بازار میوه در رکود؛ وقتی گرانی میوه را از سفره خانوارها حذف می‌کند
بازار میوه در مهر ۱۴۰۵ با رکودی عمیق روبه‌رو است. قیمت‌ها در یک سال حدود دو برابر شده و سبد خرید خانوارها کوچک‌تر شده است. رکود، هم مصرف‌کننده و هم فروشنده را تحت فشار گذاشته است. میوه جزو اقلام ضروری سلامت و معیشت است. اما بخش بزرگی از مردم دیگر توان خرید آن را ندارند.
تورم میوه؛ قیمت‌ها در یک سال دو برابر شد
آمارهای رسمی شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد بازار میوه با تورم نقطه‌ای ۱۰۰.۱ درصد در گروه میوه و خشکبار روبه‌رو است. یعنی قیمت میانگین این گروه نسبت به شهریور سال قبل بیش از دو برابر شده است. تورم سالانه کل کشور نیز ۷۳.۶ درصد ثبت شده است. تورم ماهانه کل در همین ماه ۴.۲ درصد بوده است. به بیان ساده، سبدی میوه که پارسال یک میلیون تومان قیمت داشت، امسال حدود دو میلیون تومان هزینه دارد.
در تغییرات ماهانه، تصویر یکدست نیست. قیمت پرتقال ۱۹.۱ درصد، پسته ۹.۵ درصد و مغز بادام درختی ۷.۷ درصد افزایش یافته است. افزایش قیمت پرتقال، میوه‌ای پرمصرف در فصل سرما، بر سفره‌ی بسیاری از خانوارها اثر مستقیم دارد.
نرخ تورم ماهانه خوراکی‌ها از ۱۵.۵ درصد در بهمن ۱۴۰۴ به ۲.۲ درصد در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است. این کاهش سرعت رشد قیمت است، نه کاهش خود قیمت‌ها. سطح قیمت‌های انباشته‌شده همچنان بالاست و قدرت خرید خانوارها را تحت فشار می‌گذارد. بنابراین کاهش نرخ تورم ماهانه هنوز به ارزانی میوه در سفره‌ی خانوارها منجر نشده است. این وضعیت، بازار میوه را در برابر کاهش تقاضا آسیب‌پذیر کرده است.
نرخ‌نامه‌ها و بازار میوه؛ فاصله‌ی قیمت عمده و خرده
میدان بزرگ میوه و تره‌بار تهران نرخ عمده را برای هفته ۱۳ تا ۱۹ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرده است. طبق ضوابط تنظیم بازار، قیمت خرده‌فروشی می‌تواند ۳۰ تا ۳۵ درصد بالاتر از نرخ عمده باشد. بنابراین مصرف‌کننده معمولاً بیش از عدد نرخ‌نامه می‌پردازد. در بازار میوه، این حاشیه‌ی مجاز بخش مهمی از فشار نهایی را می‌سازد.
در میدان مرکزی، قیمت سیب سفید بسته به کیفیت از ۵۰ تا ۱۷۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم متغیر است. موز اکوادور بین ۳۵۰ تا ۳۹۵ هزار تومان و موز ایرانی بین ۸۰ تا ۱۶۰ هزار تومان عرضه می‌شود. نرخ‌های یادشده عمده‌اند و قیمت پایانی در بازار میوه شهری بالاتر است. با این نرخ‌ها، خرید یک کیلوگرم میوه برای خانواده‌های کم‌درآمد تصمیمی پرهزینه است.
بیشتر بخوانید
گزارش بانک مرکزی برای هفته منتهی به ۱۰ مهر، اختلاف قیمتی ۴۲ درصدی ثبت کرده است. این اختلاف میان میادین شهرداری تهران و میانگین قیمت‌های سطح شهر ثبت شده است. چنین شکافی پرسش‌هایی درباره‌ی کارآمدی نظارت بر زنجیره توزیع و قیمت‌گذاری برمی‌انگیزد. این موضوع در کالایی ضروری مانند میوه اهمیت بیشتری دارد.
خرید دانه‌ای؛ میوه از سبد معیشت کنار می‌رود
گزارش‌های میدانی روزهای اخیر از تغییر الگوی خرید حکایت دارد. بسیاری از خانوارها دیگر جعبه‌ای یا کیلویی خرید نمی‌کنند. آن‌ها به خرید دانه‌ای روی آورده‌اند تا هزینه‌ها را مدیریت کنند. وزن خریدها کاهش یافته و سبد کالا کوچک‌تر شده است. گزارش‌ها از مشتریانی خبر می‌دهد که با دیدن نرخ‌ها از خرید منصرف می‌شوند. فروشندگان نیز از افت مراجعه‌ی مشتریان می‌گویند.
معیار انتخاب در بازار میوه بیش از میل و نیاز خانواده، قیمت کالاهاست. میوه از انتخابی ساده و روزمره به تصمیمی نیازمند حساب‌وکتاب بدل شده است. خانوارها برای حفظ حضور میوه در سفره، مقدار خرید را کم می‌کنند. این رفتار نشان می‌دهد میوه در اولویت‌بندی هزینه‌ها عقب رانده شده است. این تغییر می‌تواند مصرف روزانه‌ی میوه را کاهش دهد.
میوه منبع ویتامین، فیبر و مواد معدنی است. حذف یا کاهش آن از سفره، پیامدهای تغذیه‌ای دارد. این پیامدها به‌ویژه برای کودکان و سالمندان اهمیت پیدا می‌کند. کودکان در سنین رشد و سالمندان بیش از دیگران به ریزمغذی‌های میوه نیاز دارند. از این رو، دسترس‌ناپذیری میوه موضوعی فراتر از قیمت و مرتبط با سلامت عمومی است.
