به پیشنهاد یونسکو و تصویب مجمع عمومی سازمان ملل در نوامبر۱۹۹۱ میلادی روز سوم ماه مه هر سال به عنوان روز جهانی مطبوعات شناخته شده است. این مناسبت به روزنامه نگاران، مؤسسات مطبوعاتی و سازمان ها و انجمن های دفاع از حقوق بشر و رسانه های فرصت می دهد که با تکیه بر نارسائی ها و دشواری ها در این زمنیه افکار عمومی را به اهمیت آزادی مطبوعات به عنوان پیش شرط وجود دموکراسی تأکید کنند و خواستار رفع بن بست ها و محدویت ها و سرکوب ها شوند.
امروزه، مطبوعات در زمینه ی مسائل تحلیلی، سرعت در اطلاع رسانی، حرکت و پیش بینی برخی از وقایع و رویدادها و ارائه آگاهی لازم به جامعه، برای بالا بردن حساسیت مردم نسبت به واقعیات اجتماعی، نقش بسزایی دارند. مطبوعات شامل، مطالب و نوشته هایی که چاپ و انتشار می یابد و برای مطالعه در دسترس عموم مردم قرار می گیرد اعم از کتاب، مجله، ماهنامه، فصلنامه، روزنامه و… است. البته در عرف عام، بیشتر به روزنامه و مجله هایی اطلاق می شود که اخبار روز و جدید درآن به چاپ رسیده باشد.
بیشتر بخوانید
لئوناردو داوینچی، نابغه ای فراتر از زمان
پیشینه مطبوعات در ایران
روزنامه نگاری در ایران به صورت امروزی از زمان ناصرالدین شاه آغاز شد. روزنامه هفتگی وقایع اتفاقیه زیر نظر میرزا تقی خان منتشر می شد. در دوره مشروطیت، بیداری افکار عمومی به سرعت و شدت اوج گرفت و روزنامه ها نفوذ عظیمی در تجدید حیات مردم ایران داشتند. روزنامه های مجلس، صوراسرافیل، ایران نو، شرافت، ثریا و پرورش نفوذ زیادی در افکار عمومی داشتند. از روزنامه های ادبی: تربیت، ادب و بهار از نشریه های تراز اول محسوب می شدند.
مطبوعات در زمان پهلوی
سانسور جراید پس ازکودتای سال ۱۲۹۹ شمسی، با تعطیلی مطبوعات در زمان رضا خان شروع شد. تلاش رضا خان جذب و کنترل مطبوعات و صاحبان قلم و آماده سازی جو جهت بهره برداری سیاسی و تشکیل حکومت سرکوبگرانه جدید بود. تمام روزنامه ها و جراید توقیف و تعطیل شدند و صاحبان جراید نیز به زندان افتادند. این نخستین گام در محدود سازی مطبوعات در آن زمان بود. رضا خان برخلاف اصل بیستم قانون اساسی، وزیران را ملزم ساخت تا هرگونه اعتراض و شکایت جراید را بی پاسخ بگذارند. بعد از به سلطنت رسیدن رضا خان دیگر از مطبوعات مخالف اثری باقی نمانده و قلم ها شکسته شد.
سانسوری هم که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ همراه با خفقان موجود در فضای سیاسی و اجتماعی و مطبوعاتی بود گام به گام پیش رفت و در نهایت حتی به مصاحبه های شاه با خبرنگاران خارجی هم کشیده شد.
بعد از روی کار آمدن خمینی هم علیرغم شعارهایی که داده شد ولی سرکوب و سانسور به شدت ادامه پیدا کرد و تقریبا هیچ صدایی جز صدای حکومت اجازه شنیده شدن ندارشت.
جایگاه ایران در روز جهانی مطبوعات
طبق گزارش سازمان گزارشگران بدون مرز در «سوم ماه مه روز جهانی آزادی مطبوعات» در جدولی که در این رابطه تهیه شده، جایگاه ایران از میان ۱۸۰ کشور دنیا در جایگاه ۱۷۸ قرار دارد. این جدول که نتیجه بررسی وضعیت آزادی در۱۸۰ کشور جهان است، نشان می دهد که چگونه درگیری های خشونت بار و نیز سرکوب دولتی جلوی کار روزنامه نگاران را می گیرد.
در رأس این جدول آزادی رسانه ها قرار دارند. نروژ در رده اول و پس از آن دانمارک و سوئد قرار دارند. بدترین کشورها از نظر مطبوعات مانند سال های گذشته اریتره و کره شمالی هستند. جایگاه سوم از آخر جدول به ایران اختصاص دارد.
بعد از به اصطلاح انقلاب فرهنگی خمینی انتشار مطبوعات و نشر کتاب با مجوزهای وزارت ارشاد آخوندی انجام میشود. سانسور و سرکوب مطبوعات و اینترنت به طور لجام گسیخته از سوی جمهوری اسلامی ایران انجام شد و تا به امروز با ابعاد بسیار بیشتری ادامه دارد.
وضعیت اسفبار آزادی‌ها در ایران و به طور خاص وضعیت آزادی مطبوعات و رسانه ها به خوبی بیانگر وجود یک دیکتاتوری تمام عیار است و به همین دلیل است که تنها راه برای به دست آوردن آزادی کنار زدن این حکومت است.
