سایت حکومتی اکو ایران در تاریخ ۹بهمن ماه ۱۴۰۳ گزارشی تحت عنوان جمعیت ایران پیرتر شده است را منتشر کرد. این گزارش درصد توزیع افراد خانوار بر حسب گروههای سنی در خانوارهای شهری ایرانی را مورد بررسی قرار داده است.
تحلیل دادههای توزیع سنی خانوارهای شهری ایران در بازه ۱۰ساله (۱۴۰۲-۱۳۹۳) نشان میدهد که ترکیب جمعیتی کشور بهطور محسوسی تغییر کرده است. سهم جوانان کاهش یافته، درحالیکه جمعیت میانسالان و سالمندان رو به افزایش است. این تغییر ساختاری، چالشهای جدی برای سیاستگذاری کلان کشور ایجاد کرده و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای به همراه دارد.
کاهش جمعیت جوان؛ نتیجه بحرانهای اقتصادی
بررسی آمارهای رسمی نشان میدهد که طی یک دهه گذشته، نرخ زاد و ولد کاهش یافته است. سهم کودکان زیر یک سال از ۰.۶درصد به ۰.۴درصد و سهم گروه سنی ۱تا ۵سال از ۶.۴درصد به ۴.۷درصد کاهش یافته است. همچنین، کاهش ۷.۵واحد درصدی سهم گروه سنی ۲۱تا ۳۰سال (از ۲۰.۲درصد به ۱۲.۷درصد) نشان میدهد که بخشی از جوانان یا مهاجرت کردهاند، یا به دلیل مشکلات اقتصادی، از تشکیل خانواده و فرزندآوری صرفنظر کردهاند.
کارشناسان اقتصادی معتقدند که فقر، بیکاری، و نبود امنیت مالی، عوامل اصلی کاهش نرخ زاد و ولد و کاهش سهم جوانان در ترکیب جمعیت ایران هستند. هزینههای بالای زندگی، نبود شغل پایدار، و عدم حمایتهای دولتی موجب شده است که بسیاری از جوانان ازدواج و فرزندآوری را به تعویق بیندازند یا بهطور کلی از آن صرفنظر کنند. نتیجه اینکه جمعیت ایران هرچه سریع تر به سمت جامعه پیر سوق داده میشود.
رشد جمعیت سالمندان؛ چالشهای اجتماعی و اقتصادی
در مقابل کاهش جمعیت جوان، سهم گروههای سنی میانسال و سالمند افزایش چشمگیری داشته است.
سهم گروه ۵۱تا ۶۰سال از ۶.۶درصد به ۱۰.۳درصد افزایش یافته است.
گروه ۶۱تا ۷۰سال رشد ۱.۸واحد درصدی (از ۴.۵درصد به ۶.۳درصد) را تجربه کرده است.
سهم افراد ۷۱سال و بیشتر نیز با افزایش ۱.۸واحد درصدی، روند پیری جمعیت ایران را بیش از پیش نشان میدهد.
این تغییرات ساختاری نشاندهنده بحران پیری جمعیت ایران است که فشار شدیدی بر سیستمهای تأمین اجتماعی، خدمات درمانی، و صندوقهای بازنشستگی وارد خواهد کرد.
این فشار هم اکنون آشکار میباشد بخصوص که حکومت ولایت فقیه صندوق بازنشستگان را جهت تامین هزینههای جنگ و خونریزی در منطقه خالی کرده است. دلیل اصلی اعتراضات بازنشستگان در سراسر شهرهای ایران فقر معیشتی و پایین بودن هزینه زندگی با توجه به گرانی و تورم بالا میباشد.
تأثیرات پیری جمعیت ایران بر آینده
افزایش فشار بر نظامهای بازنشستگی و بهداشت که هم اکنون تمام بازنشستگان کشوری را درگیر خود کرده است و هرروزه صدای اعتراض آنها در کف خیابانها شنیده میشود.
با افزایش جمعیت سالمند، هزینههای درمانی و خدمات حمایتی افزایش خواهد یافت، درحالیکه منابع مالی کافی برای تأمین این نیازها در حاکمیت ولایت فقیه اساسا وجود ندارد و این مشکل موجب فشارهای اقتصادی و معیشتی سنگینی را بر دوش بازنشستگان قرار داده است
کاهش نیروی کار و رکود اقتصادی باعث گسترش فقر در جامعه گردیده است.
کاهش سهم جوانان در سن کار (بهویژه در گروه سنی ۲۱تا ۳۰سال) هم اکنون منجر به کاهش بهرهوری اقتصادی و کاهش رشد تولید ناخالص داخلی شده است. دلیل اصلی کاهش سهم جوانان در اشتغال هم خالی بودن خزانه حکومت است که تماما صرف نیروهای نیابتی و راه اندازی جنگهای نیابتی و یا صرف ساخت شهرهای موشکی با هزینه میلیاردی شده است.
افزایش نرخ طلاق و کاهش ازدواج یکی دیگر از عوامل پیری جمعیت ایران است. فشارهای اقتصادی نهتنها جوانان را از ازدواج بازمیدارد، بلکه بسیاری از خانوادهها نیز به دلیل مشکلات مالی مسیر طلاق را در پیش گرفتهاند.
بیشتر بخوانید
تجمع اعتراضی بازنشستگان و سایر اقشار مردم ایران علیه فقر و تنگدستی
راهحل چیست؟ آیا حکومت خامنه ای توان حل این بحران را دارد؟
حل بحران جمعیت ایران نیازمند اصلاحات عمیق اقتصادی و اجتماعی است. افزایش نرخ زاد و ولد و جلوگیری از پیری جمعیت ایران در گرو فراهم کردن امنیت شغلی، افزایش سطح درآمد، و حمایتهای مالی از جوانان است. این امر مستلزم حکومتی است که اولویتهای خود را بر بهبود کیفیت زندگی مردم متمرکز کند.
با این حال، حکومت ولایت فقیه نهتنها هیچ برنامهای برای بهبود معیشت مردم ندارد، بلکه سیاستهای ناکارآمد آن خود عامل اصلی بحران اقتصادی، افزایش فقر، و مهاجرت جوانان است. بدون ایجاد تغییرات بنیادین و روی کار آمدن یک حکومت دموکراتیک که پاسخگوی نیازهای اقتصادی و اجتماعی مردم باشد، روند پیری جمعیت تشدید خواهد شد و ایران با بحرانی جبرانناپذیر مواجه خواهد شد.
در نهایت، جامعهای جوان و پویا تنها در صورتی شکل خواهد گرفت که جوانان امید به آیندهای بهتر داشته باشند، اما در شرایط کنونی با ساختار سیاسی ضد مردمی حاکم بر ایران، جز به پیری و افول بیشتر در جمعیت ایران منتهی نخواهد شد.
