سقوط خرید کالاهای بادوام، تصویر روشنی از کوچک‌شدن سفره خانوار ایرانی ارائه می‌دهد
قدرت خرید و سقوط تقاضای کالاهای بادوام در جامعه ایران به‌شدت افت کرده است. خرید کالاهای بادوام برای خانوارهای ایرانی هر روز دشوارتر شده است. آمارهای سال ۱۴۰۳ این روند را به‌روشنی نشان می‌دهد. سهم خانوارهایی که خودروی دست اول خریده‌اند، از ۲.۳ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۰.۴۴ درصد رسیده است. این کاهش، به معنای افت حدود ۸۰ درصدی سرانه خرید خودرو در این دوره است. بازار لوازم خانگی نیز شرایط مشابهی دارد. سهم خانوارهای خریدار یخچال‌فریزر از ۵.۴ درصد به ۱.۲۱ درصد کاهش یافته است.
ماشین لباس‌شویی و ظرف‌شویی نیز از این روند در امان نمانده‌اند. سهم خانوارهای خریدار این کالاها از ۳.۶ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۱.۳۲ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است. بررسی همین ارقام نشان می‌دهد که قدرت خرید خانوارها برای تأمین کالاهای اساسی و بادوام به‌شدت کاهش یافته است. خودرو بیشترین افت را در میان این کالاها تجربه کرده است.
چرا قدرت خرید خانوارها کاهش یافت؟
روند کاهش تقاضا از سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۹۰ آغاز شد. پس از چند سال کاهش، تقاضا برای مدتی ثبات نسبی پیدا کرد. سال ۱۳۹۶ افزایش قابل‌توجهی در خرید این کالاها ثبت شد. با این حال، در سال ۱۳۹۸ بار دیگر تقاضا سقوط کرد. پس از آن نیز بازار نتوانست به سطح قبلی بازگردد. کاهش قدرت خرید در سال‌های بعد به یک روند پایدار تبدیل شد.
هم‌زمانی این تغییرات با تحولات درآمدهای ارزی، یکی از عوامل مهم این روند محسوب می‌شود. تحریم‌های اقتصادی درآمدهای ارزی ایران را کاهش دادند. فروش نفت ایران از حدود ۱۱۹ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۰ به حدود ۶۸ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۱ رسید. در موج دوم تحریم‌ها نیز فروش نفت از حدود ۵۷ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۷ به حدود ۲۶ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۸ کاهش یافت.
بیشتر بخوانید
کاهش منابع ارزی هزینه تولید صنایع وابسته به واردات را افزایش داد. خودرو و لوازم خانگی از جمله صنایعی هستند که با این فشار روبه‌رو شدند. از سوی دیگر، کاهش درآمد واقعی خانوارها تقاضا را پایین آورد. افزایش هزینه تولید هم فشار بیشتری بر قیمت کالاها وارد کرد. نتیجه این دو روند، رکود شدیدتر در بازار کالاهای بادوام بود.
خودرو؛ نماد سقوط قدرت خرید
خودرو یکی از روشن‌ترین نمونه‌های سقوط قدرت خرید خانوار ایرانی است. در سال ۱۳۹۰ حدود ۲.۳ درصد خانوارها خودروی دست اول خریدند. این رقم در سال ۱۴۰۳ به تنها ۰.۴۴ درصد رسید. بنابراین سرانه خرید خودرو در این مدت حدود ۸۰ درصد کاهش پیدا کرد.
همزمان، توان خرید حداقل دستمزد در برابر قیمت خودرو نیز سقوط کرده است. شاخص قدرت خرید حداقل دستمزد نسبت به قیمت خودرو در سال ۱۳۹۹ به کمتر از نیمی از سطح سال ۱۳۹۵ رسید. در سال‌های بعد نیز این شاخص بهبود قابل‌توجهی نداشت. چنین شرایطی خرید خودرو را برای بخش بزرگی از خانوارها به یک هدف دور از دسترس تبدیل کرده است.
افت تقاضا تنها به خودرو محدود نمانده است. سرانه خرید یخچال‌فریزر نیز در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۰ حدود ۷۷ درصد کاهش یافته است. سرانه خرید ماشین لباس‌شویی یا ظرف‌شویی نیز در همین دوره ۶۳ درصد پایین آمده است. این ارقام نشان می‌دهد خانوارها حتی در خرید کالاهای ضروری خانه نیز با محدودیت بیشتری روبه‌رو هستند.
قدرت خرید؛ روایتی از کوچک‌شدن مصرف خانوار
کاهش خرید کالاهای بادوام تنها یک نشانه اقتصادی نیست. این ارقام تصویری از تغییر رفتار مصرفی خانوارها ارائه می‌کنند. وقتی درآمد واقعی کاهش پیدا می‌کند، خانوارها ابتدا خریدهای بزرگ را به تعویق می‌اندازند. خودرو و لوازم خانگی نیز در همین گروه قرار می‌گیرند.
در چنین شرایطی، افزایش هزینه تولید هم فشار بیشتری ایجاد می‌کند. کاهش منابع ارزی، هزینه تأمین مواد اولیه و قطعات را افزایش می‌دهد. همزمان، افت درآمد واقعی امکان خرید را کاهش می‌دهد. برآیند این وضعیت، بازاری است که هم با افزایش هزینه تولید روبه‌روست و هم با کاهش تقاضا. صنایع خودرو و لوازم خانگی در چنین چرخه‌ای گرفتار شده‌اند.
آمار خرید کالاهای بادوام، یکی از روشن‌ترین نشانه‌های سقوط قدرت خرید ایرانی‌هاست. افت ۸۰ درصدی سرانه خرید خودرو تنها یک نمونه از این بحران است. کاهش شدید خرید یخچال، ماشین لباس‌شویی و دیگر کالاهای بادوام نیز همین تصویر را تأیید می‌کند. خانوارها در برابر تورم، کاهش درآمد واقعی و افزایش هزینه کالاها، توان خرید خود را از دست داده‌اند.
این ارقام نشان می‌دهد بحران معیشت دیگر فقط به کاهش رفاه محدود نیست. برای بخش بزرگی از جامعه، خرید کالاهای ضروری و بادوام نیز به‌تدریج از دسترس خارج شده است.
منابع
- سایت خبر فارسی – ۲۷ مرداد ۱۴۰۵، « قدرت خرید ایرانی‌ها چقدر سقوط کرده است؟»
- سایت فرارو – ۲۷ مرداد ۱۴۰۵، « قدرت خرید ایرانی‌ها چقدر سقوط کرده است؟»
- رکنا اقتصادی – ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ «خرید خودرو ۸۰ درصد کمتر شد»
