بازگشت بازرسان آژانس و از سرگیری همکاریها؛ معمای هستهای حکومت ایران در پرتو فشارها و تهدیدها
در روزهای پرتنش سیاست خارجی، خبر بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به حکومت ایران، بار دیگر پرونده هستهای این کشور را در کانون توجه قرار داده است.
این تحول، که پس از تعلیق همکاریها و در بحبوحه تهدیدهای متقابل رخ داده، پرسشهای زیادی را درباره آینده برنامه هستهای و چشمانداز مذاکرات پیش رو ایجاد میکند.
بازگشت بازرسان آژانس پس از جنگ دوازده روزه و در آستانه ضربالاجلهای اروپایی، نشان از پیچیدگی و حساسیت این موضوع دارد.
بازرسان آژانس و از سرگیری بازرسیها
بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پس از وقفهای طولانی، به حکومت ایران بازگشتهاند. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، روز سهشنبه ۴ شهریور ۱۴۰۴ این خبر را اعلام کرد. وی در مصاحبه با فاکسنیوز اظهار داشت: «ما با مقامهای ایرانی گفتوگو میکنیم.» گروسی افزود: «نخستین گروه از بازرسان آژانس به حکومت ایران بازگشتهاند. آنها آمادهسازی برای از سرگیری بازرسیها را آغاز کردهاند.»
این اعلامیه، ساعاتی پس از مذاکرات حکومت ایران و سه کشور اروپایی منتشر شد. مذاکرات ژنو درباره مکانیسم ماشه و تحریمهای سازمان ملل بود. منابع مطلع گزارش دادند این مذاکرات بینتیجه بوده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ملایان، نیز بازگشت بازرسان آژانس را تایید کرد. وی روز چهارشنبه ۵ شهریور، در صحن علنی مجلس گفت: «شروط مجلس در این زمینه رعایت شده است.» این اظهارات در پاسخ به تذکر یکی از نمایندگان بیان شد.
شروط مجلس ملایان برای همکاری با بازرسان آژانس
محمدتقی نقدعلی، نماینده خمینیشهر در مجلس، به این بازگشت اعتراض کرد. وی یادآور شد که طبق قانون مصوب مجلس، هرگونه همکاری با آژانس مشروط است. شروط شامل «تأمین تمامیت ارضی، امنیت دانشمندان هستهای و حقوق ذاتی حکومت ایران» است. این حقوق باید توسط شورای عالی امنیت ملی تأمین شود.
نقدعلی از قالیباف پرسید آیا این شروط برای حضور بازرسان آژانس رعایت شده است؟ قالیباف در پاسخ گفت: «این موضوع رعایت شده است.»
این تحولات پس از فشارهای دیپلماتیک اروپاییها رخ داد. مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا از حکومت ایران خواست همکاری با آژانس را از سر بگیرد.
تروئیکای اروپایی هشدار دادند در صورت عدم مذاکره، مکانیسم ماشه را فعال خواهند کرد. آنها ۹ شهریور را آخرین مهلت اعلام کردهاند.
دلایل از سرگیری همکاریها و نقش بازرسان آژانس
حکومت ایران پیش از این، همکاری با آژانس را پس از حملات اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هستهای خود، معلق کرده بود. این تصمیم بر اساس مصوبه مجلس ملایان اتخاذ شده بود.
در همین حال، وبسایت امواج مدیا خبر بازگشت بازرسان آژانس را منتشر کرد. این رسانه به نقل از گروسی، از پیشرفت در مذاکرات برای «الگوی جدید» همکاری خبر داد. این الگو به منظور از سرگیری فعالیت نهاد نظارتی سازمان ملل است.
یک مقام ارشد ایرانی به این وبسایت گفت: «بازرسان آژانس در بوشهر مستقر شدهاند. بوشهر تنها نیروگاه هستهای سالم حکومت ایران را در خود جای داده است.»
عباس عراقچی، در ۲۹ مرداد ۱۴۰۴ گفته بود که قطع همکاری کامل، برخی فعالیتها را متوقف میکند. از جمله تعویض سوخت نیروگاه بوشهر که نیازمند حضور بازرسان آژانس است.
کارشناسان معتقدند تامین مداوم سوخت نیروگاه بوشهر، یکی از دلایل اصلی تلاش حکومت ایران برای همکاری با آژانس است.
یک منبع دیگر به امواج مدیا گفت که بازرسان آژانس منتظر تأیید شورای عالی امنیت ملی هستند. این شورا باید در مورد نحوه همکاری تصمیمگیری کند.
محدودیتهای دسترسی برای بازرسان آژانس
این منبع افزود که دسترسی بازرسان آژانس به سایتهایی که مورد حمله قرار نگرفتند، مشکلی ندارد. اما حکومت ایران منتظر تأیید نهایی شورای عالی امنیت ملی است.
او گفت: «درباره سایتهای بمبارانشده، مسائل ایمنی و امنیتی باید مورد توجه قرار گیرد.» این مسائل در الگوی جدید مذاکره با آژانس لحاظ میشود.
پس از آتشبس، رافائل گروسی گفته بود که از وضعیت سه سایت بمبارانشده اطلاعی ندارد. وی همچنین نمیتواند درباره سرنوشت بیش از ۴۰۰ کیلو اورانیوم غنیسازیشده ۶۰ درصد حکومت ایران اظهارنظر کند.
در همین زمینه
آژانس انرژی اتمی؛ جهان باید ایران را بدلیل عدم دسترسی بازرسان محکوم کند
تهدید گروسی و افزایش تدابیر امنیتی
در همین حال، وال استریت ژورنال گزارش داد که تدابیر امنیتی برای گروسی افزایش یافته است. این گزارش به نقل از «منبع آگاه» بود و به دنبال تهدیدهای مطرحشده علیه مدیرکل آژانس است. واحد ویژه امنیتی اتریش از گروسی محافظت میکند. به وی گفته شده این تهدید را بسیار جدی تلقی کند.
این روزنامه نوشت: «آقای گروسی هدف تهدید مرتبط با حکومت ایران قرار گرفته است.» یک فرد نزدیک به گروسی گفت: «مراقبتهای شبانهروزی زندگی عادی او را تغییر داده است.»
مقامهای حکومت ایران، گروسی و آژانس را متهم به نقشآفرینی در جنگ ۱۲ روزه کردهاند. آنها مدعی هستند گزارشهای آژانس زمینه حملات اسرائیل را فراهم کرده است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه حکومت ایران، گروسی را یاریرسان اسرائیل در جنگ دانست. برخی دیگر از مقامات نیز خواهان محاکمه گروسی شدهاند. آنها او را به ارائه گزارشهای مغرضانه متهم کردند.
روزنامه کیهان نوشت: «گروسی که عامل اسرائیل است، باید بهسختی مجازات شود.»
معاون رئیس قوه قضائیه نیز گفت: «رافائل گروسی با «گزارشهای مزورانه» «مقدمات جنایت» را فراهم کرد.» وی افزود که گروسی «باید پاسخگو باشد.»
خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد: «تهدید مقامهای حکومت ایران به بازداشت گروسی، مذاکرات را پیچیدهتر کرده است.» این رسانه در ۳۱ مرداد نوشت: «حکومت ایران مدیرکل آژانس را به بازداشت تهدید کرده است.»
حال باید دید بازگشت بازرسان آژانس بازی با برگ زمان همیشگی ملایان برای پایان مهلت برجام و جلوگیری از فعالشدن مکانیسم ماشه است یا آن طور که بیان شده نیاز به تامین سوخت نیروگاه بوشهر که باید با حضور بازرسان آژانس انجام شود.
