شوک افزایش قیمت کالا در بازار ایران؛ حذف ارز ترجیحی و بحران معیشت شهروندان
دولت پزشکیان با اجراییکردن حذف ارز ترجیحی و تکنرخیکردن دلار، موج جدیدی از گرانیها را کلید زده است که به گفته مقامات، افزایش شدید قیمت کالاهای اساسی و گسترش بحران در صنایع غذایی را به دنبال خواهد داشت. این تصمیمات اقتصادی در کنار جهش نرخ ارز، معیشت میلیونها ایرانی را با خطر جدی روبهرو کرده و هشدارها درباره بروز ابرتورم و فروپاشی توان خرید مردم را افزایش داده است.
شوک قیمت کالاها در پی تغییر سیاستهای ارزی دولت
سخنگوی دولت همزمان با عملیاتیشدن فرآیند حذف ارز ترجیحی در سطح کشور، از جهش نرخها پرده برداشت. فاطمه مهاجرانی تصریح کرد که از هفته آتی، قیمت کالا در بخش اقلام ضروری دستکم بین «۲۰ تا ۳۰ درصد» صعود میکند. وی در گفتوگوی تلویزیونی روز دوشنبه ۱۵ دی ۱۴۰۴، ابعاد «طرح جدید معیشتی» را برای مقابله با این تورم تشریح نمود. طبق اظهارات او، دولت مبلغ یک میلیون تومان یارانه ماهانه به صورت شناور برای هر شهروند مقیم ایران تخصیص داده است. این اعتبار در گام نخست برای دورهای چهارماهه تا اواخر فروردین سال ۱۴۰۵ در حسابهای اعتباری شهروندان شارژ میشود.
بازگشت مسکنها در اقتصاد بیمار ایران؛ همتی و تداوم یک بنبست ساختاری
مهاجرانی مدعی شد که این پرداختها برای پوشش هزینههای ناشی از صعود قیمت کالا همچون روغن، مرغ و تخممرغ طراحی شده است. او با صراحت از وقوع گرانی بسیار وسیع در حوزه مرغ، تخممرغ و روغن خوراکی خبر داد. با آزادسازی نرخ ارز، مبالغی که پیشتر در ابتدای زنجیره تولید تزریق میشد، اکنون مستقیماً به انتهای زنجیره منتقل میگردد. این جابهجایی باعث میشود تا قیمت کالا در سه قلم کلیدی روغن، مرغ و تخممرغ با رشد چشمگیری همراه شود. بر اساس محاسبات دولتی، اغلب اقلام معیشتی با افزایش ۳۰ درصدی مواجه میشوند اما شدت گرانی در بخش روغن بیش از سایرین است. همزمان با این بحران، تولیدات کارخانههای روغن نباتی به دلیل نبود ارز با اختلال جدی روبهرو شده است.
اختلال در زنجیره تأمین و بحران در صنایع روغن نباتی
بسیاری از واحدهای تولیدی روغن یا کاملاً تعطیل شدهاند و یا در آستانه توقف کامل فعالیتهای خود قرار دارند. دبیر انجمن صنفی صنایع روغن نباتی خواهان تعیینتکلیف سریع ارز مورد نیاز جهت واردات مواد اولیه برای کنترل قیمت کالاها شد. علیرضا شریفی تأکید کرد که کمبود کنونی روغن خام نتیجه تأخیرهای بیسابقه در تسویه مطالبات ارزی تولیدکنندگان است. این معضل به محرک اصلی برهم خوردن تعادل بازار تبدیل شده و امنیت زنجیره تأمین این کالای راهبردی را تهدید میکند.
شریفی هشدار داد که تداوم این وضعیت، زیرساختهای تولید داخلی را به شدت فرسوده و ضعیف خواهد کرد. در هفتههای اخیر، بازار با نوسانهای وسیعی روبهرو بوده که ریشه در ناتوانی دولت در مدیریت صحیح منابع ارزی دارد. روغن نباتی اکنون به بحرانیترین قلم مصرفی تبدیل شده است و گزارشها از افت شدید عرضه و افزایش نجومی قیمت کالا خبر میدهند. کارشناسان معتقدند کمبود روغن تنها محدود به مصرف خانوار نیست و صنایع غذایی، شیرینی و شکلات را نیز فلج میکند.
این وضعیت ناهنجار مستقیماً بر سلامت عمومی، معیشت خانوار و امنیت غذایی کل جامعه تأثیر مخربی خواهد داشت. یک شهروند در فضای مجازی نوشت: «روغنی که ۴۶۰ هزار تومان روی آن خورده را یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان پرداخت کردم.» ویدئوهای منتشر شده نشان میدهند که در بسیاری از فروشگاههای بزرگ، روغن خوراکی نایاب شده و قفسهها کاملاً خالی هستند.
نایابی اقلام اساسی و جهش هزینههای زندگی در بازار
رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران، از کمبود شدید روغن در بخش صنف و صنعت پرده برداشته و آمارهای تکاندهندهای ارائه داد. او بیان کرد: «قیمت مصوب روغن ۱۷ کیلویی یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان است اما کارخانهها آن را تا ۲.۵میلیون تومان عرضه میکنند». به گفته کنگری، فقدان مواد اولیه باعث شده تا عرضه این محصول با بحران جدی و عدم تعادل مواجه شود. همزمان با تکنرخی شدن دلار با بهای ۱۳۲ هزار و ۵۰۰ تومان، برخی کالاها رشد ۳ برابری را تجربه کردند. مشاهدات میدانی تایید میکنند که «قیمت روغن، برنج، نان، بنزین، تخممرغ، گوشت و مرغ بهصورت چندبرابری افزایش یافته» است. در همین راستا، «روغن پنج کیلویی از حدود ۵۶۰ هزار تومان به نزدیک دو میلیون تومان رسیده است». این جهش قیمتی اعتراض شدید برخی نمایندگان مجلس را به دنبال داشته و بودجه دولت را عامل تورم دانستهاند.
هشدارهای اقتصادی و پیامدهای اجتماعی تورم فزاینده
بسیاری از تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که ایران در آستانه تجربه یک ابرتورم فاجعهبار قرار گرفته است. پس از اعلام سیاست ارز تکنرخی، بهای دلار آمریکا در بازار آزاد از مرز ۱۴۴ هزار تومان نیز عبور کرد. در این فضا، قیمت کالا به شکلی لحظهای تغییر میکند که باعث شنیدهشدن صدای اعتراضات در خیابانها شده است.
مشاور اقتصادی پزشکیان هشدار داد که این وضعیت میتواند اقتصاد را وارد تورم چند هزار درصدی نماید. حسین عبدهتبریزی معتقد است ایران در تلهای گرفتار شده که ترکیبی از کسری بودجه، تورم و جهشهای ارزی است. کارشناسان تاکید دارند که نرخهای رسمی، بازتابدهنده واقعیتهای تلخ بازار و فشاری که بر سفره خانوادهها میآید، نیستند. شاخص کل نشان میدهد از سال ۱۳۹۱ تا آذر ۱۴۰۴، سطح عمومی هزینهها حدود ۲۷۰۰ درصد افزایش یافته است. ادامه این روند منجر به فروپاشی کامل معیشت، گسترش فقر مطلق و بروز بحرانها و اعتراضات عمیق اجتماعی و سیاسی در سراسر کشور شده است.
[شوک ناگهانی به بازار روغن خوراکی ایران]
