شهریههای نجومی و افت جمعیت دانشآموزی؛ آموزش در ایران زیر فشار کدام اولویتها؟
آموزش از بنیادیترین حقوق هر کودک ایرانی است، اما آمارهای تازهی سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ روایت دیگری پیش روی خانوادهها میگذارد. شهریههای چند ۱۰۰ میلیون تومانی، کلاسهای شلوغ، کمبود مدرسه و دریافت وجه اجباری از والدین، تنها بخشی از غارت و چپاول در نظام آموزشی کشور است. پرسش اصلی این است که چرا با وجود ثروتهای ملی، سرمایهگذاری در آموزش کودکان همچنان ناکافی مانده است.
شهریههای نجومی؛ وقتی آموزش کالای گرانقیمت میشود
رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی سقف شهریه سال تحصیلی جدید را اعلام کرد. طبق این گزارش، سقف شهریه دوره ابتدایی همراه با فوقبرنامه ۱۷۲ میلیون تومان، متوسطه اول ۲۰۰ میلیون تومان و متوسطه دوم ۲۲۰ میلیون تومان تعیین شده است. این ارقام حتی شامل مدارس موسوم به «خاص» نیز میشود.
بیشتر بخوانید
جمعآوری دستفروشان در شیراز، برخورد با نانآوران خانواده در شرایط فقر مطلق
گزارش سایت فرارو با عنوان «شهریه مدارس غیردولتی اعلام شد + رقم و جزئیات» نشان میدهد این ارقام بر اساس استان متفاوت است. کف شهریه استان گیلان ۳۱ میلیون تومان و کف شهریه تهران در دوره ابتدایی ۶۵ میلیون تومان اعلام شده است. تهران بالاترین سقف شهریه کشور را دارد.
برای خانوادهای که هزینهی مسکن، خوراک و درمان را بهسختی تأمین میکند، چنین ارقامی دور از دسترس است. اگر والدین توان پرداخت نداشته باشند، چه راهی جز محرومیت فرزندشان از امکانات بهتر باقی میماند؟ کیفیت آموزش، هرچه بیشتر به موجودی حساب بانکی خانوادهها گره خورده است.
کلاسهای خالی، مدرسههای کم؛ افت جمعیت دانشآموزی
بر اساس گزارش پایگاه خبری ایرانآنلاین با عنوان «جمعیت دانشآموزی کشور در حال کاهش است». معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش به روند کاهشی جمعیت دانشآموزی اشاره کرد. او تأکید کرد تا زمانی که مدارس کاملاً تکشیفت نشوند، «بیش از یک دهه زمان» برای رسیدن کلاسها به تراکم استاندارد لازم است.
خبرگزاری مهر در گزارش «زنگ خطر جمعیتی در آموزش و پرورش؛ کاهش ۴ میلیونی دانشآموزان تا ۱۴۳۲» آورده است که جمعیت دانشآموزی کشور از ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر به حدود ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر خواهد رسید. میانگین تراکم کلاسها نیز از ۲۵.۵ به ۲۴.۹۸ دانشآموز کاهش یافته است.
این روند بهظاهر مثبت به نظر میرسد، اما کارشناسان هشدار میدهند. کاهش تراکم کلاسها اگر ناشی از افت جمعیت باشد، نشانهی بحرانی عمیقتر است، نه بهبود کیفیت آموزش. سرمایهگذاری در فضای آموزشی هنوز با نیازهای واقعی فاصله دارد.
بودجه ناکافی و اخاذی زیر نام «کمک مردمی»
گزارش دیدارنیوز با عنوان «برخورد با مدارس متخلف؛ دریافت وجه در ثبتنام مدارس دولتی تحت هیچ عنوانی مجاز نیست» از شکایتهای مکرر والدین درباره دریافت وجه اجباری با عنوان «کمک مردمی» خبر میدهد. اما وعدههای سالیان مبنی بر برکناری مدیران متخلف از سوی مسئولان حکومتی سالهاست که هیچ نتیجهای نداشته است و بیشتر به وعدههای توخالی در سایت زمینه شبیه است.
