علت افزایش فقر در کشوری مانند ایران چیست؟
با گذشت روزها و هفته ها چهره زشت فقر در ایران هرچه بارزتر می شود. آمارهای اقتصادی ایران تصویر دردناکی از وضعیت و رفاه شهروندان عادی در ایران ترسیم می کند. داده‌های اقتصادی نشان می‌دهد که جمعیت فقیر ایران در ده سال اخیر حداقل دو برابر شده است و در صورت ادامه این روند، خانواده‌های بیشتری بزودی به طبقه گسترده فقرا اضافه خواهند شد.
اقتصاددانان تخمین می زنند که روند رشد مصرف خانوارها در سال ۱۳۸۴ به طور کامل متوقف شد و از سال ۱۳۹۶ رشد مصرف نهایی با قیمت های ثابت به طور مداوم منفی بوده است. در سه سال گذشته هیچ کالا یا خدماتی را نمی توان یافت که در مصرف آن کاهش نیافته باشد. کاهش هزینه های خانوار برای کالاها و خدمات مختلف یکسان نیست. به عنوان مثال، مصرف و استفاده از کالاها و خدمات لوکس به شدت کاهش یافته و کالاهای بی‌دوام و خدمات ضروری نیز با نرخ کمتری کاهش یافته اند.
قیمت های بالای اقلام مصرفی روزانه منجر به کاهش کالری مصرفی ایرانیان و همچنین کاهش کیفیت کالری دریافتی به ویژه برای دهک های کم درآمد شده است. مصرف برخی از مواد غذایی آنقدر کم است که می توان آن را تقریباً صفر دانست
مردم فقیر دیگر مصرف کننده نیستند!
بررسی آمار درآمد و هزینه خانوار منتشر شده توسط مرکز آمار ایران تصویر ترسناک و نگران کننده از آینده کوتاه مدت مردم ارائه می دهد. بر این اساس، بین سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۷، تولید ناخالص داخلی سرانه حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است و می‌توان نتیجه گرفت که وضعیت بدتر شده است. به عبارت ساده تر، ایرانی ها در این سه سال ۱۰ درصد فقیرتر شده اند. [زنان تحت ستم؛ سرنوشت محبوبه روایتی تلخ از زندگی زنان ایران]
اکثریت مردم با «گوشت»، «برنج» و «لبنیات» خداحافظی کرده اند
طبیعتاً وقتی خانواده ها و افراد با کاهش درآمد و افزایش هزینه ها مواجه می شوند، کاهش هزینه های مازاد آنها منطقی است. این هزینه‌های مازاد می‌تواند غذا خوردن در رستوران‌ها، رفتن به سینما و باشگاه‌های ورزشی، مسافرت، پوشاک، کالاهای لوکس و غیره باشد. با این حال، قطع یا کاهش مصرف کالاهای اساسی مانند گوشت، مرغ، چای، شکر، لبنیات، روغن، برنج و مواردی از این دست اقلامی هستند که در این لیست مورد توجه قرار گرفته اند.
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، میانگین مصرف ماهیانه گوشت قرمز در خانوارهای کشور در سال ۱۳۹۸ نسبت به سال ۱۳۹۰ طی هشت سال، حدود ۵۱.۶ درصد کاهش داشته است. به عبارت ساده‌تر، مردم در سال ۱۳۹۸ به‌طور متوسط گوشت قرمزشان را به نصف کاهش داده اند و قطعاً این وضعیت در سالهای بعد بدتر شده است.
این در حالی است که سایر شاخص ها کاهش چشمگیر مصرف خانوارهای ایرانی را نشان می دهد. در سال ۱۳۹۷ که هنوز وضعیت اقتصادی کشور چندان بحرانی نبود، گزارش هایی مبنی بر کاهش تولید زباله در تهران و برخی شهرها منتشر شد. بر این اساس، در حالی که میانگین تولید روزانه زباله در تهران حدود ۹ هزار تن بود، اما آمارها نشان می‌دهد که در ۹ ماهه سال ۱۳۹۷، تولید زباله در تهران حدود هزار تن (حدود ۱۱ درصد) در روز کاهش داشته است که نشان دهنده کاهش مصرف است. به زبان ساده، با کاهش مصرف، میزان ضایعات نیز کاهش یافته است.
رضا عبدلی، مدیرعامل وقت سازمان مدیریت پسماند شهر تهران با اشاره به کاهش ۱۰۰۰ تنی میانگین تولید زباله در ۹ ماهه پایانی سال ۱۳۹۷ نسبت به سال قبل، گفته بود: افزایش قیمت ارز و افزایش قیمت کالاها تاثیر زیادی در کاهش انباشت زباله های شهری دارد و باعث شده شهروندان احتیاط بیشتری داشته باشند و در عین حال از کالاها تا حد امکان کمتر مصرف کنند.
هزینه مسکن مردم را فقیرتر کرده است
به گفته مومنی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی، ۲۵ درصد از کل جمعیت ایران به دلیل «سیاست‌های غلط» به حاشیه رانده شده‌اند. وی تعداد روستاهای خالی از سکنه را نگران کننده عنوان کرد و گفت: اکنون با پدیده تخلیه کامل روستاها مواجه هستیم. به گفته وی، طی سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹، برای مدت سه سال، جمعیت زیر خط فقر بیش از دو برابر شده است.
وی خواستار بررسی جدی در مورد علل فقر شد. مومنی نگاه امنیتی به مسائل اجتماعی و اقتصادی را عامل این واکنش‌ها دانست و گفت: از زمانی که شرایط «شکننده» شده، «اعتراضات و واکنش‌ها» قابل پیش‌بینی بود. استاد دانشگاه علامه طباطبایی با ابراز نگرانی از «آشفتگی» و «ناهنجاری‌های نامتعارف» گفت: اکنون شاهد بی‌سابقه‌ترین میزان فقر هستیم. [فیلم دخترمعترضی که شاگرد اول دانشگاه بود و حالاکف خیابان است]
احمد توکلی، نماینده سابق مجلس شورای اسلامی، پیشتر گفته بود ۶۰ درصد جمعیت ایران زیر خط «فقر فرضی» هستند. وی همچنین تاکید کرد که گرسنگی و فقر در ایران به یک موضوع مهم تبدیل شده است
اقتصاددانان بر این باورند که کاهش رشد اقتصادی به طور قابل توجهی بر شدت فقر در ایران تأثیر گذاشته است. در عین حال، برخی دیدگاه ها حاکی از تأثیر قابل توجه افزایش تورم و بیکاری بر افزایش فقر در ایران است. نکته مهم این است که به دلیل فساد عظیم در حاکمیت، سوءمدیریت منابع و عدم تخصص و پاسخگویی، این وضعیت به صورت غیرقابل تحملی در ایران درآمده است.
جامعه ایران به سرعت در حال فقیرتر شدن است. به عبارت دیگر، در حالی که نظام و دولت هیچ اراده ای برای یافتن راه حل های عملی و قابل اجرا برای این معضل عظیم اجتماعی و اقتصادی ندارند ، فقر دامنه خود را به خانواده های بیشتری خواهد رساند. ریشه فقر در ایران چیزی جز دیکتاتوری مذهبی در ایران نیست. برای از بین بردن فقر در همه اشکال آن باید ریشه آن را از بین برد. به زبان ساده، تنها یک راه حل وجود دارد و آن تغییر رژیم است.
ح بیضایی
جمعیت ایران چگونه فقیرتر شده است؟
