فردوسی؛ بسی رنج بردم در این سال سی، عجم زنده کردم بدین پارسی
اول بهمن زادروز فردوسی حماسه سرای ایرانی و سراینده شاهنامه حماسه ملی ایران است.
شاهنامه بزرگترین اثر تاریخی حکیم ابوالقاسم فردوسی شاعر بزرگ حماسه‌سرا ایران است. وی برای نوشتن و سرودن آن بیش از ۱۵سال بی وقفه انرژی گذاشت. شاهنامه یکی از بزرگترین ادبیات کهن فارسی است. فردوسی به روایتی شاهنامه را در سال ۳۷۲ به پایان برد.
حکیم ابوالقاسم فرودسی به درستی جایگاه ویژه‌ای را در فرهنگ و ادب ایران و ایران زمین کسب کرده است. زیرا با کار عظیمی که او در خلق شاهنامه نمود، سند افتخار هر ایرانی محسوب می‌شود. شاهنامه فردوسی نیز امروزه بدرستی بخش مهمی از هویت فرهنگی ایران زمین شناخته می‌شود.
درباره؛ عارف بزرگ ایرانی بیشتر بخوانید
زندگی‌نامه فردوسی
این شاعر نامدار ایرانی، در سال ۳۱۹ هجری شمسی در یکی از روستاهای اطراف شهر طوس بدنیا آمد. هرچند که اسناد معتبر تاریخی در مورد دوران کودکی و جوانی او کم است و بدرستی بازگو نشده، اما مهم کار بزرگی است که او در خلق بزرگترین اثر ادبی ملی، یعنی شاهنامه انجام داده است.
تحصیلات او مکتب خانه ای بود و یک زندگی دهقانی داشت. در ادامه تحصیلات ابتدایی خود به شهر طوس وارد شد و در مکتب خانه‌های باژ و طوس توانست دامنه دانش خود را گسترش دهد. حیات فردوسی همزمان با سلطه اعراب بر ایران زمین بود که سعی داشتند هرآنچه رنگ و بوی ملی و ایرانی بود را از بین ببرند. مهمترین عرصه‌های این تهاجم خارجی، علاوه بر تسخیر شهرها و نفوس ایرانیان، فرهنگ و ادب و زبان فارسی بود که بشدت مورد تهدید واقع شده بود. بسیاری از واژگان ایرانی در حال زوال و بجایش کلمات عربی رایج شده بود.
شاعران مدیحه‌گوی بسیاری نیز پیدا شده بودند که برای دریافت درمی یا درهمی، زبان به گویش شعر با الفاظ عربی کرده بودند.
دفاع تمام عیار برای حفظ هویت زبان فارسی
در چنین روزگاری فقط جان‌های شیفته‌ای که به عشق ایرانی می‌تپید عزم آنرا داشتند تا در مقابل فرهنگ بیگانه سد بسته و از هویت فرهنگی خود دفاع کنند. پیش از فردوسی، دقیقی شاعر نامدار ایرانی که فردوسی نسبت به او احترام زیادی قائل بود، شروع به نوشتن شاهنامه کرده بود. حدود هزار بیت آنرا سروده بود که اجل مهلتش نداد و بدلیل بیماری فوت نمود. حکیم طوس با اینکه میدانست این بار بر زمین مانده چقدر سنگین است و چه سالهای بسیاری از عمرش را باید صرف آن نماید، با شوق تعهد برداشتن این بار را بردوش گذاشت و به بازنویسی و اتمام اشعار شاهنامه پرداخت. چنانچه خود فردوسی می‌گوید:
بسی رنج بردم در این سال سی – عجم زنده کردم بدین پارسی
شاهنامه حدود ۶۰هزار بیت دارد. که اساس آن از روی نسخه‌های موجود در آنزمان بود که بزبان پهلوی نوشته شده بودند. داستا‌ن‌های مربوط به سلسله‌های ایرانی تا پایان عصر پادشاهی خسرو دوم. فردوسی در پرداخت این اثر ادبی خود مطالعات و تحقیقات زیادی انجام داد تا حفره‌های تاریخی که در جایی ثبت نشده بودند را یافته و پر نماید. نهایتا توانست با خلق اثری منظم که توالی زندگی اجتماعی ایرانیان کهن را از زمان پیشینیان تا ساسانیان به نظم بکشد. او توانست تاریخ گمشده و پراکنده ایران زمین را در اثر ماندگارش به نظم کشیده و با بیان شیرین و حماسی خود جاودانه کند.
یکی از علل جاودانگی فردوسی و شاهنامه او این است که پس از گذشت هزار سال از خلق این اثر، هنوز هم اشعار آن برای اکثریت پارسی زبانان قابل فهم است. با گذشت قرن‌ها و بوجود آمدن صدها و هزاران اثر ادبی بزرگ دیگر، هرگز از جایگاه شاهنامه کاسته نشده و به فراموشی نگراییده است.
فردوسی شاعر بزرگ، پس از اتمام شاهنامه از طوس مهاجرت نمود و مدتی در هرات زندگی کرد. پس از آن راهی بغداد شد. بغداد در آن زمان جایگاه ویژه‌ای را از نظر سیاسی و ادبی پیدا کرده بود. اما نهایتا راه وطن در پیش گرفته و به خراسان مراجعت نمود و در زادگاهش طوس ساکن شد.
درگذشت فردوسی
تاریخ نویسان زمان دقیقی را برای فوت فردوسی مشخص نکرده‌اند. اما مجموع اخبار رسیده نشان مید‌هد که او در حوالی سالهای ۳۹۹ تا ۴۰۵هجری فوت نموده است. پس از جان‌باختن این شاعر بزرگ، پیکر او را در باغچه خودش دفن کردند. علت این بود که به فتوای یک آخوند محلی، دفن مردگان شیعه در قبرستان طوس ممنوع بود. پس از چند سال که جایگاه فردوسی و اثر بزرگش بیشتر شناخته شد. یکی از فرمانروایان غزنوی دستور داد که بر روی قبر او آرامگاهی بسازند و بدین گونه از او تجلیل شود.
بنای مزبور به مرور زمان از بین رفت و رو به ویرانی گذاشته شده بود. تا اینکه در سالهای ۱۹۲۸ تا ۱۹۳۴ توسط انجمن میراث ملی ایران بازسازی شد. آرامگاه فردوسی امروزه در شهر طوس مشهد قرار دارد که همه ساله مورد بازدید هزاران نفر قرار می‌گیرد.
