماهانه ده میلیون دلار افزایش یافت.
نتیجه اینکه ضرر و زیان متوجه تولید کنندگان داخلی چای انجامید. مدیر اجرایی سندیکای کارخانه‌های چای شمال ایران در آذرماه ۱۴۰۲به خبرگزاری ایلنا گفت: «در عرض چند ماه هزاران تن چای سیلان وارد ایران شد. او بار دیگر هشدار داد که واردات چای به جای بدهی نفتی به متضرر شدن تولیدکنندگان داخلی چای انجامیده است».
