تورم صفر شهرداری تهران؛ تثبیت قیمت یا تثبیت گرانی؟
شهرداری تهران از هفتم مهر ۱۴۰۵ طرح «تورم صفر» را اجرا کرده است. بر اساس وعده‌ی رسمی، قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی شش ماه ثابت می‌ماند. برخی گزارش‌ها این مدت را تا پایان سال جاری نوشته‌اند. اما برنج، گوشت، روغن و حبوبات با قیمت‌های چندصدهزارتومانی و حتی میلیونی عرضه می‌شوند. پرسش اصلی این است که ثابت‌ماندن این قیمت‌ها چه تفاوتی با قیمت بازار دارد؟
رونمایی از طرح و سازوکار اجرای آن
علیرضا زاکانی، شهردار تهران، آغاز طرح «تورم صفر» را در میدان میوه و تره‌بار صادقیه اعلام کرد. در مرحله‌ی نخست، برنج، گوشت منجمد، روغن، شکر، خرما، ماکارونی، سویا و پنج نوع حبوبات عرضه می‌شود. در آبان‌ماه مرغ، رب و پنیر اضافه می‌شود و تعداد اقلام به ۱۵ قلم می‌رسد.
سهمیه هر خانوار با کد ملی سرپرست و بر اساس بعد خانوار تعیین می‌شود. برای خانوار چهار نفره، ماهانه ۸ کیلوگرم برنج، ۲ کیلوگرم گوشت و ۴ کیلوگرم حبوبات در نظر گرفته شده است. سهمیه روغن یک کیلو و ۶۰۰ گرم و سهمیه سویا ۲ کیلوگرم است.
کالاها در ۱۰۸ میدان میوه و تره‌بار و ۱۸ فروشگاه شهروند عرضه می‌شوند. خرید از طریق سامانه‌ی شهرزاد نیز امکان‌پذیر است و کالا درب منزل تحویل داده می‌شود. شهردار تهران قیمت‌ها را حداقل ۵ تا ۵۰ درصد زیر نرخ روز بازار توصیف کرده است. شهرداری همچنین وعده داده تعداد مراکز عرضه در آبان به بیش از ۲۰۰ مرکز برسد.
تورم صفر یا تثبیت گرانی؛ قیمت‌ها چه می‌گویند؟
فهرست رسمی نشان می‌دهد ثابت‌ماندن نرخ‌ها لزوماً به معنای ارزانی نیست. هر کیلوگرم برنج پاکستانی سوپر باسماتی ۳۳۵ هزار تومان قیمت دارد. بنابراین ۱۰ کیلوگرم این برنج ۳ میلیون و ۳۵۰ هزار تومان هزینه دارد. برنج باسماتی ۳۸۶ کیلویی ۲۲۰ هزار تومان و برنج هندی ۱۷۱۸ کیلویی ۲۸۰ هزار تومان است.
گوشت منجمد گوساله و گوسفند هر کیلوگرم یک میلیون و ۵۴۵ هزار تومان عرضه می‌شود. روغن پخت‌وپز ۸۱۰ گرمی حدود ۳۳۵ هزار تومان و بطری ۱۳۵۰ گرمی حدود ۵۴۳ هزار تومان است. روغن سرخ‌کردنی ۱۳۵۰ گرمی نیز حدود ۶۰۵ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است.
بیشتر بخوانید
اقتصاد سیاسی ایران؛ شکاف میان دانش و اراده سیاسی – فصل چهل و سوم
در حبوبات، عدس کیلویی ۱۹۵ هزار، نخود ۲۱۵ هزار، لوبیا چیتی ۲۷۵ هزار و لوبیا قرمز ۳۱۵ هزار تومان است. قیمت شکر کیلویی ۱۰۸ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام شده است. این نرخ‌ها تقریباً هم‌سطح قیمت‌های فعلی بازار هستند. این ارزیابی با ادعای ارزانی ۵ تا ۵۰ درصدی فاصله دارد.
تثبیت چند کالا، کنترل تورم نیست
تثبیت قیمت چند کالا با «تورم صفر» یکسان نیست. اجاره، حمل‌ونقل و خدمات همچنان می‌توانند در سطح شهر گران شوند. طرح فقط سبدی محدود را در شبکه‌ای مشخص از میادین و فروشگاه‌ها پوشش می‌دهد.
سوال این است منابع مالی این طرح از کجا تأمین می‌شود؟ همچنین باید روشن شود پس از پایان شش ماه چه اتفاقی می‌افتد. با افزایش هزینه تولید، ثابت نگه‌داشتن قیمت به جبران از منبعی دیگر نیاز دارد. اگر عرضه محدود باشد، همه شهروندان از قیمت پایین‌تر بهره نمی‌برند.
برخی منتقدان محدود بودن طرح به استان تهران را نیز مطرح کرده‌اند. نبود لبنیات در فهرست، با وجود افزایش هفتگی قیمت آن، نقد دیگری است. یک تحلیل نیز از خطر صف، شکاف قیمتی و شوک پایان «تورم صفر» سخن گفته است.
