وقتی سفره خالی است، فوتبال هم رنگ میبازد
سختی معیشت، دیدن مسابقات فوتبال جام جهانی را از مردم سلب کرده است. فوتبال در ایران سالها فراتر از یک ورزش بود. مسابقات مهم میتوانست خیابانها را خلوت کند و میلیونها نفر را پای تلویزیون بنشاند. ورزشگاهها مملو از تماشاگر میشد و پیروزی یا شکست تیمها به موضوع اصلی گفتوگوهای روزمره تبدیل میشد. اما امروز این تصویر بیش از هر زمان دیگری رنگ باخته است. جامعهای که زیر فشار سنگین مشکلات اقتصادی قرار دارد، دیگر مانند گذشته فرصت و انگیزهای برای دنبال کردن هیجانهای ورزشی ندارد.
در سالهای اخیر، بحران معیشت به مهمترین دغدغه بخش بزرگی از مردم تبدیل شده است. افزایش مداوم قیمت کالاهای اساسی، رشد هزینههای مسکن، گرانی دارو و کاهش قدرت خرید، زندگی روزمره میلیونها خانواده را تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی، طبیعی است که توجه افکار عمومی از موضوعاتی مانند فوتبال به سمت مسائل حیاتیتر سوق پیدا کند.
بسیاری از شهروندان امروز بیش از آنکه نگران نتیجه یک مسابقه باشند، نگران تأمین هزینههای ابتدایی زندگی هستند. برای خانوادهای که هر ماه با نگرانی اجاره خانه را پرداخت میکند یا برای بازنشستهای که درآمدش پاسخگوی هزینههای درمان نیست، پیروزی یا شکست یک تیم فوتبال دیگر اولویت نخست محسوب نمیشود. معیشت به مسئلهای تبدیل شده که تمام ابعاد زندگی اجتماعی را تحت تأثیر قرار داده است.
معیشت؛ رقیب اصلی فوتبال
کاهش شور و هیجان پیرامون فوتبال را نمیتوان صرفاً یک تغییر سلیقه ورزشی دانست. این پدیده بازتاب شرایطی است که جامعه در آن قرار گرفته است. هرچه فشار اقتصادی افزایش پیدا میکند، سهم تفریح، سرگرمی و نشاط اجتماعی در زندگی مردم کاهش مییابد. بسیاری از خانوادهها ناچار شدهاند هزینههای فرهنگی و تفریحی خود را حذف کنند تا بتوانند نیازهای ضروریتر را تأمین کنند.
بیشتر بخوانید
در گذشته، فوتبال برای بخش بزرگی از جامعه فرصتی برای تخلیه فشارهای روزمره و تجربه لحظاتی از شادی جمعی بود. اما اکنون فشار مشکلات اقتصادی آنچنان گسترده شده که حتی این روزنههای محدود نیز تحت تأثیر قرار گرفتهاند. معیشت به دغدغهای دائمی تبدیل شده و بخش بزرگی از انرژی ذهنی مردم را به خود اختصاص داده است.
کارشناسان اجتماعی بارها تأکید کردهاند که کاهش نشاط عمومی یکی از پیامدهای مستقیم بحرانهای اقتصادی است. هنگامی که افراد بخش عمدهای از زمان خود را صرف نگرانی درباره آینده و هزینههای زندگی میکنند، مشارکت آنها در فعالیتهای فرهنگی و ورزشی نیز کاهش مییابد. فوتبال نیز از این قاعده مستثنی نیست.
جامعهای که فرصت شادی را از دست میدهد
افت توجه عمومی به فوتبال را باید در چارچوب گستردهتری از تحولات اجتماعی بررسی کرد. کاهش شور ورزشگاهی، افت هیجان عمومی نسبت به رقابتهای ورزشی و بیتفاوتی فزاینده بخشی از جامعه نسبت به رویدادهای فوتبالی، نشانههایی از فرسایش سرمایه اجتماعی و کاهش امید عمومی است.
امروز بسیاری از شهروندان از صبح تا شب درگیر محاسبه هزینهها هستند. افزایش قیمت مواد غذایی، هزینه حملونقل، قبوض خدماتی و مخارج درمانی، بخش بزرگی از درآمد خانوارها را میبلعد. در چنین فضایی، انتظار شکلگیری موجهای گسترده هیجان ورزشی چندان واقعبینانه به نظر نمیرسد.
فوتبال همچنان محبوبترین ورزش کشور است، اما محبوبیت بهتنهایی برای ایجاد شور و نشاط اجتماعی کافی نیست. جامعهای که زیر بار بحران معیشت قرار گرفته، بهتدریج بخشی از ظرفیت خود برای شادیهای جمعی را از دست میدهد. این مسئله تنها به فوتبال محدود نمیشود و بسیاری از عرصههای فرهنگی و اجتماعی را نیز دربر گرفته است.
شاید تلخترین واقعیت امروز این باشد که برای بسیاری از خانوادهها، مسابقه اصلی دیگر در مستطیل سبز برگزار نمیشود. نبرد واقعی در خانهها و میان هزینههای روزمره جریان دارد. زمانی فوتبال میتوانست مردم را برای ساعاتی از مشکلات زندگی دور کند، اما اکنون معیشت به چنان دغدغه فراگیری تبدیل شده که حتی پرطرفدارترین ورزش کشور نیز زیر سایه آن قرار گرفته است. وقتی سفرهها کوچکتر میشوند، شور سکوها نیز آرامآرام رنگ میبازد و هیجان ورزش جای خود را به نگرانی برای گذران زندگی میدهد.