سایت جماران نیز به نقل از تسنیم، در گزارش «وزیر آموزش و پرورش: دریافت وجه هنگام ثبتنام مدارس دولتی ممنوع است»، اعلام کرد وزیر آموزش و پرورش بارها هشدار داده که «مدیران مدارس دولتی هنگام ثبتنام حق دریافت هیچگونه وجهی از خانوادهها را ندارند». با این حال، این هشدارها در عمل اجرا نمیشود. و این اخبار تبلیغی و رسانهای است.
کیهان در گزارش «بودجه ۱۴۰۵ آموزشوپرورش بهتر از هر سال اما همچنان ناکافی است» از قول رئیس کمیسیون آموزش مجلس نوشته که با وجود افزایش نسبی، بودجه همچنان پاسخگوی کمبود مدرسه و ساختمانهای ناایمن نیست. مدیران مدارس دولتی برای جبران این کسری، به سراغ جیب والدین میروند.
اولویتهای حکومت و هزینهی پنهان بیتوجهی به آموزش
وقتی بودجهی رسمی پاسخگوی نیاز واقعی مدارس نیست، فشار بهطور مستقیم به خانوادهها منتقل میشود. مدرسهای با شهریه ۲۲۰ میلیون تومانی برای یک سال تحصیلی، دیگر نامش «حمایت از خانواده» نیست. این واقعیت، تناقضی آشکار میان شعار «عدالت آموزشی» و عملکرد چپاولگرانه حاکمیت را نشان میدهد.
کارشناسان بر این نکته تأکید دارند که ریشهی اصلی مشکل، کسری مزمن بودجهی آموزش و پرورش است. کسری بودجهای که ناشی از سیاستهای جنگافروزانه و توسعهطلبانه حاکمیت ملایان میباشد. با وجود کسری بودجه و عدم وجود منابع پایدار، مدیران مدارس همچنان به شیوههای غیرقانونی برای تأمین هزینه متوسل خواهند شد. این وضعیت مستقیماً بر کیفیت آموزش کودکان اثر میگذارد.
پرسشی که بیپاسخ میماند این است: چرا در کشوری با منابع طبیعی و ملی گسترده، آموزش پایهترین حق کودکان همچنان قربانی کمبود بودجه است؟ پاسخ ساده است آموزش مانند دیگر مقولات اولویت حاکمیت برای مردم ایران نیست. افزون بر دلایل فوق باید این موضوع را نیز افزود که با وجود کسری بودجه و کیفیت پایین آموزش در ایران، حاکمیت ملایان در کشورهایی حامی خود اقدام به احداث مدارس رایگان و خدماتدهی به گروههای نیابتی خود میباشد.
منابع
- ۱. فرارو – «شهریه مدارس غیردولتی اعلام شد + رقم و جزئیات» ۲۷ شهریور ۱۴۰۵
- ۲. ایرانآنلاین – «جمعیت دانشآموزی کشور در حال کاهش است» ۲۷ شهریور ۱۴۰۵
- ۳. دیدارنیوز – «برخورد با مدارس متخلف؛ دریافت وجه در ثبتنام مدارس دولتی تحت هیچ عنوانی مجاز نیست» ۲۳ شهریور ۱۴۰۵
- ۴. جماران – «وزیر آموزش و پرورش: دریافت وجه هنگام ثبتنام مدارس دولتی ممنوع است» ۱۵ شهریور ۱۴۰۵
- ۵. خبرگزاری مهر – «زنگ خطر جمعیتی در آموزش و پرورش؛ کاهش ۴ میلیونی دانشآموزان تا ۱۴۳۲» ۱۸ مرداد ۱۴۰۵
- ۶. کیهان – «بودجه ۱۴۰۵ آموزشوپرورش بهتر از هر سال اما همچنان ناکافی است» ۱۱ بهمن ۱۴۰۴
