۲۱ مرداد سالروز اعدام میرزا رضا کرمانی
میرزا رضا کرمانی در روز ۲۱ مرداد سال ۱۲۷۵ هجری شمسی و پس از آنکه ناصرالدین شاه قاجار را در تاریخ ۱۱ اردیبهشت همان سال به قتل رسانده بود، در میدان مشق تهران اعدام شد.
دوران کودکی میرزا رضاکرمانی
میرزا رضا کرمانی فرزند ملا حسین عقدایی متولد سال ۱۲۲۶ در روستای شمس آباد نوق رفسنجان کرمان بود.
پدر میرزا رضاکرمانی به دلیلی ظلمی که در زمان حکومت محمد اسماعیل خان وکیل الملک؛ حاکم کرمان به وی شده بود از کرمان مهاجرت کرده و به یزد رفته بود.
میرزا رضاکرمانی دوران طفولیت خود را در مدرسه و سپس به طلبگی گذراند.
پس از مرگ پدر، میرزا رضا کرمانی ناچار شد تحصیل را ترک کرده و برای امرار معاش به فروشندگی مشغول شد.
در حین فروشندگی و امرار معاش وارد معامله‌ای با نایب السلطنه کامران میرزا می‌شود اما مورد آزار و اذیت وی قرار می‌گیرد.
آشنایی میرزا رضا کرمانی با سید جمال الدین اسد آبادی
با ورود سید جمال الدین اسد آبادی به تهران میرزا رضا کرمانی با وی آشنا می‌شود و نقل قول است که وی، در منزل سید جمال خدمتکار شخصی وی بوده است.
پس از آنکه سید جمال به واسطه سخنرانی‌هایش علیه ناصرالدین شاه قاجار از ایران تبعید شد میرزا رضا کرمانی در اعتراض به این امر دستگیر و چندی زندانی شد.
میرزا رضا کرمانی پس از چندی از زندان آزاد شد اما در جریان مخالفت‌ها با امتیاز خرید و فروش انحصاری توتون و تنباکو که از سوی ناصر الدین شاه قاجار به تالبوت انگلیسی واگذار شد وی نیز به مخالفت به این واگذاری پرداخت.
توطئه کامران میرزا علیه میرزا رضا کرمانی و دستگیری و زندانی‌شدن وی
نایب السلطنه کامران میرزا، میرزا رضا کرمانی را به عنوان یکی از عوامل اعتراضات علیه انعقاد قرارداد مذکور به ناصرالدین شاه معرفی می‌کند.
متعاقب این امر میرزا رضا کرمانی به همراه تنی چند از مخالفان قرارداد مذکور دستگیر و زندانی می‌گردد.
علاوه بر این میرزا رضا کرمانی بار دیگر به دلیل اختلافاتی که با کامران میرزا داشت روانه زندان شد.
تبعید میرزارضا کرمانی به استانبول
سرانجام در سال ۱۳۱۳ قمری میرزا رضا کرمانی از ایران تبعید شده و به استانبول رفت.
این تبعید نقطه عطفی در زندگی میرزارضا کرمانی بود چرا که در آنجا تحت تاثیر آموزه‌های سید جمال‌الدین اسد آبادی قرار گرفت.
منقول است میرزا رضا کرمانی پس از شرح ظلم‌هایی که بر وی رفته بود از جانب سید جمال الدین اسدآبادی می‌شنود که «ایران آباد نمی‌شود مگر به قطع ریشه خبیثه استبداد».
بازگشت رضا کرمانی به ایران
میرزارضا کرمانی بعد از ملاقات‌هایی با سید جمال استانبول را ترک کرده و در کسوت یک خدمتکار از راه تفلیس به بادکوبه و از آنجا راهی مشهدسر (بابلسر فعلی) گشت.
پس از بابلسر میرزا رضا کرمانی به بابل رفته و در آنجا اقدام به تهیه یک تپانچه روسی کرده و مدتی بعد خود را به شهر ری می‌رساند.
این اقدامات میرزارضا کرمانی همزمان با آماده‌سازی‌ها، برای برگزاری جشن پنجاهمین سال سلطنت ناصرالدین شاه بود.
رضاکرمانی در شهر ری به ملاقات شیخ هادی نجم‌آبادی از مخالفان ناصرالدین شاه می‌رود.
اعدام ناصرالدین شاه توسط میرزارضا کرمانی
در روز ۱۱ اردیبشهت سال ۱۲۷۵ هجری شمسی، ناصر الدین شاه برای زیارت شاه عبدالعظیم عازم شهر ری می‌شود.
میرزارضا کرمانی با استفاده از فرصت پیش آمده خود را به بهانه دادن نامه‌ای به ناصرالدین شاه نزدیک کرده و سپس با تپانچه‌ای که قبلا تهیه کرده بود به قلب ناصرالدین شاه شلیک کرده و وی را اعدام می‌کند.
بدین ترتیب میرزا رضا کرمانی به سلطنت ۵۰ ساله ناصرالدین شاه قاجار که همراه با ظلم و ستم فراوان به مردم ایران بود ۴ روز پیش از برگزاری جشن پنجاهمین سال سلطنتش پایان می‌دهد. [میرزا رضا، ستم و سرکوب و استبداد را بی پاسخ نگذاشت]
پس از اعدام ناصرالدین شاه به دست میرزارضا کرمانی یک آخوند درباری به نام شیخ محمد حسن شریعتمدار، مظفرالدین شاه را برای اعدام میرزا رضا کرمانی تحت تاثیر و فشار می‌گذارد.
اعدام میرزا رضا کرمانی
سرانجام در روز ۲۱ مرداد سال ۱۲۷۵ هجری شمسی میرزا رضاکرمانی را در حالی که دستهایش بسته و پیراهنی به تن نداشت به میدان مشق تهران برده و در آنجا وی را به دار می‌آویزند.
منقول است میرزا رضاکرمانی در هنگام اعدامش با اشاره به چوبه دار گفته بود «این را یادگار نگه دارید من آخرین نفر نیستم».
بدین ترتیب و با اعدام میرزا رضاکرمانی نام وی جزء پیشگامان نهضت مشروطه در ایران به ثبت رسید و ۱۰ سال بعد از اعدام وی، در سال ۱۲۸۵ فرمان مشروطیت صادر گشت.
