روایت هنرمندانی که در برابر دیکتاتوری سکوت نکردند
اعدام مهدی رضایی در سال ۱۳۵۱، تنها یک حکم سیاسی نبود. این رویداد به یکی از نمادهای سرکوب در دوران پهلوی تبدیل شد. بسیاری از روشنفکران و هنرمندان داخلی و خارجی به این اعدام واکنش نشان دادند. خاطرات ایرج زهری، نویسنده و کارگردان تئاتر، بخشی از این واکنشها را ثبت کرده است.
ایرج زهری در کتاب خاطرات خود نوشته است که پیش از جشن هنر شیراز، فرناندو آرابال خبر اعدام قریبالوقوع مهدی را به او داد. زهری میگوید تا آن زمان شناختی از سازمان مجاهدین نداشت. او بیشتر در دنیای تئاتر و هنر زندگی میکرد و کمتر اخبار سیاسی را دنبال میکرد. با این حال، خبر اعدام مهدی او را تکان داد.
اعتراض هنرمندان خارجی به اعدام مهدی رضایی
به گفته زهری، فرناندو آرابال همراه با پیتر بروک، رابرت ویلسون، ویکتور گارسیا و جروم شومن تصمیم گرفتند نامهای اعتراضی به فرح پهلوی بدهند. آنها از فرح پهلوی خواسته بودند برای توقف اعدام مهدی میانجیگری کند. اما پیش از رسیدن نامه، حکم اجرا شد.
زهری نوشته است صبح شانزدهم شهریور ۱۳۵۱، تیتر روزنامه کیهان را دید که خبر از اعدام مهدی رضایی میداد. او میگوید هنگام خواندن خبر بغض کرد و اشک ریخت. آرابال در پاسخ به او گفته بود: «دیکتاتور اگر رحم داشت دیکتاتور نبود.»
بیشتر بخوانید
پس از این اعدام، چند هنرمند خارجی دعوت جشن هنر شیراز را تحریم کردند. همچنین رابرت ویلسون و اعضای گروهش در دانشگاه پهلوی با چشمان بسته حاضر شدند. آنها با این حرکت نمادین، همبستگی خود را با خانواده مهدی رضایی و دیگر آزادیخواهان ایرانی نشان دادند.
اعدام و سایه سرکوب بر جشن هنر شیراز
آرابال بعدها در مجله آلمانی اشپیگل، گزارشی درباره جشن هنر منتشر کرد. او در پایان گزارش نوشت که اعدام مهدی رضایی سایهای سنگین بر فضای جشن انداخت. بسیاری از روزنامهنگاران ایرانی آن زمان جرئت انتشار این اعتراضها را نداشتند.
خاطرات ایرج زهری نشان میدهد که نام مهدی تنها در تاریخ سیاسی ایران ثبت نشده است. این نام در حافظه هنرمندان و روشنفکرانی ماند که سرکوب و اختناق را از نزدیک دیده بودند. روایت این خاطرات، بخشی از صفحات ماندگار مبارزات مردم ایران علیه دیکتاتوری پهلوی را بازگو میکند.