آمار تورم و هزینه‌ی تأمین مالی
شاخص قیمت مصرف‌کننده در فروردین ۱۴۰۵ عدد ۵۶۹.۳ بود. این شاخص در شهریور به ۷۲۹.۸ رسید. یک گزارش تحلیلی از تورم ۷۳.۶ درصدی در میانه‌ی اجرای طرح «تورم صفر» سخن گفته است.
بودجه‌ی عمومی مصوب شهرداری تهران در سال ۱۴۰۵، ۳۲۲ همت است. شهرداری می‌گوید تأمین مالی از ظرفیت مدیریت شهری و همکاری نظام بانکی انجام می‌شود. بانک شهر و بانک ملت نیز در این زمینه مشارکت دارند. سهمیه اعلام‌شده برای گوشت، روغن و حتی برنج، کمتر از سبد مطلوب وزارت بهداشت است.
منتقدان به تجربه قانون تثبیت قیمت‌ها در دهه‌ی ۱۳۸۰ اشاره می‌کنند. نگه‌داشتن مصنوعی قیمت‌ها بدون اصلاح ساختار هزینه، به شوک‌های شدیدتر انجامید. بنابراین فروردین ۱۴۰۶ آزمون واقعی «تورم صفر» خواهد بود.
محدودیت اختیارات و تعریف کالا
شهرداری ابزار سیاست پولی، ارزی، مالی یا تجاری کشور را در اختیار ندارد. بنابراین کنترل نرخ تورم کلی شهر در توان این نهاد نیست. آنچه اعلام شده، تثبیت قیمت شمار محدودی از کالاهای اساسی در مراکز وابسته به شهرداری است.
نکته‌ی دیگر، تعریف خود کالاست. وقتی قیمت ثابت می‌ماند، باید روشن باشد وزن، کیفیت و برند نیز تغییر نمی‌کند. در غیر این صورت، گرانی می‌تواند در قالب کاهش وزن یا افت کیفیت پنهان شود.
برآورد هزینه طرح نیز بحث‌برانگیز است. یک تحلیل هزینه تثبیت را معادل یک‌دهم بودجه شهرداری دانسته است. با این حال، این به معنای برداشت مستقیم همه مبلغ از بودجه نقدی شهرداری نیست.
کالابرگ، سهمیه و پرسش‌های بی‌پاسخ
از سوی دیگر نرخ تورم در نیمه‌ی نخست سال از کمک معیشت دولت پیشی گرفته است. خانوارها شاید بیش از دو قلم از حدود ۱۶ قلم کالابرگ را نتوانند بخرند.
با این حال، پرسش‌هایی بی‌پاسخ مانده است. پس از پایان شش ماه، قیمت‌ها چگونه تعیین می‌شود؟ اگر هزینه تأمین بالا برود، چه کسی مابه‌التفاوت را می‌پردازد؟ اگر تقاضا از عرضه پیشی بگیرد، سهمیه خانوارها چه می‌شود؟
نظارت عمومی بر طرح «تورم صفر» نیازمند انتشار منظم آمار عرضه، تعداد خانوارهای بهره‌مند و فاصله‌ی قیمتی با بازار است. چنین داده‌هایی می‌تواند قضاوت درباره‌ی طرح را مبتنی بر ارقام کند. تا آن زمان، تفاوت قیمت ثابت با قیمت ارزان محور اصلی بحث باقی می‌ماند.
در بحث «تورم صفر»، سه مفهوم باید از هم جدا شود. تثبیت یعنی قیمت در طول زمان تغییر نکند. تخفیف یعنی قیمت پایین‌تر از بازار باشد و یارانه یعنی کسی مابه‌التفاوت را تأمین کند.
منابع
- ۱. جزئیات سهمیه برنج، گوشت و روغن تهرانی ها، کیان آنلاین، ۱۳ مهر ۱۴۰۵
- ۲. آمادگی شهرداری تهران برای تبدیل تورم صفر به طرحی ملی، همشهری آنلاین، ۱۳ مهر ۱۴۰۵
- ۳. نرخ کالاهای معیشتی طرح تورم صفر اعلام شد + فهرست کامل قیمت‌ها، خبرآنلاین، ۱۳ مهر ۱۴۰۵
- ۴. طرح تثبیت کالا در تهران کلید خورد، تابناک، ۱۳ مهر ۱۴۰۵
- ۵. قیمت ۱۲ کالای اساسی «تورم صفر» اعلام شد، جوان آنلاین، ۱۲ مهر ۱۴۰۵
- ۶. قبض «تورم صفر» زاکانی؛ شهرداری به چه قیمتی قیمت‌ها را ثابت نگه می‌دارد؟، زومان، ۱۲ مهر ۱۴۰۵
- ۷. «تورم صفر» ۱۷ کالای زاکانی در میانه تورم ۷۳.۶ درصدی. ادعای بزرگ برای یک طرح کوچک. رویای شهردار برای اجرای وعده نامزدی ریاست جمهوری خود؟، مردم سالاری آنلاین، ۱۱ مهر ۱۴۰۵
- ۸. خطر صف، شکاف قیمتی و شوک پایان «تورم صفر»، اقتصادنیوز، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۹. «تورم صفر» و تکرار طرح‌های شکست‌خورده، اقتصادنیوز، ۱۲ مهر ۱۴۰۵
- ۱۰. پشت پرده «تورم صفر» زاکانی به روایت یک اقتصاددان، فرارو، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