سهم خوراک در هزینه‌ها؛ دهک‌های پایین بیشترین فشار را تحمل می‌کنند
ضریب اهمیت خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سبد هزینه‌ی دهک اول ۴۲.۴ درصد است. این ضریب برای دهک دوم ۴۲.۳ درصد گزارش شده است. این سهم در دهک‌های پردرآمد به‌مراتب کمتر است. بنابراین هر جهش قیمت در اقلام خوراکی، بخش بزرگی از بودجه‌ی این خانوارها را درگیر می‌کند. خانوارهای کم‌درآمد انعطاف کمتری برای جابه‌جایی بودجه میان اقلام دارند. در این شرایط، اقلام پرهزینه‌ای مانند میوه نخستین گزینه‌های کاهش مصرف‌اند.
برای سنجش معیشت نمی‌توان به یک عدد تورم کل بسنده کرد. در شهریور، حدود ۷۷ درصد تورم ماهانه از غیرخوراکی‌ها و خدمات آمده است. تورم ماهانه غیرخوراکی‌ها و خدمات ۵.۷ درصد و تورم ماهانه کالاهای بادوام حدود ۱۳.۳ درصد بوده است. این الگو نشان می‌دهد فشار تورمی از سفره فراتر رفته و کل سبد هزینه را دربر گرفته است.
در شهریور، تورم ماهانه لوازم منزل ۶ درصد، بهداشت و درمان ۵.۲ درصد و مسکن ۳.۳ درصد بوده است. این هزینه‌ها بخشی از درآمد خانوار را پیش از رسیدن به بازار میوه مصرف می‌کنند. هر افزایش در این بخش‌ها، توان خرید میوه را کاهش می‌دهد.
رکود در میدان؛ بار فروش‌نرفته و پرسش درباره‌ی تنظیم بازار
رکود فقط مصرف‌کننده را هدف نگرفته است. فعالان بازار، انبارداران و رانندگان کامیون نیز نگران کاهش تقاضا هستند. محصول فروش‌نرفته یعنی هدر رفتن هزینه‌ی حمل‌ونقل، نگهداری و سرمایه. گزارش‌های میدانی از میوه‌هایی می‌گویند که تا پایان روز دست‌نخورده می‌مانند. بازار میوه در چنین وضعیتی با ضایعات بیشتر روبه‌رو می‌شود.
در سبد غذایی هفته‌ی جاری، قیمت عمده‌ی سیب‌زمینی ۷۸ هزار تومان و زنجبیل ۴۲۰ هزار تومان اعلام شده است. گزارش‌ها از محقق نشدن وعده ارزانی سیب‌زمینی حکایت دارد. چنین نمونه‌هایی، فاصله‌ی میان انتظار عمومی و واقعیت قیمت‌ها را نشان می‌دهد.
ابزارهای تنظیم بازار، از نرخ‌نامه‌ی هفتگی تا سقف حاشیه سود ۳۰ تا ۳۵ درصد، با شاخص‌های تورمی سنجیده می‌شوند. تورم نقطه‌ای ۱۰۰.۱ درصدی گروه میوه و خشکبار و اختلاف ۴۲ درصدی قیمت‌ها، اثربخشی این ابزارها را به موضوعی قابل بحث بدل می‌کند. تداوم این روند می‌تواند رکود بازار میوه را در حلقه‌های مختلف زنجیره‌ی تأمین گسترده‌تر کند. در بستر گرانی سرسام‌آور میوه‌ها و عدم قدرت خرید مردم، تنها اقدامی که از سوی حاکمیت ملایان انجام شده است بی‌اقدامی! بوده است.
منابع
- ۱. قیمت جدید میوه و سبزیجات/ موز و نارنگی چند؟ + جدول، اقتصادنیوز، ۱۵ مهر ۱۴۰۵
- ۲. بازار میوه و سبزی زیر و رو شد / از سیب‌زمینی ۷۸ هزار تومانی تا زنجبیل ۴۲۰ تومانی، اقتصادآنلاین، ۱۵ مهر ۱۴۰۵
- ۳. قیمت میوه و تره بار امروز ۱۴ مهر ۱۴۰۵ / قیمت گوشت قرمز، مرغ، تخم مرغ و ماهی+ جدول قیمت، رکنا، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۴. تورم در شهریور نزولی شد؛ سرعت رشد تورم خوراکی‌ها کاهش یافت، همشهری آنلاین، ۱۵ مهر ۱۴۰۵
- ۵. تورم خوراکی‌ها در شهریورماه ۱۴۰۵ اعلام شد، ایران‌جیب، ۸ مهر ۱۴۰۵
- ۶. شهریورِ تورمی / روغن از گوشت و خودرو عبور کرد، اقتصادآنلاین، ۱۱ مهر ۱۴۰۵
- ۷. تورم شهریور ۱۴۰۵؛ روغن ۳.۶ برابر شد و خودرو ۱۳۵ درصد گران‌تر / موج گرانی از سفره عبور کرد، وانا نیوز، ۱۱ مهر ۱۴۰۵
- ۸. گزارش مرکز آمار از تورم شهریورماه، مردم‌سالاری آنلاین، ۸ مهر ۱۴۰۵
- ۹. اختلاف قیمت ۴۲ درصدی میوه در میادین و بازارهای میوه و تره‌بار به نسبت سطح شهر، دانا، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۱۰. تلاطم در قدرت خرید خانوارها؛ میوه، مهمان لاکچری سفره!، ایران اکونومیست، ۴ مهر ۱۴۰۵