گزارش اخیر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره فعالیت‌های هسته‌ای مخفیانه رژیم ایران، بار دیگر توجه جهانی را به پرونده اتمی این کشور جلب کرده است. به گفته دیپلمات‌ها، این گزارش که در اختیار کشورهای عضو آژانس قرار گرفته و توسط خبرگزاری‌های رویترز و آسوشیتدپرس بررسی شده، شواهد قاطعی از نقض تعهدات ایران در چارچوب قوانین منع تکثیر هسته‌ای ارائه می‌دهد. این گزارش می‌تواند زمینه‌ساز ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل شود، اقدامی که تنش‌ها میان تهران و غرب را به شدت افزایش خواهد داد.
یافته‌های نگران‌کننده آژانس
طبق گزارش محرمانه آژانس که به درخواست شورای حکام با ۳۵ عضو در نوامبر گذشته تهیه شده، رژیم ایران فعالیت‌های هسته‌ای اعلام‌نشده‌ای را در سه مکان لویزان-شیان، ورامین و تورقوزآباد انجام داده است. این گزارش که تحولات چند سال اخیر را خلاصه کرده، به فعالیت‌های هماهنگ و مخفیانه‌ای اشاره دارد که برخی از آن‌ها به تولید تسلیحات هسته‌ای مرتبط بوده‌اند. آژانس اعلام کرده که این مکان‌ها بخشی از یک برنامه ساختاری هسته‌ای اعلام‌نشده بودند که تا اوایل دهه ۲۰۰۰ اجرا می‌شد و در آن‌ها از مواد هسته‌ای گزارش‌نشده استفاده شده است.
علاوه بر این، گزارش روز شنبه آژانس نشان می‌دهد که ذخیره اورانیوم غنی‌شده ایران با غنای ۶۰ درصد – که تنها یک گام فنی تا سطح تسلیحاتی ۹۰ درصد فاصله دارد – با افزایش ۵۰ درصدی نسبت به گزارش فوریه، به ۴۰۸.۶ کیلوگرم رسیده است. این مقدار، طبق برآورد آژانس، در صورت غنی‌سازی بیشتر، برای تولید ۹ سلاح هسته‌ای کافی است. آژانس این سطح از غنی‌سازی را «به شدت نگران‌کننده» توصیف کرده و تأکید دارد که ایران تنها کشوری است که بدون داشتن سلاح هسته‌ای، به چنین سطحی از غنی‌سازی دست یافته است.
همچنین، کل ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران تا ۱۷ مه به ۹۲۴۷.۶ کیلوگرم رسیده که نسبت به گزارش قبلی افزایش ۹۵۳.۲ کیلوگرمی را نشان می‌دهد. آژانس همچنان در حال بررسی آثار اورانیوم کشف‌شده در دو مکان دیگر است و همکاری ایران را در چندین جنبه «کمتر از حد مطلوب» ارزیابی کرده است.
در همین زمینه
واکنش کشورهای غربی و احتمال قطعنامه در پرونده اتمی
چهار کشور غربی – آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان – قصد دارند با استناد به این گزارش، پیش‌نویس قطعنامه‌ای را در نشست شورای حکام آژانس از ۱۹ خرداد ارائه کنند. در صورت تصویب، این قطعنامه ایران را به نقض تعهداتش متهم کرده و برای اولین بار در حدود ۲۰ سال، رژیم را در وضعیت رسمی «عدم انطباق» قرار خواهد داد. چنین اقدامی می‌تواند مذاکرات هسته‌ای بین تهران و واشنگتن را که در دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ برای محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران در جریان است، پیچیده‌تر کند.
کشورهای اروپایی همچنین ممکن است به سمت فعال‌سازی «مکانیسم ماشه» حرکت کنند که می‌تواند منجر به بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی لغو شده در چارچوب توافق برجام (۲۰۱۵) شود، به‌ویژه با نزدیک شدن به اکتبر ۲۰۲۵، زمان انقضای رسمی این توافق.
واکنش رژیم ایران
در پی انتشار گزارش آژانس، وزارت خارجه و سازمان انرژی اتمی ایران در بیانیه‌ای مشترک، این گزارش را «سیاسی» و «غیرمنصفانه» خوانده و اعتراض خود را اعلام کردند. آن‌ها مدعی شدند که اگر رویکرد سیاسی برخی کشورها نبود، چنین گزارشی تهیه نمی‌شد. رژیم ایران هشدار داد که در صورت سوءاستفاده از این گزارش در نشست شورای حکام، «اقدامات متناسب» انجام خواهد داد و مسئولیت تبعات را بر عهده کشورهای غربی دانست.
چشم‌انداز آینده
ارجاع احتمالی پرونده ایران به شورای امنیت، که به گفته دیپلمات‌ها در نشست‌های آتی شورای حکام محتمل است، می‌تواند تنش‌های دیپلماتیک را تشدید کند. این در حالی است که مذاکرات هسته‌ای بین ایران و آمریکا همچنان بدون نتیجه باقی مانده است. افزایش ذخایر اورانیوم غنی‌شده و فعالیت‌های مخفیانه گزارش‌شده، نگرانی‌های جدی درباره مقاصد هسته‌ای ایران ایجاد کرده و ممکن است مسیر دیپلماسی را به سمت تقابل سوق دهد.
منابع:
- رویترز، ۱۰ خرداد ۱۴۰۴
- آسوشیتدپرس، ۱۰ خرداد ۱۴۰۴
